December 6, 2010

You are currently browsing the daily archive for December 6, 2010.

Traditie ontmaskerd.

In deze nieuwe serie over Kerst wil ik graag gaan kijken wat we overhouden zonder de tradities. Wat zegt de Schrift over Kerst, wat hebben wij van Kerst gemaakt, en wat zouden we moeten behouden. Dit doen we vanuit de volgende tekst: “Beproeft alle dingen; behoudt het goede.” (1 Tessalonicenzen 5:21). De waarheid heeft niemand in pacht, maar ik probeer hier te zoeken naar een objectieve benadering.

Lichtjes
De vorige keer eindigden we bij de heidense oorsprong van het Kerstfeest. Vandaag gaan we daarmee verder. Tegenwoordig hangen er al duizenden lichtjes in elk winkelcentrum, vanwege de ‘kerstsfeer’. Die lichtjes kom ik nergens tegen in de Bijbel. Er waren wel sterren, maar die hele poespas van lichtjes kwam pas later. Er zijn twee benaderingen om die lichtjes ‘te verklaren’. De eerste is omdat Jezus verwekt zou zijn tijdens Chanoeka. Dit is het Joodse ‘lichtjesfeest’. Hierzo lichten Joden hun Chanoekia op, totdat alle 9 kaarsjes branden. Dan krijgen de kinderen cadeautjes. Dit is wel in december, dus vandaar dat wij ook lichtjes mogen oplichten in december.

De andere verklaring is minder populair. Deze komt namelijk voort uit een heidense traditie. De Germanen vierden vroeger namelijk rond 21 december hun Midwinterfeest (Joel), waar ze net als bij het feest van Sol Invictus het duister weg wilden doen, door het licht te omhelzen. Dit feest was ook de geboorte van het nieuwe jaar. Dit is later waarschijnlijk door christenen overgenomen (aangezien wij nu ook een week na kerst Nieuwjaar vieren!).

Kerstbomen en takken

Wie mij spreekt in de maand december zal waarschijnlijk mijn afgunst van de kerstboom meekrijgen, zoals eerder gezegd probeer ik objectief te kijken, maar op dit punt is mijn conclusie duidelijk. We kunnen niet helemaal zeggen dat uit het feest hierboven genoemd ook de kerstboom komt. Wel werd er in dit feest al een groene boom gebruikt, en die werd zelfs met eikels versiert (http://kunst-en-cultuur.infonu.nl/feestdagen/62456-het-midwinterfeest-joel-wordt-kerstfeest.html). Toch begint de heidense traditie van een boom al eerder. We kunnen zien dat de Egyptenaren al in de winter een boom aanbaden. Ook de Romeinen versierden hun huis tijdens het feest Saturnalia met groen en lichtjes. De mistletoe, die wij moeten ophangen boven onze deur, stamt al uit de periode van de druïdes. In Groot-Brittannië geloofden ze toen dat het boze geesten wegjoeg en dit stond ook voor het eeuwig leven. De Germanen die zetten later echt een Spar of Dennenboom in hun huis, voor hun Midwinterfeest (voor een klein overzicht: http://www.christmas-tree.com/where.html).

Er zijn geruchten dat Luther voor het eerst zijn boom versierde, maar ik heb nooit enig bewijs hiervoor gezien. Dit lijkt mij zelfs onwaarschijnlijk omdat protestanten veel moeite hadden met de kerstbomen. Dit bleef zo tot ergens in de 19e eeuw. Toen werd de kerstboom steeds populairder, dit kwam mede door Prins Albert, die in 1841 voor het eerst een kerstboom plaatste in het Windsor Castle. De voornaamste reden dat veel mensen aan het eind van de 19e eeuw omgingen, was dat het toch wel heel gezellig staat, wat ik toch ook moet zeggen.

Vliegende mannen met cadeaus
Bij dit onderwerp wil ik niet lang stilstaan. De kerstman, die Sinterklaas probeert te veroveren, komt steeds meer op in Nederland. Er zijn zelfs sommige kranten die beweren dat Santa Claus, een afgeleide van Sinterklaas, er eerder was dan onze goedheiligman!

We kunnen hier kort over zijn, de Nederlanders namen sinterklaas mee naar Amerika (i.p.v. Spanje), waar ze zijn naam niet konden uitspreken, en blijkbaar ook de datum vergaten. Ze vieren nu gezellig sinterklaas op Kerst ter ere van de kerstman. Het is jammer om te zien dat het Kerstkind daarvoor plaats moet maken.

Cadeaus worden tegenwoordig ook in veel kerken gegeven. Wat vaak vroeger nog een mandarijntje was, is tegenwoordig een kerstkrans met een boekje. Gelukkig geven veel van die kerst –boekjes/-CD’s/-DVD’s wel de echte kerstboodschap mee.

