Ruth 2:2 HSV

In de verzen hiervoor lazen we dat Naomi en Ruth ten tijde van de gerstoogst in Bethlehem kwamen. We zouden dus zeggen dat ze dus de kans hadden om op een veld als loonarbeidsters ingezet te worden, zeker als zoals in het vorige vers staat er een familielid is die schatrijk is. Echter het maaien met de hand is zeer zwaar werk en werd typisch gedaan door mannen. Het verzamelen van de gemaaide schoven werd wel door vrouwen gedaan, er wordt echter geen reden gegeven waarom Naomi of Ruth hiervoor niet in aanmerking kwamen. Een reden zou kunnen zijn dat, zoals in de meeste familiebedrijven, dit werk door de vrouwen en dochters van de loonarbeidsters werd gedaan.

Het moge logisch zijn, dat zonder werk de problemen van de twee gigantisch waren want de sociale voorzieningen voor vroeger in het Midden-Oosten nihil. Gelukkig staat in de Joodse wet een voorziening voor dit soort personen. In Deut. 24:21 lezen “Wanneer u uw wijngaard leeggeplukt hebt, mag u hem daarna niet nauwkeurig nalopen. Het is voor de vreemdeling, de wees en de weduwe.” Dat was dan ook de reden voor Ruth om als vreemdeling en als weduwe naar een akker te gaan om daar de aren op te rapen.

Ze voegt daar aan toe “achter hem in wiens ogen ik genade zal vinden” omdat in de tijd van de Richteren (waarin deze geschiedenis zich afspeelt) vaak hier niet de hand aan de wet werd gehouden en Ruth dus volledig afhankelijk was van de goedgunstigheid van de eigenaar van zo’n veld.

Share/Bookmark

Ruth 1: 19-20 (HSV)

Als Naömi en Ruth aankomen in Bethlehem dan lezen we dat de inwoners in rep en roer zijn. Niet verwonderlijk want sinds het vertrek van Naömi met haar gezin waren verschillende jaren verlopen en de inwoners zullen stellig in die periode niets meer hebben gehoord van hen. Het eerste wat opvalt is dat Naömi zich anders wil laten noemen, nl. Mara. Naömi betekend “fijn, aangenaam”, terwijl Mara het tegenovergestelde “bitter, bitterheid” als betekenis heeft. De reden wordt in het volgende vers (21) uitgelegd, had ze nog een toekomst toen ze uit Bethlehem vertrok, nu zonder man, zonder kinderen en zelfs kleinkinderen is er geen toekomst.

Een tweede wat opvalt is dat ze in de oorzaak hiervan God ziet, ze gaat ervan uit dat niet alleen al het goede van God komt maar dat ook het slechte van Hem komt, of op zijn minst het toelaat (cf. de geschiedenis van Job). Dit betekent niet dat ze zich van God afkeert, het is meer in simpele erkenning dat God haar leven kan en mag beïnvloeden. Dit zal naar voren komen in de verdere hoofdstukken van dit Bijbelboek.

Een derde wat opvalt is dat niet wordt genoemd waar ze gaan wonen. In principe is dit ook niet nodig, want het eigendom van haar man is ook het eigendom van haar en ze zal dan ook zeer waarschijnlijk in haar oude huis zijn ingetrokken. Aan de andere kant we lezen direct in het begin van hoofdstuk 2 dat er familieleden waren en het kan zijn dat ze via hen onderdak kreeg. Hoewel dit laatste, gezien de context van het verhaal, minder waarschijnlijk is.

Share/Bookmark

Ruth 1: 16-17 (HSV)

Lazen we de vorige keer dat Naömi nog tegen Ruth zei dat haar schoonzuster is teruggekeerd naar haar volk en naar haar goden (vs. 15). Hier antwoord Ruth dat bij haar hier geen sprake van is. Niet alleen wil ze haar schoonmoeder niet verlaten, maar ze geeft ook aan dat ze diens God zal gaan volgen. Waarbij haar diepste motief voor deze keuze een  geloofsbeslissing is “Uw God is mijn God” (vs. 16). Daarmee heeft Ruth zich losgemaakt van de band met Moabietische god Kemos.

Dat dit niet zomaar een geloofsbevestiging is blijkt uit het volgende vers waar ze door middel van een soort zelfvervloeking dit bevestigd met een formule voor het geval dat zij haar belofte niet zou nakomen “De HEERE mag zó en nog veel erger doen: voorzeker, alleen de dood zal scheiding maken tussen mij en u“. Hierbij valt op dat de vervloeking volledig duidelijk is, maar niet wordt uitgesproken. We komen deze eedformule vaker tegen, zo zegt Saul “God mag zó en nog veel erger met mij doen. Voorzeker, Jonathan, jij moet zeker sterven” (1 Sam. 14:44), maar zie ook 1 Sam. 3:17; 20:13; 25:22; 2 Sam. 3:9,35; 19:13; 1 Kon. 2:23; 2 Kon. 6:31 waar we deze zelfvervloeking ook tegen komen.

Share/Bookmark

Ruth 1:15 (HSV)

Na de zegenspreuk van Naömi en het aandringen van haar dat haar schoondochters weer teruggaan naar huis, doet Orpa dat ook daadwerkelijk. In dit vers zien we dat Naömi nogmaals bij Ruth aandringt om dit ook te doen. Opvallend daarbij is dat ze de opmerking maakt dat ze niet alleen naar huis (haar volk) is gegaan, maar ook naar haar goden. Bij dit laatste moeten we denken aan de Moabietische afgod Kemos. Naömi is hier niet negatief over Orpa en haar handelswijze en uit zich ook niet negatief over dat ze teruggekeerd is naar haar eigen goden. Blijkbaar gaat de schrijver van het boek ervan uit dat men ook op het territorium van Kemos de zegen van God kan ontvangen en dit kan een aanwijzing zijn dat het boek Ruth geschreven is ten tijde van Salomo. In die periode bestond er openheid tegenover andere goden die vereerd werden in combinatie met de eredienst van de Heer (cf. 1 Kon. 1-7, 11), bij een latere datering van het boek is dit minder waarschijnlijk.

