Kerstfeest, Kerstmis

Zie ook: Beeldbank, Bethlehem (ster van), Feesten en rouwdagen, Kerstfeest, Kerstmis,

Onder Kerstfeest of Kerstmis wordt de herdenking van de geboorte van Jezus bedoeld.

Jaarlijks worden veel vragen gesteld over Kerst zoals of dit gevierd mag worden, op welke dag het is en wat de oorsprong is. Voor deze vragen en antwoorden daarop is een speciale pagina aangemaakt.

Inhoud

Kerst

Onder Kerstmis (meestal zou genoemd door rooms-katholieken) of kerst(feest) (meestal zou genoemd door protestanten) wordt het geboortefeest van Jezus Christus bedoeld. Het is een van de oudste christelijke herdenkingsfeesten waarvan de gebeurtenissen in de Bijbel worden beschreven in Mattheüs 2 en Lukas 2.


Terminologie

Kerst, bijvorm van Christ, Krist, mnl. Crist in de betekenis van Christus (WNT, lemma Kerst; J. Vercoullie, Beknopt Etymologisch Woordenboek der Nederlandsche Taal, p. 161). Het woord komt oorspr. alleen voor in samenstellingen, zoals kerstdag, kerstnacht en kerstmis. Hierin is het eerste lid de eigennaam Kerst, de in het Middelnederlands ontstane naam voor ‘Christus’: mnl. ihesus kerst ‘Jezus Christus’ [1265–70; VMNW] (Etymologisch Woordenboek van het Nederlands, lemma kerst).


Ontstaan Kerstfeest

Clemens van Alexandrië (ca. 200 n.C.) noemt 19, 20 april en 20 mei als data voor de geboorte van Jezus (Stromata I.21.146).

Sextus Julianus Africanus (voor 221 n.C.) noemt 25 maart als datum van zowel de aankondiging van Jezus’ geboorte als van zijn sterven, wat impliceert dat 25 december werd beschouwd als de dag waarop Jezus werd geboren.

Volgens Pseudo-Cyprianus, De Pascha computus, is 28 maart de dag van Christus’ geboorte.

Johannes Chrysostomus vermeld dat het wel bekend was dat Jezus op 25 december is geboren (Chrysostom Homily 6.3)

De eerste vermelding vinden we in de Chronografie uit Rome van Philocalus, uit 354 n.C. waar de geboortedag van Jezus in een lijst met sterfdata van martelaren wordt aangegeven als 25 december. Ondanks het vreemde fenomeen dat het hier niet om een sterfdatum maar een geboortedatum gaat, wijst dit erop dat deze geboortedag van Jezus als een feestdag werd gezien.

In Constantinopel werpt Gregorius van Nazianze (ca. 380 n.C.) zich op als ‘initiator’ (exarchos) om het kerstfeest ook in deze stad te vieren (Een suggestie dat Constantijn de Grote bij de invoering van het feest hier geen rol heeft gespeeld).

In de 4de eeuw n.C. werd er veel gediscussieerd over de datum waarop de geboorte van Jezus Christus gevierd moest worden. Een tweetal  datums kwamen naar voren:

Mogelijk is dat de datum van het Chanoeka-feest (25ste Kislev) is verward met 25 december.

Dat uiteindelijk 25 december algemeen was geaccepteerd blijkt uit een Kersthomilie van Augustinus, begin 5de eeuw: "It is called the Lord’s birthday when the wisdom of God presented itself to us as an infant, and the Word of God without words uttered the flesh as its voice. And yet the hidden divinity was signified to the wise men by the evidence of the heavens, and announced to the shepherds by the voice of an angel. And so we celebrate this day every year with great solemnity" (Augustinus, Sermon 185.1).

De 9de eeuwse Perzische bisschop Isho'dad van Merv schrijft in zijn commentaar "A calculation concerning what year of Alexander and at what time [of year] our Lord the Christ was born. In the year 307 of Alexander [= 4 v.C.], son of Philip, which was the 43rd year of Augustus Caesar, in the 35th year of Herod the king of the Jews, in the month of the first Kanōn [= December], on the 25th of it, on a Wednesday, in the night before cockcrow, our Lord was born of the Virgin, she being 13 years of age; and she died at 51 years of age; and at that time Quirinus was sent as governor; and in the month of Nisan the Magians came" (M. Dunlop Gibson, p. 15).


Rorate

Tijdens de adventstijd (de vier weken voor Kerstmis) wordt het Rorate-lied gezongen in de katholieke kerken – althans daar waar men de Latijnse liturgie gebruikt. De tekst is ontleend aan de Bıjbelse heilsvoorspelling over Cyrus de Grote. Hij zal de wereld veroveren en Israël herstellen, schrijft Jesaja, die dan uitbarst in een lied dat mij nog altijd tot tranen kan ontroeren.

Hemel, laat gerechtigheid neerregenen,
laat haar neerstromen uit de wolken,
en laat de aarde zich openen.
Laten hemel en aarde redding voortbrengen
en ook het recht doen ontspruiten.
Ik, JHWH, heb dit alles geschapen. (Jes. 45.8)

Voor het beeld dat de hemelen gerechtigheid zullen laten regenen, bestaat bij mijn weten geen parallel in de oosterse literatuur.


Kerstfeest van heidense oorsprong?

Op veel populaire websites wordt vermeld dat kerst is ontstaan uit andere heidense feesten (bv. Wikipedia, Kerstmis, oorsprong; EO Visie, Christelijke feesten van heidense oorsprong?). Vaak komt men niet verder dan dat wordt gesuggereerd dat kerst en deze feesten samenvielen en dat daarom het kerstfeest wel uit deze feesten is ontstaan. Nu is het zeker zo dat in het hedendaagse kerstfeest elementen zijn die uit andere religies zijn overgenomen, denk daarbij aan de kerstboom, het zingen langs de deur of het eten van de ham. Nu moet er wel onderscheid gemaakt worden of kerst ontstaan is uit andere religies of heidense feesten, of dat in latere periode elementen van deze andere religies zijn overgenomen dan wel geïntegreerd in het kerstfeest. Hieronder worden de meest bekende connecties met andere feesten of religies behandeld.

Mithras - Sol Invictus

Dat op 25 december de Sol Invictus, volgens de Perzisch/Romeinse Mithras cultus de geboorte van hun god, werd gevierd is niet logisch want dit feest werd op 11 december gevierd (Hijmans, Steven. "Sol Invictus, the Winter Solstice, and the Origins of Christmas", Mouseion 3.3, 2003 p. 385; Hijmans, Steven, Dissertation "Sol The Sun in the Art and Religions of Rome", 2009, Ch. 1 p. 5).

Saturnalia

Dat kerst afkomstig is van de Romeinse Saturnalia omdat die op deze dag werd gevierd klopt niet, de Saturnalia werden in eerste instantie 17 december gevierd (Versnel, "Saturnus and the Saturnalia," p. 141; Palmer, Rome and Carthage, p. 63.), de verwijzing naar de Sigillaria die een paar dagen later werden gehouden waar cadeaus werden gegeven, lijkt meer op een verwijzing dat het om een speciale marktdag ging ter afsluiting van de feesten (Dolansky, "Celebrating the Saturnalia," pp. 492, 502. Macrobius, Saturnalia 1.10.24). Toch zijn er aanwijzingen dat in de Middeleeuwen verschillende aspecten van de Saturnalia zijn overgenomen in het kerstfeest (Michele Renee Salzman, "Religious Koine and Religious Dissent," in A Companion to Roman Religion (Blackwell, 2007), p. 121).

Joelfeest

Sinds een paar decennia wordt gesteld dat het afkomstig is van het Joelfeest, het Germaanse winterzonnewendefeest dat oorspronkelijk op 21 december werd gehouden. De oudste vermelding naar het Joelfeest is in het Haraldskvædi (900 n.C.), daarna wordt het genoemd in de Heimskringla, de Noorse koningssaga's (1200 n.C.), die zegt dat koning Haakon I de Goede (~920–961), opdracht geeft dat het Joelfeest op dezelfde datum gevierd moet worden als kerstmis (Snorri Sturluson, Heimskringla: History of the Kings of Norway, p. 106). Dat is dus meer dan een millennium na de eerste vermeldingen dat kerst werd herdacht. Snorri Sturluson schrijft dan ook: "In later tijden is dit [Joel]feest vrij natuurlijk opgegaan in het kerstfeest; in de Scandinavische landen wordt Kerstmis nog steeds Joel genoemd" (Snorri Sturluson, De saga van Egil, de zoon van Kale Grim, Hfd. 68; S.J. van der Molen, De Friesche Kalenderfeesten, p. 125). Dit is zichtbaar in het eten van de kerst/joel-ham, het langs de huizen gaan om te zingen, tot het geven van cadeaus (Rudolf Simek, transl. by Angela Hall, Dictionary of Northern Mythology, p. 379–380; S.J. van der Molen, p. 125-127).

Nimrod

Pas zeer recent (al dan niet onder invloed van de Jehova getuigen) wordt door enkele charismatische christenen het vieren van verjaardagen en het kerstfeest afgekeurd, omdat het heidens zou zijn. Het niet vieren van een verjaardag wordt meestal in context gebracht met het niet vieren van kerst, omdat dit volgens hen het vieren van de verjaardag is van Nimrod is en dat hij door Semiramis (als Maria) werd gebaard (wat dus onmogelijk is omdat deze Semiramis pas eeuwen later werd geboren) en later zelfs met haar trouwde. Deze aanname werd voor het eerst gemaakt door Alexander Hislop (The Two Babylons, 1853), maar is nergens op gefundeerd en men mag dus zeker niet stellen dat Nimrod de grondlegger is van het moderne “heidense” kerstmis. Van Nimrod zelf weten we niets meer dan hetgeen in de Bijbel is geschreven.

Een variant hierop is dat Tammuz, als zoon van Nimrod en deze Samiramis, de grondleggers zou zijn van kerst. Vermoedelijk is dit een verkeerd citeren van de reeds genoemde Alexander Hislop die zegt dat Tammuz de grondlegger is van Pasen.


Koop nu

Commentaar

Zie de huisregels welk commentaar wordt opgenomen!