Advent

Advent (=Nadering) is misschien wel de meest populaire traditie van het kerstfeest. De 4 weken van voorbereiding ging vroeger heel vaak gepaard met een tijd van vasten. Advent begon waarschijnlijk al in de 4e eeuw. In Gallië werd er al snel vorm aan gegeven, door 5 of 6 weken vasten. In de 6e eeuw is er in Rome 4 weken van gemaakt. Wat tot aan de reformatie ongeschonden bleef. De protestanten hadden veel moeite met deze Roomse gebruiken, maar net als bij de kerstbomen werd dit in de 19e eeuw anders.

Schransen als Bourgondiërs

Helaas kon ik deze (mooie) traditie niet buiten kijf laten. Ik als echte Germaan, voel me erg verbonden met de Bourgondiërs, zeker als het over hun eetgewoonten gaat. Veel mensen hebben met Kerst de traditie dat ze gaan eten totdat ze erbij neervallen. Het moge duidelijk zijn dat we deze traditie natuurlijk helemaal niet terugvinden in de Bijbel. Wel zijn er enkele andere verklaringen voor te vinden, waarvan ik er een paar zal opsommen (de één is meer geloofwaardig dan de ander).

Toen Advent nog puur een vastenperiode was, werd dit met Kerst uiteindelijk gevierd door een grootse maaltijd. Dit is heel logisch, want als jij 4 weken weinig eet, wil je wel weer eens wat.

Toen men in contact kwam met de moslimwereld, zagen die mensen dat de moslims na hun vastenperiode (Ramadan) ook veel mochten eten op het suikerfeest. Dit wilden wij christenen ook.

Het kan natuurlijk ook dat Bonifatius (realistischer: een prediker) naar het Bourgondische rijk trok, om daar het evangelie te verkondigen en Bourgondiërs die vierden het kerstfeest net als elk ander feest: Schransen en zuipen, want ‘that’s what we do’.

Een verklaring die verder van huis ligt, ligt in Amerika. Daar vieren ze natuurlijk Thanksgiving, in november, en daar slachten ze een lekkere, grote, malse kalkoen. Sommigen zeggen dat de Amerikanen, toen ze meer geld verdienden, dit ook met Kerst gingen doen, omdat je dan ook dankbaar bent.

We zullen nooit achter ‘de’ oorzaak komen, maar dat is ook lang niet belangrijk. Wel heb ik 2 jaar terug gehoord van een tegenhanger, de armoede maaltijd. De mensen die dit doen, gaan juist met Kerst stilstaan bij de armoede in de wereld, ‘want Jezus is ook geboren in een armoedige stal’. Ik moet heel eerlijk zeggen dat ik dat ook een mooie gedachtegang vind.

Enkele bronnen over kersttradities (ook van vorige artikel):

Dawson- Christmas: its origin and associations

Miles – Christmas customs and traditions

http://vroegekerk.nl/content.php?id=42

http://vroegekerk.nl/content.php?id=91

Tags:

Dit is de drieënzestigste aflevering van de Livius Nieuwsbrief,  voor mensen met belangstelling voor de antieke wereld. Het wordt uitgegeven door Livius.

Het voorjaarsprogramma wordt u deze maand toegezonden, maar u kunt de nieuwe brochure hier al downloaden.


Jona Lendering (redactie)

========================================
NIEUW OP DE LIVIUS-WEBSITE

Alleen een nieuwe pagina over Qasr Bshir. Maar dat is wel pagina #3500, dus een bescheiden jubileum. Op onze zustersite LacusCurtius een groot deel van de Latijnse tekst van het astrologische handboek van Firmicus Maternus. (meer nieuws…)

========================================
EGYPTE

Op het randje van dwaasheid: dankzij een NMR-analyse is weer eens ontdekt hoe de piramiden zijn gebouwd – of beter: waarvan – en de constructie gebeurde alwéér zonder buitenaardse hulp. Meer usual suspects: een grafveld bij Giza en de sfinx (ook al bij Giza).

Relevanter: onderzoek naar hondenbotten moet het antwoord geven op de vraag hoe de laatste fase van de evolutie verliep van ’s mensen beste vriend.

Saoedi-Arabië is niet beroemd om zijn grootse bodemarchief, maar dat is niet terecht (zie bijvoorbeeld de net afgelopen expositie in het Louvre). Uit Tayma komt nu een kleine vondst met vérstrekkende implicaties: een cartouche van Ramses III. Hoe groot was de Egyptische invloed aan de andere zijde van de Rode Zee?

