January 2011

You are currently browsing the monthly archive for January 2011.

Dit is de vijfenzestigste aflevering van de Livius Nieuwsbrief, voor mensen met belangstelling voor de antieke wereld. Het wordt uitgegeven door Livius.

Jona Lendering (redactie)

========================================
NIEUW OP DE LIVIUS-WEBSITE

Deze maand geen nieuwe zaken op de website, maar wel heel leuk nieuws: Liviusmedewerker Arjen Bosman heeft een van de twee Geschiedenis Online-prijzen gewonnen voor zijn website Het Nederlandsche leger 1939-1940! Mocht u er meer over willen weten, dan is de cursus Archeologie van de Tweede Wereldoorlog iets voor u.

========================================
EGYPTE

Voor het allerlaatste nieuws over de situatie in Caïro is er deze blog of deze twitter-account. Dit is niet het moment om grappen te maken over de onvermijdelijke doctor Zahi Hawass (hoewel…).

Interessante opgravingen bij Port Sudan (meer) en in Amara (ook in Soedan).

Elk bericht over de Grote Piramide verdient sowieso het nadeel van de twijfel, maar laten we het eens een keer niet plaatsen in onze rubriek dwaasheid.

Er was een paar maanden geleden een hoop te doen rond DNA-onderzoek naar de familie van Toetanchamon; inmiddels zijn er kritische vragen.

Een nieuwe maand, een nieuw standbeeld van Amenhotep III. En het maandelijkse gesleep met mummies.

Er zijn tienduizenden papyri, maar slechts zelden heeft de eigenaar “een gezicht”. Hier is een leuke uitzondering: de eigenaar van een Paulusmanuscript was vlashandelaar. In het verlengde daarvan: het Grieks blijkt langer als taal te zijn gebruikt door de Egyptische joden.

En verder: de piramide van Djoser (prachtige foto), Abu Yassin, het graf van Toetanchamon ging dicht of toch weer niet, een verzameling ostraca in Dime es-Seba (Fayyum), en – om Kennedy te parafraseren – Sie ist eine Berlinerin (meer).

========================================
HET OUDE NABIJE OOSTEN

De terugkeer van archeologen naar Irak en een mooi stuk over de situatie in Babylon.

Er zijn duizend redenen om van Berlijn te houden. Dat de beelden uit Tell Halaf weer worden getoond, is er maar één.

Tel Qudadi is jonger dan men aannam. U zegt: Waarom is dat belangrijk? Nou, omdat de gebouwen die ooit werden beschouwd als behorend tot de tijd van koning Salomo, dus ook jonger zijn. En dat komt hedendaagse revisionistische archeologen verdraaid slecht uit.

Een nieuwe tunnel in Jeruzalem, een nieuw relletje.

Een Syrisch-Egyptische TV-serie over Kleopatra, met voorspelbaar negatieve ondertoon.

En verder: aardig artikel over het oude Sumerisch, Umm an-Nar (VAE), Taima, de standbeelden van Askelon nog even, Daraa,Sueida, Kfarnboda, Medinet al-Far, een kerk in Daraa (vijfde eeuw ná Chr., niet vóór Chr., zoals in de tekst staat), Jabal al-Sin, en de hoofdstad van het oude Himyar, Zafar, politiek-correct geframed (meer).

========================================
IRAN en CENTRAAL-AZIË

Al enkele jaren zijn er opgravingen gaande in Jiroft, waar een oeroude stad is gevonden die net zou oud is als de steden van Sumerië en de Indusvallei. Het is al duidelijk dat ons beeld van het ontstaan van de steden moet veranderen: ze ontstonden in een veel groter gebied dan was aangenomen. Nu krijgt Jiroft een collega, eveneens in het zuidoosten van Iran.

Dat je niet om alle oud-oosterse voorwerpen in westerse musea altijd ruzie hoeft te krijgen, bewijst het bericht dat de Cyruscilinder nog wat langer blijft in Teheran (meer).

Een leuke vondst van een sarcofaag in Istakhr. Een andere kleine Parthische opgraving: Bazgir Tepe.

