February 2008

You are currently browsing the monthly archive for February 2008.

In de reeks van verhalen waar een luchtje aan zit, deze keer een artikel die tegemoet komt aan de behoeften van koningen en toekomstige koningen. De geschiedenis is te lezen in 1 Samuel 24 en speelt zich af in de woestijn vlakbij En Gedi. Hoofdrolspeler is Saul, wiens privacy niet wordt gegund door David en zijn mannen die meer een duistere achtergrondrol vervullen.

Saul op jacht naar David, zit laatst genoemde dicht op de hielen, in de buurt van En Gedi. Dit is een streek vlakbij de Dode Zee, met veel rotsen en spelonken. In een van deze spelonken is David met zijn mannen weggekropen, in de hoop dat Saul met zijn 3000 man aan keurtroepen hem niet zou vinden. Op dat moment krijgt deze spannende geschiedenis een wending, Saul stopt en gaat de bewuste spelonk binnen. Vermoed hij iets? De mannen van David houden hun adem in en misschien deden enkele angsthazen onder hen het bijna in hun broek.

Echter Saul onderzoekt niets, hij komt daar voor totaal iets anders. Volgens de kinderbijbels gaat hij een dutje doen. De Staten Vertaling geeft de letterlijke vertaling “om zijn voeten de bedekken”, gelukkig heeft de NBV deze kans wel aangegrepen en vertaald netjes met “om zijn behoefte te doen”. Wat een hilariteit moet dat hebben gegeven bij de mannen die achter hem verstopt waren en zagen wat hij ging doen, ze zullen zeer waarschijnlijk met moeite hun lachen hebben kunnen inhouden. Toen werd er nog geen reclame gemaakt voor toiletpapier, maar de slogan “koning, keizer, admiraal…” ging ook toen al op. De koning die zo hardnekkig jacht maakte op de mannen, werd op deze manier volledig te kijk gesteld, bovendien ben je in zo’n situatie ook nog eens volstrekt weerloos.

Vandaar dat de mannen David aanbevelen om Saul nu te doden, zo’n kans is van de Heer gekregen (vs. 5), toch weet David zich te beheersen, en al fluisterend zijn mannen tot rust te bedaren. Uiteindelijk snijdt hij een stuk van Saul’s mantel af (die rustig zit door de kakken) en als deze op veilige afstand is wordt deze slip door David aan Saul getoond, onder het toen bekende spreekwoord “Van de goddelozen komt goddeloosheid voort; maar mijn hand zal niet tegen u zijn.” (vs. 14)

Moraal van het verhaal, ook in benauwde situaties is het goed om je te beheersen, zodat je later opgelucht frisse lucht kan inademen ;) Voor hen die de reclame niet meer kennen van Popla toiletpapier:

Herodes Antipas, de vorst van Galilea, komt er in de Bijbel niet goed vanaf, en er is geen reden tot historisch revisionisme. Een man die zijn minderjarige dochter in het openbaar laat dansen voor zijn gasten (Marcus 6.22) is, naar oosterse maatstaven, een heel slechte vader, en dat hij het meisje vervolgens desnoods de helft van zijn koninkrijk cadeau wil doen, strekt ook niet tot aanbeveling. Zoals bekend vroeg het kind, daartoe aangezet door haar moeder, om het hoofd van Johannes de Doper:

“Antipas stuurde iemand van zijn garde weg met het bevel hem het hoofd te brengen. De soldaat ging naar de gevangenis en onthoofdde Johannes.”

Iemand van zijn garde? Het is niet verkeerd, maar de medewerker van de Nieuwe Bijbelvertaling heeft hier iets gemist. De Statenvertaling noemt de soldaat “scherprechter”, wat ook niet accuraat is. Er staat σπεκουλατορ, en dat is weliswaar geschreven in het Griekse alfabet, maar daarom nog geen Grieks: het is een Latijns leenwoord, speculator. Dat alleen al is een interessant tekstsignaal: de vorst van Galilea kon de executie van de populaire profeet niet uitbesteden aan een van zijn eigen mensen, die niet van zins waren hun handen vuil te maken aan de executie van de Doper.

Maar het is niet zomaar een Romeinse soldaat. Een speculator was eigenlijk een verkenner, die voor de troepen uit werd gezonden om het land in ogenschouw te nemen. Hij had daarbij het recht eventueel zonder direct bevel iemand te doden – zijn eigen superieuren waren immers in het eigen leger en konden niet om een rechtstreeks bevel worden gevraagd. Een speculator kon ook bijzondere missies uitvoeren, bijvoorbeeld als liaison-officier aan een vreemd hof.