Een nieuwe maand, een nieuwe standbeeld van Amenhotep III.

Het maandelijkse gesleep met mummies: een, twee, drie.

En verder: Memfis, veldwerk in de Fayum, toverspreuken, die sfinxen uit Luxor weer eens, Amarna, astronomie, koningin Arsinoe II en het ontstaan van het Egyptische christendom.

========================================
HET OUDE NABIJE OOSTEN

Hier zou je graag bij willen zijn: soldaten die naar Irak worden uitgezonden, krijgen speciale training om oudheden te herkennen.

Kleine maar mooie website over Babylonische wiskunde met goede foto’s van enkele belangrijke kleitabletten.

Een buitengewoon interessant artikel over de gevolgen van verstedelijking op de menselijke genenkaart.

Aardig stuk over de gebarentaal van Palmyra.

En verder: Tal Faras; een grammatica van het Sumerisch; Tel Esur; Suwaida (nog eens); enkele ongedateerde vondsten uit Tal el-Karkh; Khirbat en-Nahas (beetje gehyped gebracht, maar niet oninteressant; satellietfoto); bij Karchemish worden eindelijk de mijnenvelden geruimd; geld voor de restauratie van onder andere de Ishtarpoort in Babylon (die de laatste keer dat uw redacteur er was, nog in Berlijn stond).

========================================
IRAN en CENTRAAL-AZIË

Gezichtsreconstructies zijn helemaal hip – als het het meisje van Yde niet is dan is het wel het gezicht van een vrouw uit de Verbrande Stad. Helaas geen plaatje.

De CAIS meldt vandalisme in Masjid-e Solaiman. Het kan waar zijn; het kan ook de zoveelste poging zijn Iran in diskrediet te brengen.

En verder de deprimerende situatie in Afghanistan.

========================================
GRIEKENLAND, BULGARIJE en TURKIJE

Alleen klein nieuws uit Tseri; Doliche; Nea Pafos; Pafos; Nemea; Stratonicea; een wrak bij Nea Styra; Istanbul-Küçükçekmece;  en een interessant proefschrift over Epicureïsche kosmologie.

========================================
ROME EN ZIJN RIJK

In Pompeii zijn een deel van een gladiatorenschool en het Huis van de Moralist ingestort, met voorspelbare klachten over de verwaarlozing van het werelderfgoed. Ongetwijfeld neemt men een glas, doet men een plas en blijft alles zoals het was.

Meer Pompeii: eeb tot nu toe onbekende paardensoort die toch niet was wat het leek.

En verder: een Dianatempel in de Maremmen; Agrigento; het badhuis van het Tiende Legioen Fretensis in Jeruzalem; restauratiewerkzaamheden in het Colosseum; de Tempel van Venus en Roma heropend; Homs; Corinthe; fresco’s uit Apamea; archeologisch bewijs voor de Perzische inname van Jeruzalem in 614.

========================================
BENOORDEN DE ALPEN

Een Keltisch votiefdepot, niet ver van Basel, in de Rijn.

Een artikeltje dat al een half jaar geleden in deze nieuwsbrief had moeten staan: waterputten in Sint-Gillis-Waas.

Een leuk project om het antieke Keulen in 3d te tonen.

Het maandelijkse rijtje nieuws uit Groot-Brittannië: Fen Causeway; Londen; Musselburgh; Uttlesford.

En verder: Leende; Valkenburg ZH; Heeswijk; Rijswijk; de basiliek van Tongeren.

========================================
OVERIG

Een fascinerend artikel over de herkomst van de akkerbouw.

Berlusconi’s restauratie van een Venus-en-Mars viel deze maand niet te ontwijken – dus nog maar een keer.

Oudheidkundigen zitten met hun neus in de boeken en met hun rug naar het internet. Uw redacteur legt uit: 1, 2 en het slot volgt later.

========================================
JODENDOM en CHRISTENDOM

Raphaël Golb (korte inhoud van het voorafgaande) kreeg zes maanden gevangenisstraf; uit niets blijkt dat de universiteit van Chicago disciplinaire maatregelen nam tegen Golbs vader, die toch medeplichtig was.

Er is een hoop te doen geweest om het zogeheten Geheime Evangelie van Marcus (overzicht) maar het lijkt nu toch authentiek te zijn.

Ook deze maand zou de nieuwsbrief incompleet zijn zonder een bericht over alweer een nieuwe techniek om de Dode Zee-rollen te bestuderen.

En verder: de Tempelberg maar weer eens, relikwieën in Jericho en het jaarlijkse stukje over Chanoeka.

