Talen

You are currently browsing the archive for the Talen category.

Bijbelcode en Jesaja 53

Al eerder is er op deze website geschreven over de Bijbel-code of Equidistant Letter Sequence (E.L.S.) en aangetoond dat deze grote onzin is. Niet alleen is toen aangetoond dat dit verschijnsel, het vinden van woorden door letters welke men horizontaal, verticaal, diagonaal aan elkaar verbind, al dan niet door letters welke op een bepaalde afstand van elkaar staan met elkaar te verbinden (bv. om de 50, 75 of 346 letters), ook in andere boeken voorkomt maar ook dat er grote problemen zijn welke grondtekst je gebruikt.

Om die reden zijn we bezig geweest om de passage van Jesaja 52:13-53:12 van de bekende Dode Zee-rol Jesaja (1QIsaa) te vergelijken met de Masoretische tekst (Biblia Hebraica Stuttgartensia). In deze 15 verzen bleken op letterniveau al meer dan 115 (!!) verschillen te zijn. Deze 115 verschillen zorgen ervoor dat de vermeende patronen van een Bijbel-code verschuiven en nutteloos zijn. We moeten ons dan ook afvragen dat als er al zoveel verschillen zijn met een Dode Zee-rol die het dichtst bij de Bijbelse periode staat, hoe kunnen dan de aanhangers van de E.L.S. stellen dat hun bevindingen waar zijn. Waar zijn hun bewijzen dat hun “grondtekst”, de Koren-editie, de correcte is? Zijn er oudere grondteksten die overeenkomen met deze editie? Of hebben ze zonder onderzoek geponeerd dat dit de enige correcte editie is?

U kunt de verschillen nazien, door vanaf Jesaja 52:13 te kijken bij de “vertaalnotities”.

Tags:

Op internet zijn er van de Bijbel verschillende “interlineaire vertalingen”, waardoor iemand direct kan zien welke woord in de grondtekst is gebruikt en wat de betekenis daarvan is. Sommige hebben daarbij dan ook nog eens de optie (meestal via een Strong-codering) om naar een lexicon te gaan waar de eventuele overige betekenissen van dat woord uit de grondtekst staan.

Het is een schitterende hulpmiddel, omdat je zo zonder al te veel hulpmiddelen een tekst kan vertalen. Een woord herkennen in een grondtekst kan namelijk echt een crime zijn, ze kunnen in het enkelvoud of meervoud staan, of ze worden gebruikt in een verbuiging en het kan dan voorkomen dat de student een woord nauwelijks herkent. Ook in het Nederlands hebben we dit soort fenomenen, bijvoorbeeld “bieden” in de verleden tijd “boden”, of de verbuigingen “aanbieden”, “verbieden”, “gebieden” die allemaal net een iets andere betekenis hebben. Met een interlineair kan men snel erachter komen welk woord wordt bedoeld.

Sommigen zien dit dan ook als een geweldig hulpmiddel en iemand schreef eens “Voor het lezen van de Hebreeuwse of Griekse grondtekst is dus geen kennis (meer) nodig van de klassieke talen.” En daar is meteen ook de grote valkuil, want een interlineaire vertaling is niet gemaakt om op deze manier erachter te komen welk woord wordt bedoeld en welke betekenis je eraan mag koppelen. Het dient alleen om snel te herleiden welk woord is gebruikt, waarbij als het een goede interlineair is, ook erbij wordt gezegd welke naamval het is en welke verbuiging. Echter in de meeste gevallen moet de student dat nog zelf bepalen en dat betekent dat deze al een redelijke tot goede kennis van de grammatica van deze taal nodig heeft. Laten we als voorbeeld nemen de tekst “U zult niet doden” (Exod. 20:13 WV), in de diverse Nederlandse vertalingen zien we al dat “doden” verschillend wordt vertaald “doodslaan” (SV, HSV, Naardense Vertaling), “moord” (NBV) en “doden” (WV) en geeft al aan dat ze er verschillende betekenissen aangeven. In het Hebreeuws bestaat dit vers uit maar twee woorden, namelijk “niet” en “doden”, waarbij het laatste in een Qal (een bepaalde naamval) staat en hieronder moet iedere vorm van doden/moorden worden verstaan, ie. vermoorden, moorden uit bloedwraak (Num 35:27), per ongelijk doodslaan (Deut. 4:42, Joz 20:3); door verkrachting sterven (Richt 20:4), euthanasie, maar ook onderdrukking van armen, woekeren, etc. (cf. Jes 1:21; Jer 7:6,9; Hos 4:2, 6:9). We zien dus dat zo’n op het oog simpel zinnetje al heel wat hoofdbrekens geeft om te vertalen.

Een interlineair als BibleHub geeft dan ook geen enkel handvat, het laat alleen zien welke woorden zijn gebruikt en dat er ook nog eens een letter achter staat, zonder daar een verklaring voor te geven. Zouden we op het Strong-nummer klikken dan zien we daar een versie van Brown-Driver-Briggs waar gelukkig nog staat dat ons woord in de tekst een Infinitive absolute is (in veel gevallen wordt de tekst niet eens genoemd), van de lezer wordt verwacht dat die weet wat dit betekent en daarvoor heb je een grammatica nodig (Op Wikipedia wordt dit slechts zeer ten dele uitgelegd). Toen ik jaren geleden was begonnen met Hebreeuws te leren, kwam ik tot de conclusie dat in deze tekst wordt bedoeld dat iedere vorm van doden niet gerechtvaardigd is, dus zelfs het doden van een vlieg of mug is niet toegestaan. Maar dat staat er niet, er wordt hier gesproken over een “onrechtmatig doden”, want in het hele Oude Testament lezen we dat er een rechtvaardige oorlog is en zelfs de doodstraf.

Aan de hand van dit simpele voorbeeld blijkt dat een interlineair handig is om erachter te komen welk woord in de grondtekst is gebruikt, maar ook dat het daarna aan de lezer is om aan de hand van goede woordenboeken en grammatica’s erachter te komen in welke verbuiging het woord er staat en zelfs dan zijn er vele voorbeelden te noemen dat het niet meteen duidelijk is. Dit blijkt uit het feit dat op een Bijbelstudiegroep waar ik naar toe ga en waarvan iedereen al minstens 25 jaar of langer het Hebreeuws bestudeerd en sommigen zelfs deze taal aan (internationale) hoge scholen doceren, regelmatig nog in verwarring zijn. We soms meer dan een avond met slechts één tekst bezig zijn om achter de betekenis te komen. Het is om die reden dat ik mensen, die niet een grondtaal van de Bijbel machtig zijn, ten zeerste afraad om een interlineair te gebruiken. Zij hebben de kennis niet van de taal, de grammatica en de subtiele betekenisverschillen die een woord in zich heeft en daarmee is de kans levensgroot dat er een verkeerde keuze wordt gemaakt. We zien dit al bij veel dominees (die een universitaire opleiding hebben) en voorgangers (met een HBO opleiding) terug, het is me namelijk opgevallen dat als die zeggen “eigenlijk staat er” in 90% van de gevallen er een verkeerde verklaring komt. Ik heb het dan nog niet over mensen die helemaal geen opleiding hebben, of daar net aan zijn begonnen.

Mijn advies is dan ook als iemand de Bijbel wil bestuderen om meerdere goede concordante vertalingen te gebruiken (zoals de SV, HSV of Naardense vertaling), de vertalers zijn nl. de grondteksten machtig en hebben terdege nagedacht over de betekenis van een woord. Een concordante vertaling is lastig lezen, is vaak geen goed Nederlands, maar zijn te prefereren boven andere vertalingen (WV, NBV) of parafrases (BGT, Het Boek) welke alleen aangeven wat er ongeveer in de grondtekst heeft gestaan.

Tags: ,

Hebreeuwse alfabet leren

Een vreemde taal leren is altijd moeilijk, zeker als de letters ook nog eens anders zijn dan die van ons. Hier een makkelijke manier om het te leren.

Tags: , , ,

De afgelopen week was er op een Social Media forum de opmerking dat “hiep, hiep, hoera!” antisemitisch zou zijn. Dit naar aanleiding van een praatshow van Eva Jinek met schrijfster Sanne Terlouw een paar jaar geleden. Sindsdien komt deze opmerking regelmatig naar voren op internet en altijd in de vorm van onderstaande beweringen:

WAAROM GEEN HIEP HIEP HOERA???
Elke keer als je Hiep Hiep Hoera zingt of roept, doe je mee aan Jodenhaat. De uitdrukking is namelijk antisemitisch, aldus schrijfster Sanne Terlouw zondagochtend in de praatshow van Eva Jinek.
“Hiep-hiep’ komt van hep-hep. Er wordt gezegd dat toen de Romeinen Jeruzalem vernielden, zij als juichkreet riepen: Hep-hep, Jeruzalem is vernietigd”, aldus Terlouw. Terlouw legt verder uit: “H E P is eigenlijk een acroniem: H = Hierosolyma [Jeruzalem / Jeroeshalajim] E = Est [is] P = Perdita [verloren, vernietigd, ten gronde gericht, vergeten] Later wordt de kreet weer van stal gehaald als in 1814 in Duitsland antisemitische studentenrellen plaatsvinden. Dat waren de zogenaamde ‘hep-hep-rellen.”
Wat dit betekent voor verjaardagspartijtjes door heel Nederland valt nog niet te overzien.
—————————
De mensen die in Nederland wonen kennen de kreet “hiep hiep hoera” van bijvoorbeeld verjaardagsfeestjes. Oorspronkelijk komt deze kreet van de Romeinse keizer Hadrianus, die van 117 tot 138 A.D. regeerde. Hij ontzegde o.a. de Joden de toegang tot de bekende stad Israël en probeerde op een gegeven moment de Joden tot onderwerping te dwingen. Voor de Romeinse Senaat sprak hij de Latijnse woorden: “Hep! Hep!” HEP is een acroniem; de “H” betekent: “Jeruzalem,” de “E” betekent: “Est,” dus: “is” en de “P” betekent: “Perdita,” dus: “Verloren, vernietigd.” Terwijl de kruisvaarders vanuit Europa bezig waren met het aanrichten van een bloedbad in Jeruzalem, riepen ze o.a. “Hep! Hep!” (Jeruzalem is verloren!). De oorsprong van “hiep hiep hoera” komt van “hep hep,” waarop anderen riepen: “Hoera!”

Het klonk mij allemaal erg als volksetymologie en besloot het op te zoeken in een aantal woordenboeken en encyclopedieën en direct viel op dat dit werd tegengesproken, zelfs door Joodse encyclopedieën. Wel vermelden ze dat antisemitische studenten uit Wurzburg het voor het eerst zouden hebben gebruikt tijdens de zogenaamde HEP! HEP! rellen uit 1819 te Frankfurt-am-Main en langs de (Duitse) Rijn. Zij waren verbolgen omdat hun professor Brendel pro-Joods had geschreven. Deze antisemitische studenten, beweerden dat hun scandering “HEP” zou zijn afgeleid van “Hierosolyma Est Perdita“, maar zoals je van studenten kon verwachten gaven ze geen bewijsvoering hiervoor en het is zelfs zo dat pas enkele dagen nadat deze rellen waren begonnen de Engelse krant “The New Times” in 27 augustus 1819 voor het eerst melding maakt van deze uitroep en dat het zou zijn gebruikt door de kruisvaarders. Er wordt geen bron vermeld en Michael Fontaine die onderzoek heeft gedaan naar de herkomst, heeft tot nu toe geen oudere vermelding kunnen vinden, ook niet dat het door de Romeinen werd gebruikt.

Tussenwerpsels

De uitroep hiep, hep, he of hed komt wel eerder voor en opvallend is dat het in bijna alle talen voorkomt. In het Nederlands ze we , al terug in 1612, terwijl in het Engels hurra(h) reeds in 1686 als een zeemanskreet voorkomt en in het Duits wordt het teruggevonden als een kreet die gebruikt werd om het vee op te drijven. Het vermoeden is dat ze al veel eerder voorkwamen. Nicoline van der Sijs verklaart dan ook dat dit logisch is omdat het een zogeheten tussenwerpsel is. Tussenwerpsels hebben geen grammaticale functie; ze staan los van de rest van de zin waar ze in staan, en kunnen ook als zelfstandige uitroep fungeren: Hallo!, Toe maar!, Tss. Veel tussenwerpsels zijn klanknabootsend gevormd: kukeleku, dingdong, pfiew. Dit zijn nabootsingen van geluiden van mensen, dieren, voorwerpen en bewegingen.

Ook woorden als he, hep, hiep en hoera behoren tot deze categorie en komen dan ook voor in oude bronnen, zonder enige connectie met de kruisvaarders of de Romeinen.