Als we verder lezen zullen we merken dat Ruth hier niet op ingaat en haar keuze om met Naömi naar Israël te gaan bekrachtigt met de opmerking “Uw volk is mijn volk en uw God mijn God” (vs. 16). We zullen hier een volgende keer op ingaan.

Share/Bookmark

Ruth 1:9 (HSV)

Als we dit vers lezen dan vallen een paar dingen op, als eerste is het een zegenspreuk van Naömi waarmee ze haar twee schoondochters naar huis toe wilt sturen. De reden is al eerder aangegeven: ze hoopt hiermee dat de vrouwen meer zekerheid zullen hebben omdat ze dan niet met haar naar een (voor hen) vreemd land gaan. Dit blijkt onder meer uit de opmerking “dat jullie rust vinden” of zoals de NBV zegt “dat jullie allebei geborgenheid vinden“. Het Hebreeuwse woord voor “rust” heeft dan ook de verdere betekenis van “comfortabel, veilige plaats”.

Wat verder opvalt is het tweede stukje “ieder in het huis van haar man“, hiermee geeft Naömi aan dat ze opnieuw zullen trouwen en dat ze bij hun nieuwe man deze zekerheid zullen vinden. Normaal bleef de kinderloze weduwe verbonden met de familie van haar man door het instituut van het leviraat. Bij ontstentenis van een losser (levir) kon zij buiten de familie hertrouwen, wat we dus hier zien. In de tussentijd keerde zo’n weduwe in afwachting van een goede huwelijkskandidaat naar haar ouders terug (Ruth 1:8; Gen 38:11; vgl. Lev. 22:13), maar uit de geschiedenis van Tamar bewijst dat haar schoonvader gezag over haar behield (Gen 38:24). Omdat in onze passage geen schoonvader meer was, mogen we ervan uitgaan dat Naömi met deze zegenspreuk hen de vrije hand gaf.

Share/Bookmark

Ruth 1:8 (HSV)

In onze Bijbelstudie over Ruth vandaag vers 8. Vaak lees je over allerlei details heen, zoals in dit vers waar Naömi tegen haar schoondochters zegt dat ze terug moeten gaan naar het huis van hun moeder. Deze uitdrukking is vreemd omdat een weduwe gewoonlijk teruggaat naar het huis van haar vader (Gen. 38:1; Lev. 22:13; cf. Richt. 19:2). Waarom dan hier de opmerking “naar het huis van hun moeder”.

Nu zijn er verschillende mogelijkheden te bedenken, bijvoorbeeld waren de vader(s) van Orpa en Ruth soms overleden. Deze mogelijkheid is niet waarschijnlijk omdat Boaz later tegen Ruth zegt “hoe u uw vader en uw moeder en uw geboorteland hebt verlaten” (2:11), dus in ieder geval leefde toen de vader van Ruth nog. Een andere mogelijkheid die Joodse commentatoren hebben bedacht was dat de moeder van de twee schoondochters hen nader stond dan hun vader (Midrash Rabba).

Een totaal andere mogelijkheid is dat met “het huis van de moeder” de vrouwenafdeling in het huis (cf. Hoogl. 3:4; 8:2) wordt bedoeld. Als Naömi dat bedoelde dan kan daar een diepere betekenis achter zitten. Een paar jaar geleden bij de behandeling van Hooglied had ik al vermeld dat geliefde van Salomo hem mee naar de kamer van haar moeder (Hoogl. 3:4) bracht. Dit klinkt vreemd, maar dat was de plek waar de plannen voor een bruiloft werden gesmeed en dit vinden we ook terug in andere plekken in de Bijbel (Gen. 24:28; Ruth 1:8). De gedachte hierachter was dat op de plek waar zij was geboren het startpunt is voor de volgende generatie (vergl. Hoogl. 8:5) en was een teken dat er een huis, een dynastie, gevestigd werd. Dus als Naömi dit bedoelde, dan zei ze eigenlijk dat ze terug naar het huis van hun ouders moesten gaan en opnieuw moesten trouwen en hen daarin aanmoedigde.

Verder kon ik nog een vierde mogelijkheid bedenken, de schrijver had de keus tussen beide mogelijkheden, maar via de relatie moeder-schoonmoeder is “het huis van haar moeder” sprekender omdat het een mooier contrast geeft dan bij vader-schoonmoeder.

Share/Bookmark

Ruth 1:7^b (HSV)

Als we dit hoofdstuk lezen dan valt op hoe vaak dit woord hier wordt gebruikt. Van de 12 keer heeft het zes keer betrekking op terugkeer naar Bethlehem (vs. 6, 7, 10, 21 en 2x in 22) en zes keer naar een doel in Moab (vs. 8, 11, 12, 2x in 15, 16). Hieruit blijkt dat het een kernwoord is. Opmerkelijk is dat in de strikte zin des woords dit alleen van Naömi gezegd kan worden, daar Orpa en Ruth nog niet eerder in Juda of Bethlehem zijn geweest (of althans dat wordt niet in de tekst vermeld), we moeten er dan ook van uitgaan dat het ook de betekenis heeft van “in de juiste richting gaan”, nl. naar het land van God, dit wordt ondersteund door het feit dat ze om dezelfde reden als Naömi (vs 6) om ook deel te nemen aan het brood dat God gaf aan zijn volk en zich daarom aan te sluiten bij Zijn volk.

Dat de leefomstandigheden in Moab voor Orpa en Ruth slechter zou zijn valt uit de tekst niet op te maken, daar we later lezen dat Orpa alsnog niet meegaat en terugkeert naar Moab. Voor hen was er dus niet de noodzaak, zoals die 10 jaar daarvoor gold voor Naömi en haar gezin, nl. dat er een hongersnood was, op zijn hoogst zouden de sociale omstandigheden een rol kunnen spelen, zoals in het vorige vers is uiteengezet.