En verder: een oven uit Mianroud (vroege bronstijd) en Lydische munten in Masshad.

========================================
GRIEKENLAND, CYPRUS, BULGARIJE en TURKIJE

De grafkamer van de Urartese koning Argishti (in Van) is opengesteld voor het publiek.

Overzichtsartikel over de opgravingen in het westen van Turkije in 2010 – merk op dat het woord “Grieks” zorgvuldig wordt vermeden.

Geweldige animatie over de Korinthische diolkos.

De vondsten van een hellenistisch huis bij Pafos (Cyprus) en een villa bij Vlou roepen de vraag op waarom berichten over Cyprus toch nooit zijn voorzien van foto’s.

Een heel leuk artikel over het voortleven van het Grieks in Pontus (noord-Turkije dus).

En verder: Göbekli Tepe, grafveld in Pella, Allianoi (eindelijk foto’s) en leuke mozaïeken met toneelscènes.

========================================
ROME EN ZIJN RIJK

Er waren al enkele forten op de Krim bekend, maar nu wordt er een opgegraven met leuke resultaten.

Een Afrikaan in Stratford-upon-Avon – of niet.

Het maandelijkse rijtje nieuws uit Groot-Brittannië: Epsom, de Muur van Hadrianus, Puddletown Forest, Teesdale en aardewerkproductie.

En verder: de betekenis van het badhuis van Bosra, Romeins Portugal,
Gaza, een badhuis in de buurt van Apamea en Romeinse munten in India.

========================================
BENOORDEN DE ALPEN

Een voorstel om de limes op de Werelderfgoedlijst te zetten.

En verder: Staden, Groesbeek, Valkenburg ZH en een Merovingisch graf in Broechem.

========================================
OVERIG

Een aardig artikel over de mogelijkheid dendrochronologisch materiaal te gebruiken om het klimaat te reconstrueren. Dat deden we al langer, maar tot voor kort kwam men niet verder dan 500 n.Chr.; nu kan men een millennium verder terug en dat bevestigt dat er een crisis in de landbouw was in de eeuw waarin het Romeinse Rijk ten onder ging. Wat hier de kip is en wat het ei, en wat eerder kwam, zal nog wel even onduidelijk zijn.

De belangrijkste wetenschappelijke ontwikkeling van de afgelopen kwart eeuw is de opkomst van een nieuw verklaringsmodel, dat nog geen echte naam heeft maar dat vaak “sociale fysica” wordt genoemd. Het principe is dat veranderingen in de menselijke samenleving analoog lijken aan fysische processen en dat je dat met de brute rekenkracht van computers doorwerkt. Een voorproefje van de toekomst: de val van grote imperia. Smaakt naar meer.

Leuk: de website van de Stichting Pythagoras.

Een nieuwe manier om de ouderdom van keramiek vast te stellen.

En verder: Dacië.

========================================
JODENDOM en CHRISTENDOM

IJdelheid is een beroepskwaal aan de universiteiten, maar in zo onversneden vorm kom je het toch maar zelden tegen: Robert Eisenman meent dat het vervalste Jacobusgraf alleen maar in elkaar is geschroefd omdat hij Jacobus, de broer van Jezus, met een lijvig boek in het centrum van de belangstelling zou hebben gezet. Geloof me Robert, die staat alweer een halve eeuw vrij centraal in alle discussies over de historische Jezus en het vroegste christendom.

Geza Vermes over koning Herodes.

Edith van den Berg behandelt de oosterse wereldrijken Assyrië, Babylonië, Perzië, Macedonië en de Meden, gaat in op de datering van Daniël (1, 2) en behandelt nog enkele chronologische kwesties (1, 2).

========================================
DWAASHEID

Dat de resten van de Ark die vorig jaar zouden zijn ontdekt, onzin waren, wist u natuurlijk al lang. En nu hebben we de bekentenis zwart op wit. Gek dat we ineens niets horen van de bestuurders die nog maar acht maanden de Ağri Daği geleden wilden plaatsen op de monumentenlijst.

Houdt het dan nooit op, die idiote claims van Italiaanse archeologen? Dit keer het nieuws dat het graf van Caligula zou zijn gevonden. Uw redacteur is boos.