Bijbel

Het is dan ook niet verwonderlijk dat we in de Bijbel ook uitroepen tegenkomen die een vergelijkbare strekking hebben. Bijvoorbeeld in Job 39:28: “In het volle geklank der bazuin, zegt het: Heah!” En in Jesaja 44:16: “Hij zegt: Hei! ik ben warm geworden, ik heb het vuur gezien!” De Kanttekeningen bij de Statenvertaling geven “heah!”, “hei!” of “hejah!” als een uitroep van vreugde of een strijdkreet. Een heel mooi voorbeeld lezen we in Psalm 100:1 הָרִ֥יעוּ לַ֝יהוָ֗ה hārî‘û laJHWHjuicht den HEERE” wat letterlijk vertaald kan worden met “hoera voor de HEERE”. Voor een compleet overzicht waar deze woorden voorkomen in de Bijbel zie de verwijzingen naar Woordstudies onder het artikel “Uitroep van vreugde” op onze website.

Conclusie

Het is dan ook duidelijk dat deze woorden een lange historie hebben, die verder teruggaan dan de kruisvaarders of de Romeinen. Om die reden komt een verklaring, zoals die door schrijfster Sanne Terlouw wordt gegeven, erg ongeloofwaardig over en lijkt meer op volksetymologie. De enige antisemitische link is misschien met de pogroms uit de 19de eeuw, maar dat is nog geen reden om geen “hiep, hiep, hoera!” te roepen, want in Ezechiël 25:3 en 36:2 lezen we dat ook God zelf gebruik maakt van dit soort uitroepen.

Bronnen:

Tags: ,

Kribbe in een stal

En zij baarde haar eerstgeboren Zoon en wikkelde Hem in doeken en legde Hem neer in de voederbak, omdat voor hun geen plaats was in de herberg.

Lukas 2:7 (AB-vertaling)

Het is altijd interessant om te kijken wat een woord betekent, zo lezen we in dit overbekende vers dat Maria haar kind Jezus in een phatnē legt. Alle vertalingen vertalen het met “kribbe, voederbak, voerbak”. De afgelopen week werd ik voor de zoveelste keer erop gewezen dat dit verkeerd vertaald is omdat Joden nooit een kind in een voerbak in een stal zouden leggen en dat het in werkelijkheid een broodbak was, waarin brood werd opgeborgen. Het bleek dat ze deze informatie van de schrijvers van het boek Wake Up! hadden, die dit ook in hun nieuwsbrief hadden vermeld: “Het gebruikte Griekse woord [Phatne, Strong’s 5336] voor kribbe of houten bak staat in het Hebreeuws ook voor broodbak en dat werpt een bijzonder licht op deze situatie.” Gelukkig hadden ze een verwijzing, maar daar werd helaas geen melding gemaakt dat het een broodbak was (zie hier voor de online versie van Strong), want daar wordt de betekenis “a manger, feeding-trough, stall” gegeven. Nu is het lexicon van Strong geen woordenboek maar een soort concordantie met daarbij altijd een korte definitie van het woord.

Omdat ik nieuwsgierig was of het Griekse woord phatnē ook voor broodbak wordt gebruikt heb ik een kleine zoekactie gedaan in de diverse Griekse geschriften van Homerus, Herodotus, Euripides, Xenophon, Strabo en Lucian (zie hier voor een gedetailleerder overzicht van mij) en overal bleek dat het werd gebruikt voor of een voederbak, of meer algemeen voor een stal. De goede lezer zal opgemerkt hebben dat de schrijvers zeiden “in het Hebreeuws ook voor broodbak“, vandaar dat ik de Griekse vertaling van het Oude Testament, de Septuaginta, erbij heb gepakt en daar op het woord phatnē heb gezocht. Het komt voor in de volgende teksten “φάτναι” Spreuk. 14:4 kribbe (אֵבוּס); “φάτναις” Joel 1:17 schuur (ממגרה), Hab. 3:17 stal (רפת); “φάτνας” 2 Kron. 32:28 stal (ארוה); “φάτνην” Jes. 1:3 voederbak (אֵבוּס); “φάτνης” Job 6:5, 39:9 (39:12) voederbak (אֵבוּס). Ook nu blijkt dat in alle gevallen het Hebreeuwse equivalent of voederbak of stal betekent en nergens “broodbak”.