========================================
DWAASHEID

Misschien blijkt het geen dwaasheid te zijn, maar de theorie dat de legionairs van Crassus als huurlingen in China eindigden, is alweer een tijdje zwaar onder vuur komen liggen. Tot er sterke bewijzen zijn, groeperen we het dus maar in deze rubriek.

========================================
BOEKEN

Het dateren van het einde van de antieke cultuur is een kwestie van definitie, maar niemand zal ontkennen dat de opkomst van de Islam cruciaal is geweest. Een heel, heel goed boek is Fred Donners Muhammad and the Believers. Tweedelige recensie hier en hier.

========================================
INTERNET

Er is een kritische editie van de pseudepigrafische teksten online. De toekomst zou er zo wel eens uit kunnen zien: tekstkritiek die niet meer als boek wordt gepubliceerd, maar voortdurend geactualiseerd online komt.

Bij de Wikipedia wordt wel onderscheid gemaakt tussen de eerste en de tweede generatie. In de eerste fase won de internetencyclopedie snel aan breedte: over alles ontstond wel een pagina. Toen die er eenmaal waren, was een deel van de lol ervan af en nam het aantal auteurs snel af. De overblijvers, de “tweede generatie”, zijn serieuze mensen die goede stukken schrijven. Zoals dit stuk over amulet MS 5236. Wie vertaalt het in het Nederlands?

Het aantal manuscripten dat online verschijnt, neemt gestaag toe. Dit keer het Leidse handschrift met de Palestijnse Talmoed.

En op Achemenet het Achaimenidisch Museum – een mooie site.

========================================
EN TOT SLOT

U leest dit vermoedelijk op 6 december – de benodigde achtergrondinformatie is hier.


Jona Lendering
http://www.livius.nl/
Oude nieuwsbrieven zijn te raadplegen via de website van het Rijksmuseum van Oudheden (2009, 2010) en bij Aantekeningen bij de Bijbel.

Tags:

Naar aanleiding van mijn vorige artikel wil ik deze keer het probleem op een andere manier benaderen. Stel dat er zoveel antisemitisme in Nederland is dat de Joden continue bij speciale gelegenheden, zoals naar school gaan, of een bruiloft vieren extra bewaking nodig hebben. Stel dat een duidelijk herkenbare Jood niet meer veilig op straat kan lopen, zonder uitgescholden te worden. Stel dat bovengenoemde voorbeelden zo alledaags zijn geworden dat de Nederlandse overheid nog maar één ding kan doen om zijn Joodse onderdanen die al eeuwen in Nederland wonen te beschermen, zoals het vriendelijke advies om te emigreren. Zouden de doorsnee Nederlanders dit dan als antisemitisme opvatten.

Het frappante is dat in het dagblad DePers vandaag een oproep wordt gedaan door Frits Bolkestein (VVD) dat er voor de Joden geen toekomst meer is in Nederland. Wat opvalt is dat in veel reacties de haat tegen Joden naar bovenkomt en dat deze schrijvers pertinent ontkennen dat het antisemitisme is, men noemt het liever anti-Zionisme.  De schuld moet men niet zoeken bij de Joden maar bij de Israëliërs (zijn dat dan geen Joden?), bij de propagandamachine van CIDI.

Edith van den Berg had op mijn vorige artikel gereageerd met de vraag “of dit soort gelijkstellingen (Joods = volk = staat = Israël, dus kritiek op Israël is antisemitisme) de problemen niet verergert.” Strikt genomen heeft ze gelijk dat je Israël en Joden niet over één kam mag scheren, maar in de praktijk blijkt dat dit onderscheid steeds minder vaak wordt gemaakt. Als Israël zich verweert tegen de dagelijkse raketten aanval uit de Gaza-strook, dan is dat een legitieme reden om een synagoge in Amersfoort te bekladden met verf. Spreekt een weblog positief over Israël dan is het een legitieme reden om doodsbedreigingen te uiten. En ook Bolkestein maakt hierin geen onderscheid “‘Want het Palestijns-Israëlisch conflict – dat vooral over de Westoever gaat – blijft woekeren. Ik voorzie geen spoedige oplossing en dan blijft ook het antisemitisme bestaan.”

De vraag is of we met de stelling van Bolkestein mee moeten gaan en onze Joodse medeburgers moeten aanraden, dat nadat we vele eeuwen geweldloos naast elkaar hebben geleefd, het beste is om te vluchten naar Israël omdat de Nederlandse regering niet de veiligheid kan of wil garanderen. Deze situatie doet me erg denken aan de jaren 30 van de vorige eeuw. Ook toen liep men in Nederland met “gebroken geweertjes” en wilde men vrede, terwijl alles wees op wat er stond aan te komen.

Tags: