De kerstboom beschreven in Jeremia?

Want de gebruiken van de volken zijn niets; want het is [als] hout, dat men in het bos heeft gekapt, bewerkt door de handen van de ambachtsman met zijn bijl. Met zilver en met goud overdekt men het, met spijkers hameren ze het vast, opdat het niet wankelt. Ze zijn [als] een palmboom, uit één stuk bewerkt, maar kunnen niet spreken, ze moeten gedragen worden, want [zelf] kunnen ze niet lopen; wees niet bang voor hen, want kwaad kunnen ze niet doen, evenmin als goeddoen.

Jeremia 10:3-5 (AB-vertaling)

De laatste dagen zie ik regelmatig allerlei statements dat bovengenoemde passage een beschrijving is van de hedendaagse kerstboom en de kerstboom dus om die reden afgewezen moet worden. Als je het vluchtig leest dan lijkt dat inderdaad zo, temeer daar in verschillende moderne vertalingen het vijfde vers vaak als “Ze zijn als een vogelverschrikker op een komkommerveld” wordt vertaald. Vorige week had ik al vermeld dat deze vertaalkeuze is overgenomen uit het apocriefe EpJer. 6.70 en dat in de Hebreeuwse grondtekst dit niet staat.

Gaan we dieper in op deze verzen dan lezen we dat in het bos een stuk hout wordt gehaald welke vervolgens bewerkt wordt met bijlen of beitels, een verwijzing dat het dus om een gebeeldhouwd iets gaat wat wordt bevestigd in het volgende gedeelte waarin wordt vermeld dat dit beeldhouwwerk met zilver en goud wordt overdekt. Denk bijvoorbeeld aan het gouden kalveren welke door Aäron (Ex. 32) en Jerobeam (1 Kon. 12:28) werden gemaakt. Het gaat dus om afgodsbeelden en niet om heilige bomen, ook al is het niet onmogelijk dat het hout wat werd gebruikt afkomstig is van een heilige boom. In de beschrijving zien we de spottende opmerking, dat dit beeld vastgespijkerd moet worden, iets wat we ook zien bij veel Egyptische afgodsbeelden omdat het op een platform werd gezet en ervoor zorgde dat het beeld daar niet van af kon vallen. De spot gaat verder dat dit zelf gebeeldhouwde beeld niet kan lopen maar gedragen moet worden (vandaar het platform) en natuurlijk ook niet kan spreken. Het is zo machteloos dat het zelfs niet kwaad of goed kan doen, het is “niets” (het zelfde woord dat ook in Prediker wordt gebruikt “ijdelheid der ijdelheden”). Tot slot zien we de verwijzing naar de palmboom, in de omliggende landen was de palmboom een heilige boom en werd gebruikt voor het maken van afgodsbeelden. Om onder andere die reden zie ik dan ook geen noodzaak om het te vertalen met “vogelverschrikker”.

Uit de hele beschrijving blijkt dat het gaat om het maken en vereren van afgodsbeelden en niet om het vereren van een heilige boom. Over het algemeen werden heilige bomen nooit gekapt en vervolgens vereerd (behalve als er dan een standbeeld van werd gemaakt). Dat hier dan ook sprake is van een voorloper van de kerstboom is dan ook zeer miniem, want een kerstboom wordt niet met goud of zilver overdekt zoals bij het gouden kalf. De kerstboom wordt versierd en lijkt meer op de gewoonte van de Grieken die de jaarlijkse gewoonte hadden om de Aleppo-den te versieren met bloemen en linten ter ere van hun god Attis (wat voeding geeft aan de theorie die stelt dat de Aleppo-den de originele boom van Kerstmis is), maar ook zij kapten de boom niet.

Tags: , ,

2 comments

  1. Robert R.’s avatar

    J. P. als je kerstbomen ziet zijn die weldegelijk bedekt met zilver en/of goud (kleur). Ook zijn er vertalingen die spreken over een altijd groen blijvende boom. Ook het kerstlied Oh dennenboom is eigenlijk verering voor die boom . Ik vind dat de tekst Jeremia 10:1-5 goed passen in de hedendaagse kerstviering. Het is maar hoe je er instaat jij schijnt pro kerst te zijn mij is heel duidelijk geworden dat het zeker geen Goddelijk feest is maar een bedacht / aangepast feest door de roomse kerk. Dezelfde discussie hadden we al over sinterklaas wat jij een mooie traditie vind en ik een dwaling die meer kwaad doet dan goed in de kinderhoofdjes.

  2. JP vd Giessen’s avatar

    De vraag is niet of men pro of anti kerst is, maar wat wordt bedoeld met dit vers en of er een relatie is met kerst.

    Het versieren van een kerstboom is iets anders dan het overdekken (“beplaten”) van een beeld.

    Deze teksten in Jeremia gaan over het maken van zo’n beeld en kan dan ook niet worden gebruikt als argument voor de verering van een boom omdat het daar helemaal niet over gaat. Als we de kerstboom als een heilige boom willen bezien dan zijn teksten als Deuteronomium 12: 2 en Deuteronomium 16: 21 beter, of in Genesis 35: 4 waar we lezen dat onder dit soort bomen allerlei versieringen worden gelegd.

    De vraag of kerst aangepast is door de roomse kerk is zeker zo, maar staat los van de vraag of de geboorte van Christus vroeger niet werd gevierd. Bij verschillende kerkvaders wordt deze geboortedag al vermeld en dat het werd gevierd voordat het een officiële Roomse feestdag werd.

Comments are now closed.