En verder: Achilles wordt herenigd met het Trojaanse Paard (noot: Achilles was al dood toen dat ding werd gemaakt) en het graf van Alexander is in Illinois.

========================================
BOEKEN

Atlassen zijn te duur, en soms gewoon niet goed. Een leuk alternatief, althans voor in de klas, zijn deze landkaarten.

========================================
INTERNET

Leuk essay over de veranderende structuur van onze informatie: we krijgen te veel binnen en weten daardoor minder. In het verlengde daarvan: waarom wordt er toch zoveel bezuinigd op cultuur? Een goed beargumenteerd verhaal van Alain de Botton.

========================================
EN TOT SLOT

Volkomen off-topic (maar hé, dit is míjn nieuwsbrief!): de Grand Prix Angoulême voor Art Spiegelman. Nu de Nobelprijs voor de Letteren nog en, vooruit, we willen misschien overwegen dat de letterdames en -heren toch niet corrupt zijn.


Jona Lendering
http://www.livius.nl/
Oude nieuwsbrieven zijn te raadplegen via de website van het Rijksmuseum van Oudheden (2009, 2010, 2011) en bij Aantekeningen bij de Bijbel.

Tags:

In deze mini-reeks komen we nu toe aan de er meteorologische rampen komen. Was het land al in chaos door de eerdere plagen, nu zien we dat door een harde hagelbui ook de gewassen worden getroffen.

We lezen in Ex. 9:23 dat het donderde en hagelde EN dat het vuur van de hemel schoot. Nu klinkt het heel erg aardig dat een Velikovsky denkt dat met dit vuur brandende nafta wordt bedoeld, maar het lijkt mij logischer dat hier sprake is van bliksem (ook de vermelding van de donder wijst hierop).

Een tweede punt wat opvalt is dat alleen de vlas en de gerst door de hagel getroffen wordt (vs. 31) want “de gerst had al aren en de vlas was in de halm” met andere woorden, deze gewassen waren al bijna rijp en op dat moment werden ze getroffen door de hagel, waardoor deze oogst mislukt was. De andere gewassen zoals de tarwe en de spelt werden niet getroffen want die rijpen later (vs. 32). Dit is interessant, want het geeft enerzijds het tijdstip aan wanneer dit gebeurde en anderzijds verklaard het ook waarom deze twee laatste gewassen niet werden getroffen, nl. als deze pas ontkiemen is een hagelbui niet erg, daar kunnen ze gemakkelijk van herstellen.

Tot slot, door deze hagelbui was een groot deel van de oogst mislukt en naast de reeds bestaande chaos kwam er een nieuw probleem bij. We zullen dit een volgende keer verder uitdiepen.

Overzicht theorieën:

  • Bryant (1810): Donder, hagel en vuur vernietigde de oogst;
  • Blanc (1890): Hagel;
  • Velikovsky (1950):Stof, grind en brandende nafta afkomstig van een komeet;
  • Hort (1957): Hagelbuien verwoest vlas en gerst, maar niet de tarwe of spelt;
  • Schoental (1980): Hagel;
  • Schmidt (1990): -
  • Jacoby (1990): Hagel;
  • Hoyte (1993): Gewassen verwoest door de hagel;
  • Ceccarelli (1994): Hagel;
  • Marr and Malloy (1996): Hagel vernietigd de gewassen;

Tags: , ,

Eind vorig jaar stonden de kranten en verschillende blogs vol van een Romeins standbeeld wat in de buurt van Askelon na een grote storm was aangespoeld.

Wat ik toen niet wist was dat al 100 jaar eerder schitterende Romeinse standbeelden waren gevonden op dezelfde locatie. Bij het graven naar foto’s voor de Oude Doos kwam ik deze tegen en het viel me op hoeveel ze leken op de recente vondst. Ik heb nog wat speurwerk gedaan of er iets meer bekend was, maar kon helaas niets vinden op internet.

Tags: , ,

Luiaards

Al heeft een luiaard zijn hand in de schaal, hij vindt het te vermoeiend om hem naar zijn mond te brengen.

Spreuken 26:15 (HSV)

In de Bijbel kom je soms de meest gekke dingen tegen, zo wordt in Spreuken de meest hilarische dingen gezegd over de luiaard. Bijvoorbeeld in bovengenoemd vers over mensen die zo “ontzettend moe” zijn dat ze in hun eten in slaap vallen. Je ziet het al helemaal voor je. Blijkbaar zag de schrijver van dit Bijbelboek ook de humor ervan in, want hij haalde dit voorbeeld al eerder aan in 19:24. En ook vanochtend toen onze dominee deze passage aanhaalde, hoorde je menigeen onderdrukt lachen.

De bedoeling van dit vers is duidelijk, op een overdreven manier wordt duidelijk gemaakt dat dit een verkeerde houding is. Normale mensen steken de handen uit de mouwen en gedragen zich niet zo bespottelijk.

Tags:

Wekelijks wordt in deze Bijbelquiz een nieuwe vraag over de Bijbel gesteld, wie het antwoord denkt te weten mag deze als commentaar toevoegen. Het antwoord komt dan de volgende week, zodat iedereen de gelegenheid krijgt om mee te doen in deze Bijbelquiz. En schroom niet om een antwoord te geven, ook al hebben anderen al eerder een poging gedaan.

Antwoord van vorige week:

De plaats was Dothan in het noorden van Israël en daar werd Elisa gezocht door de koning van Syrië (2 Kon. 6:13).

De vraag van deze week:

Sommige gezinnen zijn nogal kinderrijk, hoeveel kinderen had Isaï de vader van koning David.

Tags:

Met de huidige politieke ontwikkelingen in Egypte moest ik denken aan het verhaal van de Egyptische Ipuwer (Pap. Leiden 334) waar een soortgelijke situatie wordt beschreven.

Indeed, Elephantine and Thinis [...] of Upper Egypt, (but) without paying taxes owing to civil strife. Lacking are grain, charcoal, irtyw-fruit, m’w-wood, nwt-wood, and brushwood. The work of craftsmen and [. . .] are the profit of the palace. To what purpose is a treasury without its revenues? Happy indeed is the heart of the king when truth comes to him! And every foreign land [comes]! That is our fate and that is our happiness! What can we do about it? All is ruin!
Indeed, laughter is perished and is [no longer] made; it is groaning that is throughout the land, mingled with complaints.

Burgeropstanden, doden, het lachen is de overheid vergaan. Wie het hele verhaal leest zal zien dat er veel parallellen zijn met de tien plagen in Exodus en veel theologen hebben dan ook dit verhaal als bewijs aangevoerd dat het om dezelfde geschiedenis zou gaan. Ik wil niet zover gaan, er zijn te veel onzekerheden over het betreffende tijdstip en we moeten niet vergeten dat het een kopie is van een veel ouder stuk. Misschien dat populaire wetenschappers over een paar eeuwen dit verhaal aanvoeren als profetisch bewijs voor de opstanden die nu plaatsvinden in Egypte.

Tags: , ,

Alsdan zullen zij u overleveren in verdrukking, en zullen u doden, en gij zult gehaat worden van alle volken, om Mijns Naams wil.

Mattheüs 24: 9

Een overzicht van de belangrijkste (kranten)koppen van de afgelopen dagen die met christenvervolging te maken hebben, of hier naar neigen.

Tags:

Schorpioenen

Pas ervoor op dat u de God, Die u veilig door de grote en vreselijke woestijn met zijn giftige slangen en schorpioenen leidde, niet vergeet.

Deut. 8:15 (Het Boek)

Vandaag kreeg ik van mijn dochter een paar foto’s van schorpioenen die ze tegenkwam ergens in Bolivia. De lijntjes van het schrift geeft redelijk aan hoe groot zo’n beest is.