In feite is het niets anders dan een medewerker van de militaire inlichtingendienst, zoals ook werken aan onze ambassades. Een geheim agent, zo men wil. Wie in zijn vertaling het leenwoord wil handhaven – Marcus gebruikt het immers niet zonder reden – en wil aangegeven dat de onthoofding van Johannes de Doper het werk was van een vertegenwoordiger van een vreemde mogendheid, kan eigenlijk maar één vertaling kiezen: “Om het hoofd te halen, stuurde Antipater een agent weg met een license to kill.”

Tags:

De laatste tijd blijven er maar weer nieuwe zegels op te duiken. Voor de laatste informatie zie het artikel Seals dating to the 8th Century BCE found at City of David excavations op de website van MFA.

Tags: ,

Wildplassers

Enige dagen geleden schreef ik over de vrouw van Jerobeam die de profeet Ahia zocht om raad in te winnen over haar zieke zoontje. Bij het verder lezen kwam ik in de Hebreeuwse Bijbel een uitdrukking tegen, die in de meeste Nederlandse vertalingen volledig gecensureerd was. Het toeval wilde dat Dr Claude Mariottini gisteren zijn blog ook een artikel wijdde aan die zelfde uitdrukking. Reden om ook maar eens te schrijven over de mannen die plassen tegen de muur (1 Kon 14:10).

Wat opvalt is dat veel vertalers van de Bijbel meteen op tilt slaan als in een bepaalde passage over “de dagelijkse behoefte” wordt gesproken. Zo had ik vorig jaar reeds gemeld dat ἀφεδρῶν (aphedrō), het “intieme kamertje” in Markus 7: 19 reeds weggewerkt was. Datzelfde zien we voor de uitdrukking מַשְׁתִּ֣ין בְּקִ֔יר “die plast tegen de muur” welke zes keer in de Bijbel voorkomt (1 Samuel 25:22; 25:34; 1 Koningen 14:10; 16:11; 21:21; 2 Koningen 9:8).

Als we de diverse Nederlandse vertalingen er op naslaan, dan zien we het volgende Staten Vertaling “wat mannelijk is”, de NBV “Alle mannelijke leden”, de NBG “allen van het mannelijk geslacht” en de WV “Alle mannen”. De enige uitzondering is de Naardense Bijbel met “wat tegen de muur plast”, een vertaling die we ook in de KJV “that pisseth against the wall” vinden. Bij bestudering van de genoemde tekstgedeelten, blijkt dat het in alle gevallen gaat om mannen, waarop men pisnijdig is, niet om de reden dat men toen ook al tegen wildplassen was, of omdat het gewoon zeikerds waren, maar omdat ze allen (of hun vader) tegen de geboden van God in zijn gegaan en om die reden met de dood gestraft moeten worden.

Sommige vertalers en theologen gaan er vanuit dat de uitdrukking slaat op kleine jongens, de vraag is of dit inderdaad zo is. In 1 Kon 14:10 volgt direct op deze uitdrukking “den beslotene en verlatene in Israël”, nu zijn dit een paar moeilijke woorden in het Hebreeuws waarvan de precieze betekenis niet geheel duidelijk is. De meesten denken dat het om gevangenen en ex-slaven gaat, als dit zo is dan slaat onze uitdrukking niet op kleine jongens, maar op een ieder die tegen de muur plast: allen van het mannelijk geslacht.

Het is jammer dat dit soort uitdrukkingen in de Bijbel worden weg vertaald alleen omdat men een “kuise” vertalingen wil hebben, dat daarmee vaak de betekenis van een passage sterk wordt afgezwakt is inherent. Maar zolang we wel in alle ernst over “Manneke Pis” kunnen spreken, waarom dan niet in deze passages?

Voor een ieder die geïnteresseerd is in wat voor schade er nou wordt aangericht door archeologische onderzoeksteams, legale of illegale verbouwingen en andere soorten opgravingen op de tempelberg in Jeruzalem, is er nu een rapport verschenen van Jerusalem Center for Public Affairs.

Tags: , ,

Wervelwinden

De HEER gaat zijn weg door storm en wervelwind, wolken zijn het stof van zijn voeten.

Nahum 1: 3

In het Hebreeuws worden 3 verschillende soorten winden genoemd, die in verschillende vertalingen overgezet zijn als “wervelwind”. Hoewel echte tornado’s zeldzaam zijn in Israël, komen er toch verschillende stormwinden voor vanwege de verschillende bergen en meren en de nabijheid van de hete woestijnen. Met name het noordelijke gedeelte van de Jordaan vallei en het gebied rondom het meer van Tiberias zijn geducht.

djinn of dust devil
  • סוּפה sûphâh een stormwind welke het meest wordt gebruikt. (Job 21:18; 27:20; 37:9; Spreuken 10:25; Jesaja 17:13; Hosea 8:7)
  • סער sa‛ar of סערה se‛ârâh wordt gebruikt voor een algemene stormwind (Job 38: 1) en wordt ook figuurlijk gebruikt (Jer 25: 32) en is afkomstig van het Akkadische šāru “wind, storm”.
  • תּימרה timârâh “kolom van rook” en komt alleen voor in Hooglied 3: 6 en Joel 2:30. Deze worden tijdens hete dagen veroorzaakt door de wind, tegenwoordig worden ze ook wel genoemd “dansende djinns” (Arab. duivels), of “dust devils”.

Tags: ,

In 1 Samuël 11 lezen we de geschiedenis dat koning Nachas van Ammon ten strijde trok en Jabes in Gilead belegerde. Normaal was het in die tijd, dat als een stad was overwonnen, een klein gedeelte (meestal de vrouwen en de jonge kinderen) als slaaf werden meegevoerd, terwijl de rest, zoals de mannen en de ouderen, werden vermoord. Het is dan ook zeer logisch dat de inwoners een poging waagden door te gaan onderhandelen: ‘Als u met ons een verdrag sluit, zullen wij ons aan u onderwerpen.’ De rest is bekend, Nachas gaat akkoord en de inwoners krijgen 7 dagen de tijd om hulp te zoeken, die ze ook krijgen.

Deze spannende geschiedenis heb ik dan ook vele malen gelezen, zonder er al te veel bij stil te staan, want er zijn zoveel van dit soort verhalen in de Bijbel. Totdat ik van het weekend, tijdens het lezen in mijn Hebreeuwse Bijbel de vergissing maakte door de eigennaam Nachas met slang te vertalen, wat de betekenis is van de naam. Nadat ik deze vergissing door had, kwam de overeenkomst met Genesis 3, waar ook sprake is van een slang, naar boven.

In Genesis zien we dat de slang, het meest listige van alle dieren in het veld, Adam en Eva probeert te verleiden en van God probeert af te trekken en hen tot zijn prooi, slaven wil maken. De Amoniet “slang” doet exact hetzelfde, ook hij bedreigt Gods volk Israël, wil hen tot schande brengen (vs. 2) , ze onderwerpen en tot slaven maken. Was het dat de slang in Genesis het spel heel geraffineerd, subtiel en sluw speelt, hier treedt de slang grof en intimiderend op.

Uiteindelijk zien we Saul, als Gods messias, de slang vermorzelen en het is daarmee met recht een verhaal dat thuishoort in het kader van de messiaanse bevrijdingsgeschiedenis, zoals we die verderop in de Bijbel lezen (cf. Openbaring 12).

Regelmatig lezen we in de kranten hoe verschrikkelijk Iran is, daarmee vooral op de politieke situatie wijzend. Echter wat weten we nu van Iran zelf? Op de site Dark Roasted Blend zijn de afgelopen weken een tweetal fotosessies gepubliceerd waarin met name de schoonheid en diversiteit van het land wordt benadrukt.

Discovering Iran, Part 1
Discovering Iran, Part 2

Tags:

Efeziërs, er is toch geen mens die niet weet dat onze stad de zorg draagt voor de tempel van de grote Artemis en voor het beeld dat uit de hemel gekomen is?
Handelingen 19:35
Als we deze tekst lezen dan zien we dat er onderscheid wordt gemaakt tussen:
  1. Dat de Efeze de zorg draagt voor de tempel van Artemis, en
  2. voor het beeld dat uit de hemel is gekomen.
Het tweede duidt erop dat er waarschijnlijk een meteoriet uit de hemel is neergevallen, waarvan men dacht dat die van goddelijke oorsprong was. In de grondtekst wordt het samengestelde woord Διοπετής, Diopetēs gebruikt, van Dios “van Zeus” en een afgeleide vorm van het werkwoord piptō “vallen”. Er staat dus letterlijk “het van Zeus gevallen [beeld]“, waarbij “van Zeus” wil zeggen “vanuit de hemel”. Diopetēs werd zeer waarschijnlijk op den duur een eigennaam en valt mogelijk te identificeren met het beeld van Artemis zelf. Men gaat er dan van uit dat deze meteoriet later bewerkt is tot een beeld van de godin of is in het eigenlijke beeld vervat.

Dat een meteoriet op deze manier wordt vereerd is niet iets bijzonders, andere bekende gevallen zijn de steen van Emesa, de zwarte steen van Paphos, en de steen van Zeus Kasios (welke op verschillende munten is vereeuwigd). Ook van de al-Hajar-ul-Aswad, de zwarte steen in de Ka’aba in Mekka wordt gezegd dat het een meteoriet is.

Tags:

Dit is de negenentwintigste aflevering van de Livius Nieuwsbrief, een maandelijks verschijnend mailtje voor mensen met belangstelling voor de antieke wereld. Het wordt uitgegeven door Livius Onderwijs.
===


NIEUW OP DE LIVIUS-WEBSITE

De Kastalische bron in Delfi; de twee obeliskgraven van Msletten (niet te verwarren met deze Msletten); en een bouwinscriptie uit Borsippa van Antiochus I Soter – met dank aan Bert van der Spek.

En op onze zustersite LacusCurtius: een vertaling van Cicero’s Laelius, of de Vriendschap, Over waarzeggerij en Cato over de ouderdom (al is Vincent Huninks nieuwe Nederlandse vertaling daarvan natuurlijk een stuk toegankelijker).

(meer nieuws…)

===


EGYPTE

Resten van een oeroud mensenoffer; vooral de leeftijd van het slachtoffer trekt de aandacht (“a 5,500-year-old man”).

De oudste aanwijzingen voor akkerbouw in Egypte (met dank aan Nederlandse archeologen).

Dat is nou aardig: het graf van Imhotep, de architect die de eerste (trappen)piramide bouwde, lijkt te zijn gelokaliseerd. En omdat Imhotep later werd vereerd als god van de geneeskunde, is dit artikel over geneeskunde niet vergezocht.

En verder: de Nijl bedreigt Luxor; Qurna; tandartsen; Nubië; krijgersgraf; Nefertite. De onvermijdelijke doctor Zahi Hawass lijkt op vakantie.

===


MESOPOTAMIË

Het maandelijkse stukje over de ondergang van ons erfgoed in Irak.

En verder: kleitablet op eBay; Ebla; hellenistische stad op een eiland in de Perzische Golf.

===


IRAN en CENTRAAL-AZIË

Soms snapt uw redacteur een bericht echt niet. De vondst van een IJzertijdnederzetting werpt nieuw licht op… de Steentijd?!

De “Muur van Alexander“, die Iran moest beschermen tegen Centraal-Aziatische steppenomaden, dateert uit de vijfde of zesde eeuw. Maar omdat de wal in de overlevering werd beschouwd als bouwwerk van de Macedonische veroveraar, zijn ook eerdere dateringen geopperd. Nu is het allemaal eens uitgezocht. En hij dateert uit de vijfde of zesde eeuw.

En verder: een Achaimenidisch paleis; Perzische sierraden; de Zanjan zoutmannen.

===


GRIEKENLAND

Je moet de Grieken nageven dat ze consequent zijn: ze eisen niet alleen veel oudheden terug, maar geven ze ook zelf terug – in dit geval twee beelden aan Albanië.

En verder: bronstijdvondsten uit Cyprus; meer over het Zeusaltaar op de berg Lykaion; twijfels over de herkomst van een bronzen beeld in een Amerikaans museum; vertrouwde berichtgeving over de meerkleurigheid van antieke sculptuur; en de Odyssee in vijftien seconden (“Honey, I’m home!”).

===


BULGARIJE

Een wonderlijk plan om de verzonken stad Seuthopolis te herbouwen.

En verder: het amfitheater van Sofia.

===


TURKIJE

Een aardig artikel over stadsarcheologie in Istanbul.

En verder: de vuurtoren van Patara.

===


ROME EN ZIJN RIJK

Een lang artikel over de wijze waarop Romeinse soldaten de gevallenen herdachten.

Zo leuk kan modelbouw zijn: Canadees maakt maquette van het oude Rome (op dezelfde site: Babylon en de Atheense akropolis).

En verder: de identificatie van twee Romeinse havens in Cyrenaica; het graf van een druïde (negeer de flauwe kop over “Miraculix“); schoeisel; een brug over de Tyne; een weg; en tot slot een Romeinse geest.

===


JODENDOM en CHRISTENDOM

Ineens een aantal redelijke artikelen over het Israelisch archeologiebeleid; nog zo’n artikel; en nog een.

Jan Pieter van de Giessen werkt weer aan zijn bijbelse herbarium: acanthus en brandnetel.

Hoe wat anders een serieus kon zijn werd verstoord door pseudowetenschappers en hoe de gevestigde pers onzinnig nieuws de wereld instuurde: een bekend onderzoeker doet met ingehouden woede verslag.

Leuk artikeltje over de oudste Christelijke tekst die een datum draagt – het belang is natuurlijk niet zo groot, maar charme kan de puzzel niet worden ontzegd.

===


ROMEINEN IN DE LAGE LANDEN

Bij Asse is een deel van de oude Romeinse weg gevonden.

Veel (en leuk) nieuw uit Forum Hadriani (Voorburg), waar de havenwerken zijn ontdekt.

En verder: opgravingen in Boxtel; voorlopig geen nieuwbouw over de ruïnes van Matilo (=Leiden);

===


OVERIG

Een kolossaal brons/ijzertijd fort uit Roemenië.

Een cisterne op Malta is eigenlijk een Punisch graf.

Een stukje over merkbescherming in de Oudheid (geen grap).

Hoe stellen archeologen de omvang van de bevolking van een oude nederzetting vast?

Christelijke polemisten willen nog wel eens beweren dat Allah eigenlijk een oude Arabische maangod is en dat Hij dus niet mag worden gelijkgesteld aan de God van de joden en christenen. Die tactiek is niet zonder risico’s.

Het graf van Angelo Poliziano, een van de grootste classici uit de Renaissance, wordt momenteel onderzocht.

Een game met de naam Caligula biedt precies waar het om draait in een computerspelletje – zoveel mogelijk poppetjes omvermeppen. Simpel en verslavend.

===


DE “KASTEEL VAN AMSTERDAM-PRIJS”

Elke maand zijn ze er weer: persberichten waarin sensationele archeologische vondsten worden gemeld, en en waarvan al gauw duidelijk is dat het erom gaat publiciteit te genereren om de financiering van de betreffende opgravingen veilig te stellen. Zoveel creativiteit verdient aandacht, en daarvoor is de “Kasteel van Amsterdam-prijs” ingesteld. Deze maand kan de prestigieuze onderscheiding natuurlijk niet gaan naar een ander bericht dan dat over Salomo’s alfabet.

Uit het juryrapport: Er wordt weer eens een bijbels figuur met de haren bijgesleept. Wat er is gevonden, is een inderdaad erg oude inscriptie, maar er is geen korrel bewijs dat ze iets te maken heeft met de koning van Juda – temeer daar de nederzetting in kwestie ligt buiten het kerngebied van Juda, wellicht zelfs in het gebied dat werd overheerst door de Filistijnen.

===


DWAASHEID

Reliquiënhandel: in de Middeleeuwen waren ze er redelijk goed in, maar dit geval overtreft elk redelijk pessimisme.

Er zit ook weer iemand achter de Ark van het Verbond aan (meer...). En dat is nergens voor nodig, want Simone v/d Vlugt heeft ons al uitgelegd hoe het allemaal in elkaar zit.

===


NIEUWE EXPOSITIES

In het museum van Aalst: “Achter de schermen van de archeologische site Steenberg” (van 1 tot 31 maart).

Een mummie-expositie in Bozen (Bolzano), waar ook de ijsmummie Ötzi ligt.

Lopende exposities: zie hier.

===


VRIENDEN VAN LIVIUS

Op zondag 2 maart komen de Vrienden van Livius om 13.30 samen in de Amsterdamse Engelse Kerk (Nieuwezijds Voorburgwal 282). Liviusdocent Richard Kroes verzorgt een inleiding over mineralogie en maakt daarna een stadswandeling waarbij u de gesteenten ook kunt zien.

===


DE ELGIN SOAP

Korte inhoud van het voorafgaande:
http://en.wikipedia.org/wiki/Elgin_Marbles

Het nieuwe Akropolismuseum zal dit najaar worden geopend, en het oude wordt omgebouwd tot café. En de universiteit van Cambridge organiseert een debat over de

===


NIEUWE BOEKEN

Tot nu toe zijn in deze rubriek altijd non-fictie-boeken aan de orde gekomen, maar als de buurman van de redacteur een dijk van een roman schrijft, maken we op die regel graag een uitzondering. Jan van Aken (wereldberoemd in Nederland van romans als De valse dageraad en Het fluwelen labyrint) publiceerde vorige maand Koning voor een dag over de Griekse schimpdichter Hipponax. En ook als Van Aken niet bij uw redacteur om de hoek zou hebben gewoond, zou hij het boek van harte hebben aanbevolen, want het leest als een trein. Uw boekhandelaar heeft vermoedelijk een stapeltje liggen, maar mocht dat niet zo zijn, dan verblijdt u hem met het magische nummer 90 214 3415 5.

===


EN TOT SLOT

En toch waren de goden kosmonauten: na 1′26″ geeft de trailer van de nieuwe Indiana Jones-film het woord “Roswell“.

Jona

Tags:

« Older entries