Maar hoe zijn de schrijvers dan op het idee gekomen dat het een “broodbak” moet zijn? Als je kijkt naar het lexicon van Strong dan zie je dat deze als definitie “feeding-trough” geeft en als je dat letterlijk vertaald krijg je “voedsel trog”, een trog is een verouderd woord dat in eerste instantie “voederbak” betekent, maar ook een “bak voor het bewaren van meel” (WNT), de schrijvers hebben het dus niet uit het Hebreeuws, maar uit het Engels en bovendien het woord verkeerd vertaald naar het Nederlands en vervolgens gezegd dat het die betekenis zou hebben in het Hebreeuws.

Nu we dus hebben gezien dat het geen “broodbak” is maar een “voederbak” is het interessant dat dit Griekse woord ook de betekenis heeft van “stal”. Het komt vaker voor dat een woord een dubbele betekenis heeft en voor de vertaling van ons vers is het dus van belang uit welke van de twee betekenissen gekozen moet worden. Het lijkt logisch dat Maria Jezus ergens inlegt, maar omdat ze niet in een huis waren (want er was geen plaats in de herberg) is het ook logisch dat Jozef en Maria geprobeerd hebben een plek te vinden waar ze konden overnachten en waar Maria redelijk veilig kon bevallen. het is dus heel goed mogelijk dat dit dus een stal was.

Hierover wil ik binnenkort wat meer over schrijven.

Tags: , ,

Voor hen die geïnteresseerd zijn in Akkadische boeken:

Title: The Abu Habba Cylinder of Nabuna’id (V Rawlinson Pl. 64)
Author: Nabonidus, King of Babylonia, 6th cent. B.C.
Contributor: Lau, Robert J.
Contributor: Prince, John Dyneley, 1868-1945
Note: inscription in Akkadian, notes in English; Leiden: Late E. J. Brill, 1905
Link: multiple formats at archive.org

Tags: ,

Welk beroep had Jezus?

Hij is toch die timmerman, de zoon van Maria en de broer van Jakobus en Joses en Judas en Simon? En wonen zijn zusters niet hier bij ons?’

Markus 6:3 (NBV)

In bovengenoemde tekst wordt gesteld dat Jezus timmerman is, in Mattheüs 13:55 wordt gesteld dat hij de zoon van de timmerman Jozef is. Gezien de leeftijd van Jezus toen Hij ging optreden, namelijk ~30 jaar, is het zeer goed mogelijk dat hij enkele jaren samen met Jozef heeft gewerkt als timmerman.

De vraag die ik me stelde is wat betekent het Griekse woord tektōn wat in alle vertalingen met ‘timmerman’ wordt vertaald. Volgens de verschillende woordenboeken is het iemand die werkt met hout of steen, in tweede instantie wordt aangegeven een handwerker (als tegenpool van een metaalbewerker of smid). Het is iemand die huizen bouwt of construeert, waarbij wij in het laatste geval zouden zeggen een architect.

Tags: , , ,

Voor hen die geïnteresseerd zijn in Akkadische gebeden en gezangen, is deze pagina van SBL Publications een waardevolle bijdrage. Verschillende boeken zijn te downloaden.

Tags: ,

Het Oriental Institute van de Universiteit van Chicago, heeft weer een nieuw deel uitgegeven van het woordenboek. Tot nu toe zijn de volgende delen verschenen:

Completed Letters Download
Prologue Download PDF Terms of Use
3 Download PDF Terms of Use
'I Download PDF Terms of Use
c Download PDF Terms of Use
Y Download PDF Terms of Use
W Download PDF Terms of Use
B Download PDF Terms of Use
P Download PDF Terms of Use
F Download PDF Terms of Use
M Download PDF Terms of Use
N Download PDF Terms of Use
R Download PDF Terms of Use
L Download PDF Terms of Use
H Download PDF Terms of Use
H2 Download PDF Terms of Use
H3 Download PDF Terms of Use
H4 Download PDF Terms of Use
SH Download PDF Terms of Use
Q Download PDF Terms of Use
K Download PDF Terms of Use
G Download PDF Terms of Use
TJ Download PDF Terms of Use
DJ Download PDF Terms of Use
Problematic Entries Download PDF Terms of Use
Problematic Entries 2 Download PDF Terms of Use

Tags: ,

Het bekende woordenboek van Moulton & Milligan’s The Vocabulary of the Greek Testament: Illustrated from the Papyri and Other Non-Literary Sources is online verschenen op www.archive.org.

Let er wel op dat je de pdf versie kiest daar het een ingescand document is en je anders de Griekse letters niet kunt zien en dat het geheel wat minder doorzoekbaar is.

Tags: ,

« Older entries