Dat het geen lieverdjes zijn blijkt uit de verschillende Bijbelverzen waar ze worden genoemd. Zo lezen we in Opb. 9: 5 dat ze steken en iets verder in vers 10 dat met name de angel te vrezen is. In het Oude Testament worden ze aangehaald door koning Rehabeam als hij direct na zijn troonsbestijging tegen het volk  verteld Mijn vader heeft u een zwaar juk opgelegd, ik zal het nog verzwaren. Mijn vader heeft u gehoorzaamheid geleerd met zwepen, ik zal u gehoorzaamheid leren met schorpioenen! (1 Kon. 12:11ev; 2 Kron. 10:11ev) en de profeet Ezechiël (2:6) als hij over de weerspannigheid van het volk Israël spreekt.

Schorpioenen (Scorpiones) zijn een orde van geleedpotigen, behorend tot de klasse der spinachtigen. Schorpioenen zijn het nauwst verwant aan spinnen, mijten, teken en hooiwagens. Toch zijn ze eenvoudig van de andere groepen te onderscheiden door het langgerekte lichaam, de grijpscharen en de dikke staart met een gifstekel. Alle soorten zijn giftig, maar op enkele uitzonderingen na zijn de meesten niet gevaarlijk voor de mens. Schorpioenen komen behalve op Antarctica overal in de wereld in alle werelddelen voor.

Naast de reeds genoemde giftigheid hebben deze schorpioenen nog een venijnige trek: ze zijn kannibalistisch en om die reden leven ze solitair.

Tags: , , , , ,

Thekoa

… Amos, een schapenfokker uit Tekoa. …

Amos 1:1 (HSV)

Thekoa is een plaats die meermalen wordt genoemd in de Bijbel, maar (denk ik) toch het bekendst is geworden als de woonplaats van de profeet Amos. Eigenlijk stelt het plaatsje, ongeveer 17 km zuidelijk van Jeruzalem, ook tegenwoordig weinig voor.

Oorspronkelijk was het herbouwd door koning Rehabeam (2 Kron 11:6), en we weten dat een tijd daarvoor de legeroverste Joab een wijze vrouw hier vandaan heeft gehaald voor zijn eigen politieke doeleinden (2 Sam. 14:2). Verder  is er nog een passage in Jeremia (6:1) waaruit blijkt dat het een militair vestingstadje was. De laatste melding is in 2 Kronieken 20:20 als koning Josafat naar de woestijn van Thekoa trekt.

Tags: , ,

In deze mini-reeks komen we nu toe aan de eerste plaag die ook mensen direct treft. In veel rampgebieden zien we dat dieren vaak het eerst worden getroffen door allerlei ziekten, welke daarna vaak overslaan op de mensen. Dit komt vanwege de grote onhygiënische omstandigheden. Zo ook hier, in Exodus 9:8-12 lezen we dat de Egyptenaren worden getroffen door ziektes die zweren en blaren veroorzaken.

Daarbij is het opvallend dat ook nog eens de dieren worden genoemd. Bij de vorige plaag werden alle dieren op het land getroffen. Het is dan ook goed te beseffen dat de Egyptenaren net als wij tegenwoordig ook veel vee in stallen hadden staan en het zien deze dieren die nu, net als de mensen, getroffen worden door deze ziekte.

Terecht wordt door de verschillende hypotheses erop gewezen dat dit de secundaire uitwerking is van de eerdere plagen en dat deze zweren en blaren werden veroorzaakt door ziekten als miltvuur en pestilentie (in de meest ruime zin van het woord).

Overzicht theorieën:

  • Bryant (1810): -;
  • Blanc (1890): Anthrax;
  • Velikovsky (1950): Secundaire huidinfecties van het komeet-stof en blaren van brandende nafta;
  • Hort (1957): Anthrax;
  • Schoental (1980): Secundaire bacteriële infectie als gevolg van immunosuppressie door trichothecenen;
  • Schmidt (1990): -
  • Jacoby (1990): “Herpes-achtige infectie”, “Bubonic infectie”, “ontsteking van de geslachtsorganen”?;
  • Hoyte (1993): Ecthyma (Groep A hemolytische Streptococcus pyogenes);
  • Ceccarelli (1994): Babesiosis (Babesia bigemini);
  • Marr and Malloy (1996): Pseudomonas mallei;

Tags: ,

« Older entries