Share/Bookmark

Ruth 1:6 (HSV)

Nu haar man en kinderen zijn gestorven en, zoals we de vorige keer al hadden gezegd, haar situatie in Moab precair was, besluit Naömi om terug te keren naar haar geboortestreek Bethlehem. Het aardige is dat Bethlehem “huis van brood” betekent en dat in die vers een aardige woordspeling plaatsvind door te stellen dat God Zijn volk brood heeft gegeven. In de NBV en de GNB96 lezen we dat er weer eten was. Dit is geen slechte vertaling omdat in de meeste plaatsen waar het Hebreeuwse woord lechem “brood” wordt genoemd men ook in de bredere context aan eten kan denken.

Nu wordt in dit vers niet alleen over Bethlehem gesproken maar over “Zijn volk”, waaruit we kunnen opmaken dat deze hongersnood meer dan lokaal was en de reden waarom Elimelech met vrouw en kinderen naar Moab trokken.

Een tweede opmerking is dat haar schoondochters ook zich gereedmaken om mee te gaan. Zoals al eerder gesteld was ook hun situatie precair en we moeten bedenken dat via deze manier, ondanks dat ze buitenlanders zouden zijn, er de mogelijkheid bestond dat ze “gelost” konden worden (trouwen met een familielied van Naömi) of uitgingen van de mogelijkheid dat ze konden leven van het grondbezit van hun overleden schoonvader en hun mannen. In dit laatste geval hadden ze een bron van inkomsten, terwijl in het eerste geval ze in ieder geval weer bestaanszekerheid hadden.

Share/Bookmark

Ruth 1:5 (HSV)

De eerste verzen van dit boek vormen de inleiding waarbij in dit slot de climax vormt. Naomi blijft achter zonder man en zonder kinderen. Hierbij is opvallend dat het Hebreeuwse woord y’lad wat hier vertaald is met zonen vaak ook met “kind” vertaald wordt, in deze context is het gebruik van dit woord i.p.v. het Hebreeuwse ben “zoon” kenmerkend, want ze blijft niet alleen achter zonder zonen maar zelfs zonder nakomelingen. Het is een bewuste woordkeus geweest, want zonder man, kinderen en nakomelingen is de positie van Naomi zeer hachelijk geworden, want wie zal nu voor haar zorgen. Was de sociale status in Israël al slecht voor een vrouw in zo’n positie, nu ze in het buitenland was kon ze helemaal nergens aanspraak op maken.

Niet alleen Naomi was in een zeer slechte situatie, ook haar twee schoondochters (die ook geen kinderen hadden) zaten in dezelfde situatie, ook zij waren weduwen die nergens aanspraak op konden maken. Het enige wat Naomi kon doen is terug naar eigen land in de hoop dat ze daar nog een deel van haar mans bezittingen kon krijgen en een losser, een familielid die haar kon helpen, zou vinden. Het is dan ook logisch dat we in het volgende vers lezen dat ze aanstalten maakt om weer terug te keren.

Share/Bookmark

Ruth 1:4 (HSV)

Na het overlijden van hun vader nemen Machlon en Chiljon twee Moabitische vrouwen. In veel moderne vertalingen zoals de NBV, GNB96 en WV95 lezen we dat ze trouwden met deze Moabitische vrouwen, wat veel aangenamer klinkt dan het woord “nemen”. Nu blijkt dat van de 661 keer dat dit Hebreeuwse woord, dat de normale betekenis heeft van het oppakken van een voorwerp, vrouwen vijf maal het onderwerp zijn (Richt. 21:23; Ruth 1:4; Ezra 10:44; 2 Kron. 13:21; 24:3). Hierbij is zowel in Richt als in 2 Kron. 13 sprake van nemen met geweld. We moeten ons dan ook afvragen of dit een henenwijzing is dat ook Ruth en Orpa met geweld zijn genomen. In de rest van de tekst lezen we niets hierover, maar opvallend is het wel dat er niet over “trouwen” gesproken.

Een tweede iets wat opvalt zijn de namen van deze twee vrouwen. Nu is het altijd hachelijk om de betekenis van een naam weer te geven, maar het is iets te toevallig dat de betekenis van de namen net als die van de verschillende andere hoofdrolspelers in dit boek precies de eigenschappen van de desbetreffende persoon karakteriseren. Zo wordt Naomi later Mara (=”bitter”; Ruth 1:21) genoemd wat het verlies van haar man en kinderen weergeeft en Peloni Almoni (“de onbekende, namens nolens”; Ruth 4:2) blijft in het verhaal de grote onbekende. De betekenis van Ruth is “vriendschap” en het is juist deze vriendschap die de doorslag geeft dat ze met Naomi meegaat, terwijl de Orpa “achterkant van de nek” betekent en dat is nou net wat zij doet als ze besluit om niet mee te gaan. Maar zoals ik al zei, we moeten oppassen met de betekenissen van namen, want anderen denken dat Orpa afstamt van een ander woord en dan “berggeit” zou betekenen, terwijl Ruth door sommigen als “roos” of “tortelduif” (waarbij de naam achterste voren gelezen moet worden) is voorgesteld. Tegenwoordig denkt met dat Ruth zoiets als “verfrissend, vernieuwend” betekent, en ook dit klinkt aannemelijk als je naar haar karakter kijkt.

Share/Bookmark

Ruth 1:1 (HSV)

Aan het begin van het kleine boek Ruth lezen we dat Elimelech samen met zijn vrouw en twee kinderen naar het buitenland gaan omdat in Bethlehem een hongersnood was. In de Bijbel lezen we vaker dat er hongersnoden waren en dat mensen dan tijdelijk wegtrokken naar een ander gebied. Zo lezen we van de Sunamitische vrouw (2 Kon. 8 ) dat deze van Sunem naar de andere kant van de Karmel gaat richting Filistijns gebied. Nu lijkt de term “buitenland” dat ze een hele grote reis ondernamen, maar de valt mee te vallen. De velden van Moab lagen bij de Jordaan aan de andere kant van Jericho (Deut. 34: 8 ). De afstand is ongeveer 40 kilometer, dus in een goede dagreis, of hooguit twee dagreizen, te doen. Toch moeten we ons niet vergissen, in de oudheid waarbij men veel te voet of als men rijk was met een ezel reisde is 40 kilometer een lange afstand en veel van de toenmalige mensen maakten nooit zulke grote reizen.

Het moet dan ook een enorme onderneming zijn geweest toen Elimelech besloot om deze tocht te ondernemen. Want er waren nogal wat consequenties, hij moest zijn huis en landgoed(eren) achterlaten en in de volgende hoofdstukken zien we dat zijn vrouw Naomi blijkbaar alleen nog maar in haar huis kon trekken, over de landgoederen wordt niet meer gesproken. Daarnaast waren de Moabieten nou niet meteen de beste vrienden van de Joden, dus deze hongersnood moet wel heel erg zijn geweest als je naar zo’n gebied zou trekken. Zou dit een aanwijzing zijn geweest dat deze hongersnood ook andere delen van Israël betrof, of moeten we voorzichtig de vraag stellen dat het toen veiliger was om naar Moab te trekken en niet richting het westen waar de Filistijnen woonden? Feit is wel dat dankzij de Jordaan dit gebied altijd van water was voorzien en dat hier de hongersnood stellig minder of helemaal niet zou zijn.

Tot slot, er is hier sprake van Bethlehem in Juda ter onderscheid van een plaatsje Bethlehem dat in Zebulon lag (Jozua 19: 15).

Share/Bookmark

Jozua 11: 5 (HSV)

In dit gedeelte van Jozua lezen we dat de koning van Hazor samen met die van verschillende andere steden hun legers verzamelen bij de wateren van Merom. Dit was een moerasachtig gebied in het noorden van Israël en is tegenwoordig beter bekend onder de naam Hula vallei.  Het vele water is afkomstig van bronnen zoals Ein Tina en de Jachula, en rivieren zoals de Dan, Snir, Hermon en de Jordaan. Het lijkt dan ook niet de meest geschikte locatie om een leger te concentreren, daarom denkt men dat met deze bronnen/wateren de zuidkant van het gebied wordt bedoeld. Hierbij zou dan het slagveld in de Hula vallei of ten noordwesten van het meer van Galilea hebben gelegen. In ieder geval verslaat Jozua hen verpletterend.

Een stad met de naam Merom komt voor op de overwinningslijsten van de Egyptische Tutmoses III, Ramses II en van de Assyrische Tiglatpileser (ANET, p. 283). In de 14^de eeuw v.C. werd het meer Samchuna genoemd door de Egyptenaren. Fl. Josephus noemde het meer Semechonitis, terwijl in de Talmoed het als Yam Sumchi, zee van Sumchi, wordt aangeduid.

Vroeger was het een beruchte plaats voor malaria, tot het in de jaren vijftig van de vorige eeuw het meer gedeeltelijk werd drooggelegd waarbij veel vruchtbare landbouwgebieden vrijkwamen. Het centrale deel werd intact gelaten en omgevormd tot een beschermd natuurreservaat. Het is een belangrijke rustplaats voor de migrerende trekvogels (gem. trekken 500.000.000 vogels per jaar hierlangs).

Share/Bookmark

Ook in het Oude Testament vinden we voorbeelden van Sippenhaftung. Zo lezen we in Dan. 6:25 nadat Daniël de leeuwenkuil had overleeft “Vervolgens beval de koning en men haalde die mannen die Daniël openlijk hadden beschuldigd, en men wierp hen, hun kinderen en hun vrouwen, in de leeuwenkuil. Zij hadden de bodem van de kuil nog niet bereikt, of de leeuwen maakten zich van hen meester en verbrijzelden al hun beenderen“. Een ander voorbeeld vinden we in Esth. 9:13-14 nadat de aanslag van Haman op het Joodse volk is verijdeld dat koningin Esther vraagt “Als het de koning goeddunkt, laat het dan aan de Joden die in Susan zijn, toegestaan zijn om ook morgen te doen volgens de wet die voor vandaag geldt; en laat men de tien zonen van Haman aan de galg hangen. Toen zei de koning dat men het zo zou doen. En er werd een wet uitgevaardigd in Susan en men hing de tien zonen van Haman op“. In beide gevallen zien we dat de vrouwen en/of kinderen gestraft worden voor de daden van hun vader(s).

Share/Bookmark

Numeri 22:20-22 (NBV)

In dit gedeelte lezen we dat God verschijnt aan Bileam en de opdracht geeft om met de mannen mee te gaan. Echter 2 verzen later zien we dat God plotseling in woede uitbreekt omdat Bileam op weg gaat. De vraag is waarom God plotseling boos wordt terwijl Hij zelf net daarvoor opdracht lijkt te hebben gegeven. In zo’n geval is het belangrijk om goed te lezen wat er staat. In dit geval lezen we in vers 20 dat Bileam pas op weg mag gaan “als” de mannen zijn gekomen, en wat lezen we wat Bileam doet, hij gaat meteen de volgende ochtend op reis (vs. 21) terwijl deze mannen nog niet eens bij hem zijn gekomen. Het is om deze reden dat God boos wordt, Bileam volgt niet precies de instructies op die God hem gegeven heeft. Een soortgelijke situatie zien we bij Mozes als die opdracht krijgt om bij de rots te Meriba te spreken (bevelen) dat er water te voorschijn moet komen en erop slaat (Num. 20:8ev.), ook hier zien we dat Mozes niet precies gehoorzaamt en dat God het volk daarom straft dat ze niet het land in mogen gaan.

Als God een opdracht geeft dan moet je die precies opvolgen en niet op eigen houtje allerlei dingen erbij gaan doen.

Share/Bookmark

Leviticus 1:16 (HSV)

We hebben al eerder geschreven over het brandofferaltaar, deze keer iets over wat er met de restanten van het offer werd gedaan. In bovengenoemd vers van Leviticus lezen we dat de restanten ten oosten van het altaar op een ashoop geworpen moest worden. Daar de ingang van het voorhof ook aan de oostkant lag, moet deze ashoop dus tussen de ingang en het altaar hebben gelegen. We zien dit in onderstaande foto.

De reden dat deze ashoop oostelijk moest liggen is duidelijk, want op deze manier kon het snel via de in- uitgang van het voorhof verwijderd worden naar een definitieve plek. Daarnaast hadden de priesters vrije ruimte over aan de andere drie kanten. Op de detailfoto hieronder is bovendien nog eens goed te zien dat het altaar groot genoeg is om een complete stier op te leggen.

Share/Bookmark

Leviticus 16:12 (HSV)

Bij de bestudering van het reukofferaltaar is het even flink puzzelen, want de verschillende onderdelen worden op verschillende plekken in de Bijbel beschreven. Zo is er in Exodus 30:7-9 is er sprake van reukwerk welke verbrand moet worden. In bovengenoemd vers van Leviticus wordt duidelijk dat het om een soort vuurschaal/vuurbak/vuurkorf gaat. Wij denken tegenwoordig bij een wierrookbrander aan een plat schaaltje waar het in wordt gezet of als het wat groter is een ronde bal zoals je Rooms-katholieke priesters wel eens ziet dragen.

Belangrijk is in zo’n situatie om je niet te laten verleiden door moderne reukwerkschalen, maar dat je op zoek gaat naar authentieke schalen. Zo zijn er een aantal exemplaren in Egypte gevonden, welke nu tentoongesteld worden in het Brooklyn museum. Deze zien er dan ook iets anders uit, het is een echte schaal met daaraan haakjes waar kettingen of touwen aan zaten zodat het gedragen kon worden. Voor de bouw van mijn tabernakel heb ik dan ook deze als voorbeeld gekozen en niet een van de moderne wierrookbranders. Argumentatie is dat de Joden lange tijd in Egypte hebben gewoond en dat er geen enkele reden is dat ze hiervoor een compleet nieuw ontwerp zouden gebruiken, temeer daar dit nergens in de Bijbel wordt genoemd. Hieronder links mijn ontwerp (ong. 15 cm doorsnee) en rechts het origineel.

Share/Bookmark

Share/Bookmark

Exodus 13:21-22 (HSV)

Regelmatig lezen we in Exodus dat God zich manifesteerde aan het volk door middel van de wolkkolom overdag en de vuurkolom ’s nachts. Eeuwen later werd dit de Shekinah genoemd, letterlijk Hebreeuws voor “datgene wat ronddwaalt”, sommigen willen het vertalen met “de glorie van de Heer” maar vanuit het Hebreeuws zie ik daar geen reden voor. Voor zover ik weet komt het woord niet voor in de Bijbel, maar als dit niet zo is dan is het mijn onwetendheid. In ieder geval wel wordt in de Bijbel beschreven dat deze wolk- vuurkolom voor het volk uittrok en anders boven de tabernakel aanwezig was. Het kan dan ook niet anders dat als je een replica van de tabernakel maakt, dat deze kolom ook afgebeeld moet worden.

Nergens in de Bijbel wordt vermeld hoe groot deze kolom was, maar gezien het feit dat ’s nachts hier zoveel licht van af kwam om het volk bij te lichten. Gezien het feit dat er ettelijke (honderd)duizenden mensen waren ligt het voor de hand dat deze kolom tot in de verre omtrek te zien was. Ik ga er dan ook van uit dat deze kolom vrij groot moet zijn geweest of (minder waarschijnlijk) hoog in de lucht was en erg fel.

Share/Bookmark

Exodus 26:7 (HSV)

Web hebben de afgelopen dagen al verschillende tentdoeken behandeld die over de tabernakel werden gelegd. Vandaag behandelen we de tentdoek die geweven moest worden van geitenhaar. Net zoals in Nederland we wol van schapen gebruiken om kleding of doeken van te maken, was het in het oude Midden-Oosten normaal om hiervoor de wol te gebruiken van geiten. Kortweg heeft het dezelfde voordelen, het is duurzaam, sterk en het was in ruime mate voorhanden. Voor mijn replica van de tabernakel was het weer zoeken naar een goed voorbeeld en uiteindelijk kwam ik op onderstaande texture die goed laat zien dat het geweven is. Net als de bij de gebruikte textures voor de vorige tentdoeken is ook hier ervoor gezorgd dat je deze naadloos tegen elkaar aan kan plakken. Voor de techneuten onder ons: je moet ervoor zorgen dat de linkerzijkant precies aansluit aan de rechter, en de onderkant met de bovenkant. Gelukkig zijn daar programma’s voor die dit precies uitrekenen en een standaard foto van, in dit geval een geweven geitendoek, uitlijnen dat het aansluit.

Het uiteindelijke resultaat is te bezien in onderstaande afbeelding.

Nu heb ik de afgelopen dagen de tentdoeken niet behandeld in de volgorde dat ze op de tabernakel worden gelegd. Hieronder zie je een afbeelding waarop duidelijk is in welke volgorde. Als eerste wordt het tentdoek gelegd met de cherubim (engelen) erop, daarboven de vandaag behandelde geweven geitenharen doek, daarna het tentdoek gemaakt van ramsvellen en ten slotte werd daar bovenop het tentdoek van dugong-vellen gelegd. Iedereen kan direct zien dat het eerste het mooiste en meest kostbare is. en werd beschermd door de andere lagen tentdoeken. In een zanderige woestijnomgeving is alles aan veel slijtage onderhevig en het is logisch dat daarna eerst de geitenharen tentdoek werd gelegd. Deze isoleert goed waardoor het koel bleef in de tabernakel. De ramsvellen daarboven op zorgen ook voor koelte en zijn steviger en zullen eventuele zandkorrels tegenhouden die misschien nog het tentdoek van dugong-vellen was gepasseerd. Dit laatste tentdoek van dugong-vellen werd niet voor niets boven de andere gelegd. Dit leer is enorm stevig en slijtvast en werd zelfs gebruikt voor de betere schoenen (Ezech. 16:10).

Share/Bookmark

Exodus 26:14a (HSV)

Hadden we een vorige keer gesproken over de tachasvellen, deze keer over het tentdoek van ramshuiden die er onder lag. Ook tegenwoordig zien we nog vaak nomaden in het Midden-Oosten gebruik maken van tenten die zijn bespannen met tentdoeken gemaakt van ramsvellen. Meestal zijn deze zwart door 1)  de huid van zwarte geiten en rammen is gebruikt, of 2) deze zijn in de loop der tijd zwart geworden vanwege het vele vuil. In onze tekst zien we dat wordt gesteld dat deze huiden rood gemaakt moeten worden en zowel door looi-technieken (toegevoegde chemicaliën) als door achteraf het verven met kleurstoffen van bijvoorbeeld de meekrap behoren tot de mogelijkheden. Voor het nabouwen van de tabernakel is uiteindelijk onderstaande template gebruikt, welke is samengesteld uit verschillende huiden. Voor hen die geïnteresseerd zijn is het leuk om te weten dat alle zijkanten precies op elkaar aansluiten zodat straks als het op het tentdoek wordt geprojecteerd ze naast elkaar kunnen worden gelegd. Hoewel de template al behoorlijk bruin/rood is zal deze later de rode kleur krijgen als apart onderdeel van het tentdoek.

Belangrijk is om te weten hoeveel huiden werden gebruikt en een ram is een stuk kleiner dan de eerder besproken Dugong. Na enige berekeningen kwam ik uit op een kleine 200 rammen die nodig waren om het tentdoek te maken. Een van de voordelen van zo’n tentdoek is dat als het vochtig wordt het enigszins uitzet waardoor het waterdicht wordt. Wat perfect is om de tabernakel droog te houden. Daarnaast is het zo dat door het opgenomen vocht er een microklimaat ontstaat waardoor het een paar graden koeler is dan buiten.

Share/Bookmark

Exodus 26:14 (NBG)

Over de tabernakel werden meerdere tentkleden gelegd, en verschillende hebben de vertalers voor grote problemen gesteld. Zo is er in bovengenoemd vers sprake van de huiden van een tachas. Dat tachas een dier was moge duidelijk zijn, maar de vraag is welk dier. Het is dan ook niet verwonderlijk dat de verschillende vertalingen of het woord onvertaald laten of dat ze verschillende diersoorten noemen. De oudere vertalingen van het OT willen het in verband brengen met een bepaalde kleur: violet of paars. De moderne vertalingen geven meestal de huiden van een zeekoe. Zelf ga ik ook uit van een zeekoe (Dugong Dugon), zie hiervoor mijn artikel welke ik enkele jaren geleden heb geschreven.

Voor het nabouwen van de tabernakel moest ik dus op zoek naar een goede foto van de huid van de zeekoe, na het bekijken van enkele honderden foto’s van dit overigens schitterende dier, waarbij de meeste foto’s afvielen omdat de blauwe kleur van de zee te veel benadrukt werd, kwam ik tot de volgende compositiefoto.

Een volwassen dugong is ongeveer twee-en-halve meter lang en heeft een diameter van ruim een meter. Om met deze huiden de tabernakel te bedekken waren meer dan 45 dieren nodig. Op onderstaande afbeelding kan men zien hoe dit er dan ongeveer uitgezien moet hebben. Hierbij moet men wel bedenken dat in het echt iedere dierenhuid er anders uitziet en dat dit tentkleed er dus lang niet zo regelmatig uitzag als op de afbeelding.

Een volgende keer zal ik beschrijven, waarom juist de huid van de zeekoe zo geschikt was als bedekking voor de tabernakel.

Share/Bookmark

Exodus 26:36 (HSV)

In onze studie over de tabernakel deze keer iets over de ingang. Direct valt op dat het gordijn dezelfde kleuren heeft als de tentdoeken die als eerste over de tabernakel werden gelegd en waarvan ik al had opgemerkt dat deze kleuren gelijk zijn aan die van een zonsop- of ondergang. Je bent dan ook al geneigd om de niet genoemde cherubim (engelen) erbij te zetten. Deze worden echter niet genoemd en er is geen enkele reden te bedenken om ze wel erbij te zetten. De onderstaande afbeeldingen zijn dan ook niet correct.

Met enige artistieke vrijheid zou het gordijn er dan als op onderstaande foto uit moeten zien.

De vraag die overblijft is of het gordijn dan als één groot gordijn was gemaakt, of bestond uit vier kleinere gordijnen. De meeste vertalingen hebben correct gordijn (enkelvoud) vertaald en dit zou inderdaad suggereren dat er sprake is van één groot gordijn. Echter zoals gewoonlijk er zijn altijd deskundigen die hier vragen bij stelen. Ik zal hier later op ingaan, voorlopig verwijs ik naar de discussie op The Desert Tabernacle, een weblog van een vriend die al heel wat jaren heeft besteed aan de bestudering van de tabernakel. In het kort komt het hierop neer dat volgens hem genoeg ruimte is in de Hebreeuwse tekst dat het niet om één maar om vier gordijnen kan gaan. Als dit zo is dan zou het er als volgt uit kunnen zien.

Share/Bookmark

Exodus 26:12 (HSV)

In de vorige artikelen over het tentkleed was al melding gemaakt dat we een stuk overhielden, in dit vers lezen we wat daarmee werd gedaan. Het moest aan de achterkant de tabernakel bedekken. Hoewel mijn artistieke vaardigheden niet zo groot zijn kun je uit onderstaande afbeelding al direct opmaken dat dit ruimschoots voldoende was om de achterkant bijna tweemaal te bedekken. Door deze constructie blijft de voorkant vrij van de gordijnen en kan men gemakkelijk naar binnengaan.

Share/Bookmark

Exodus 26:37 (HSV)

evenals de vijf pilaren ervan met hun haken. Men overtrok hun koppen en verbindingsstukken met goud; hun vijf voetstukken waren van koper.

Exodus 36:38 (HSV)

Bij het bestuderen van de tabernakel moet je goed op de details letten en vooral ook de parallelteksten lezen die op andere plekken in de Bijbel hierover gaan. Zo lezen we over de pilaren die bij de ingang staan in hoofdstuk 26 dat deze van acacia waren met goud overtrokken, terwijl we later in Exodus 36 niet lezen dat ze van acacia waren en ook niet dat ze overtrokken waren met goud. Bij de kanttekeningen van de Statenvertaling lezen we dan ook de opmerking “Hij wil niet zeggen dat men den gehelen pilaar met goud zou overtrekken, maar alleen de knopen en randen”. De vraag is of dit correct is, want met evenveel recht zou je kunnen stellen dat de pilaren niet van acacia waren. Omdat alle andere palen wel overtrokken zijn met goud ligt het voor de hand dat deze ingangspalen dat ook waren en dat dit niet wordt vermeld in de tweede tekst. Of zoals sommige tekstcritici zeggen het tweede vers is corrupt geraakt en is deze vermelding verdwenen. Ik laat aan de lezer over of de pilaren overtrokken waren met goud of niet.

Daar alle pilaren van de tabernakel en het voorhof een regelmatige afstand tot elkaar hebben, ligt het voor de hand dat deze pilaren dat ook hadden. Nu wil het geval dat dit bij de replica in het Timnapark in Israël niet het geval is. De hierdoor verkregen opening is inderdaad gemakkelijker om naar binnen te gaan, en zo op het oog lijkt dit dan ook een correcte oplossing. Echter ook als de pilaren een regelmatige afstand hebben is het nog steeds gemakkelijk om naar binnen te gaan. Daarnaast zal het zware kleed zo beter blijven hangen en niet doorbuigen (zoals te zien is op de foto). Het ligt dan ook voor de hand dat de pilaren net als alle andere pilaren regelmatig over de ingang zijn verdeeld.

Share/Bookmark

Exodus 26:1 (HSV)

Als we het vers wat we gisteren hebben behandeld nog eens goed lezen, dan zien we een nauwkeurige beschrijving van de kleuren van de tentkleden. Deze bestaan nl. uit blauwpurper, roodpurpur en scharlaken rood. Iedereen die wel eens naar een zonsonder- of zonsopgang heeft gekeken moet het zijn opgevallen dat de genoemde kleuren juist dan heel goed zijn te zien. Ik vroeg me dan ook af of de kleden dan niet hierop moesten lijken. Ook hier is weer niet duidelijk of de verschillende kleuren in banen of door elkaar heen zijn geweven of dat ze daadwerkelijk leken op een zonsop- of ondergang. Van oude kledingstukken weten we dat de verschillende kleuren vaak in banen werden geweven, maar ook dat allerlei afbeeldingen erop werden geweven. We zullen dus een kleine artistieke vrijheid moeten gebruiken hoe deze kleden eruit zien. Wel is duidelijk dat op deze kleden cherubim, engelen, werden geweven. Ook is niet bekend of de cherubim in één kleur of in meerdere kleuren op het tentdoek is geweven. Ook hier is artistieke vrijheid toegepast.

Als we het hele hoofdstuk lezen dan merken we op dat voor de tabernakel twee termen worden gebruikt, nl. tabernakel (mišəkān) en tent (ōhel). Helaas is dit subtiele verschil in moderne vertalingen meestal niet goed zichtbaar, maar zoals zal blijken is er terdege een verschil. We zien dat als er wordt gesproken over de tent (ōhel) het altijd gaat om de kleden en bij nadere beschouwing dat het altijd gaat om de tweede bedekking, namelijk het kleed wat gemaakt is van geitenhaar (vers 7). Kijken we naar de tabernakel (mišəkān) dan valt op dat hier altijd wordt verwezen naar het met goud bedekte houten frame en het eerste geweven kleed met de cherubim. Zonder goed inzicht van dit onderscheid is het onmogelijk de beschrijving van de tabernakel in dit hoofdstuk te begrijpen. In dit vers wordt dus het tentkleed beschreven dat bij de tabernakel hoort.

Share/Bookmark

Exodus 26:1 (HSV)

Bij de tentkleden die de tabernakel moeten bedekken wordt melding gemaakt dat daarop ook cherubim, ook wel engelen genoemd, moeten worden gemaakt. De vraag die dan opkomt hoe zien deze engelen eruit. Stellig niet als de kleine baby-figuurtjes met een cirkeltje boven hun hoofd zoals je tegenwoordig in veel cartoons ziet. Nu heb ik wel eens in commentaren gelezen dat ze eruit zagen zoals de Babyloniërs ze afbeelden (zie rechts), maar is daar enige reden voor. Want volgens de Bijbel had het joodse volk tot dan toe geen contact gehad (met uitzondering van Abraham, die door hun land is getrokken). Daarnaast zijn er maar enkele gevallen bekend van engelverschijningen voor de bouw van de tabernakel, waaronder sommigen als mensen verschenen (denk aan Abraham) en de Engel des Heren aan Mozes. De mogelijkheid bestaat dus dat Mozes details van deze cherubim (welke slechts één soort engel is, want je hebt ook seraphim) heeft doorgegeven aan de kunstenaars die deze kleden moest maken.

Nu is het me opgevallen dat ook veel Egyptische goden en godinnen vaak met vleugels worden afgebeeld. Met als bijzonderheid dat de vleugels daar op een zelfde manier zijn afgebeeld als de cherubim die op de ark zijn gezet. Zou dit een verwijzing kunnen zijn en is het mogelijk dat de kunstenaars zich ook hierdoor hebben laten inspireren? Dit laatste is in ieder geval logischer dan dat ze zouden lijken op Babylonische engelfiguren. Het grote probleem is dat niemand weet hoe deze afbeeldingen van cherubim er uit zagen en veel mensen die tegenwoordig de tabernakel nabouwen zie je dan ook dat ze of een zeer stilistische engelafbeelding erop zetten of zelfs helemaal de cherubim niet op de kleden projecteren. In mijn voorbereidingen heb ik besloten om deze cherubim wat meer op de Egyptische afbeeldingen te laten lijken en hieronder zie je een eerste concept hoe zo’n cherub er uit kan zien.

Share/Bookmark

Exodus 26:17 (Naardense Vertaling)

Elke plank moet twee pinnen hebben, zodat ze met elkaar verbonden kunnen worden. Hetzelfde moet u met alle planken van de tabernakel doen.

Exodus 26:17 (HSV)

Twee houvasten zal een berd hebben, als sporten in een ladder gezet, het ene nevens het andere; alzo zult gij het met al de berderen des tabernakels maken.

Exodus 26:17 (SV)

Gisteren had ik al wat geschreven over de panelen van de tabernakel. Deze keer gaan we iets dieper op een ander detail van deze panelen. In bovengenoemd vers zien we dat er twee pinnen, of zoals er letterlijk in het Hebreeuws staat: 2 handen, aan de panelen bevestigd moeten worden. Wat wordt hiermee bedoeld en wat is de bedoeling hiervan. Nu blijkt hoe belangrijk een goede vertaling is, zo heeft de Naardense vertaling dat de panelen geschakeld moeten worden als een vrouw aan haar zuster, terwijl de Statenvertaling als toevoeging heeft in een ladder. Blijkbaar is de bedoeling dat deze pinnen als een soort vereenvoudigde zwaluwstaartverbinding de panelen aan elkaar verbinden, de reden hiervan is meteen duidelijk, hierdoor ontstaat extra stevigheid. Dat laatste is zeker nodig als we in de volgende verzen lezen dat er aan de zijkanten wel 20 panelen naast elkaar staan en aan de achterkant zes. Door ze op deze manier te koppelen ontstaat een groot paneel.

Ik heb het niet kunnen controleren, maar volgens mij is dit een van de oudste beschrijvingen van een zwaluwstaartverbinding. Op de foto hieronder heb ik ze in gewone houtkleur afgebeeld, want ze zijn nadat de panelen aan elkaar zijn gekoppeld niet meer zichtbaar.

Share/Bookmark

Exodus 26:16 (HSV)

Vervolgens moet u de planken met goud overtrekken…

Exodus 26:29 (HSV)

Een ander detail zijn de panelen van de tabernakel, later zal ik het hebben over de hoeveelheid, nu wil ik het hebben over de afmetingen en het gewicht. Er wordt hier gesproken over de lengte-eenheid “el”. De Groot Nieuws Bijbel gaat ervan uit dat deze een halve meter is, zelf ga ik uit van 45 cm. De lengte was dus 10×45 cm = 4,5 m en de breedte 1,5×45 cm = 67,5 cm. Hoewel de dikte van de platen niet expliciet wordt genoemd, kan het relatief eenvoudig berekend worden op basis van de afmetingen van de Ark van het Verbond of van de afmetingen van de tent van de Tabernakel en de bekleding (de benadering die hier wordt gebruikt). Zo is de dikte van elke plaat ongeveer 0,0225 ellen of 0.5-1.5/pi ellen – een vingerdikte. Sommige commentatoren gaan ervan uit dat de dikte ook een el was, maar dan wordt zo’n paneel loodzwaar.

Iets voor de genoemde verzen lezen we dat het gemaakt moet worden van Sittim-hout, dit is hout van de Acacia. Acacia hout varieert in gewicht, de lichtste soorten hebben een soortelijk gewicht van 700 kg/m³ terwijl de zwaarste soorten 1040 kg/m³ wegen. Een plank woog dus tussen de 48,9 en 72,7 kg zonder het goud. Gaan we uit van puur goud (in werkelijkheid zal het een legering zijn geweest met bv. tin) en een dikte van 1 mm dan komt daar nog eens 117 kg bij. Een plank woog dus totaal tussen de 166 en 190 kg.

Nb. Voor een overzicht van het soortelijk gewicht van de Acacia zie hier.

Share/Bookmark

De afgelopen jaren ben ik regelmatig begonnen om deze hoofdstukken te bestuderen, maar nooit echt goed afgemaakt. Dankzij moderne technieken is het nu mogelijk om op je computer een replica te maken waar je doorheen kan lopen. Het idee is dan ook opgevat om met behulp van deze technieken na de zomer wat meer te gaan bloggen over de tabernakel. Voor een voorproefje kun je alvast wat afbeeldingen hier vinden.

Share/Bookmark

Amos 1:6 NBV

Zo zegt de HEERE: Vanwege drie overtredingen van Gaza, ja, vanwege vier, zal Ik er niet op terugkomen, omdat zij Mijn volk volkomen in ballingschap gevoerd hebben om hen uit te leveren aan Edom.

Amos 1:6 HSV

Alzo zegt de HEERE: Om drie overtredingen van Gaza,  en om vier zal Ik dat niet afwenden; omdat zij Mijn volk gevankelijk hebben weggevoerd met een volkomen wegvoering, om aan Edom over te leveren.

Amos 1:6 SV

Vertalen is altijd moeilijk, want waarom willen sommige moderne vertalingen het Hebreeuwse “totale wegvoering” veranderen in “ballingschap”. Uit de context en de gewoonten van de Edomieten kennend weten we dat de Joden niet als ballingen ergens anders (al dan niet gedwongen) gingen leven, maar als slaven werden verkocht om in de kopermijnen van Edom te werken. Het is dan ook opmerkelijk dat het woord “in gevangenschap werden weggevoerd” is weggelaten. Beter is om het te vertalen met “Mijn volk werd gevangen afgevoerd door een totale deportatie”.

De reden waarom dit nu juist als specifieke zonde wordt genoemd is, dat na vernietigende oorlog van de Assyriërs, de overlevenden van het Noordelijke rijk vluchtten naar het zuiden richting Egypte, ze gingen niet via Juda omdat dit toen voor hen een vijandelijke staat was. Echter om Egypte te bereiken, moesten ze dus over Filistijns grondgebied en het verraderlijke was dat deze vluchtelingen gevangen genomen werden en als slaven werden verkocht in Gaza aan de Edomieten.

Share/Bookmark