De versterkte steden nu zijn: Siddim, Ser, Chammat, Rakkat en Kinneret,

Jozua 19:35 (ABvertaling)

Met de versterkte stad Kinneret wordt Tel Kinrot (Arabisch Tell el-’Oreimeh) bedoelt, gelegen enkele kilometers ten noorden van Tiberias aan de noordwestelijke oever van het Meer van Galilea. Hoewel het toponiem Kinneret (of Kinrot / Kinnerot) meerdere malen voorkomt in de Bijbel, is dit vers de enige verwijzing naar een stad. In de andere passages verwijst Kinneret naar het meer van Galilea (yam Kinneret in Num. 34:11; Deut. 3:17; Joz. 11:2; 12:3; 13:27), of een regio (kol Kinnerot in 1 Kon. 15:20). Het is één van de mooiste archeologische locaties in Israël met een geschiedenis vanaf de Chalcolithische tot en met de Ottomaanse periode.

De ruïnes van verschillende oude steden liggen boven elkaar op de Kinrot heuvel, een natuurlijke heuvelrug met aan alle kanten steile hellingen naar beneden, met als uitzondering de noordelijke kant dat geleidelijk uitvloeit in de glooiende heuvels van Galilea. Door haar strategische ligging op een kleine pas, controleerde Tel Kinrot de Via Maris – de belangrijkste handelsroute die Egypte en Syrië sinds de Vroege Bronstijd met elkaar verbond. Naast de belangrijke positie, gunstige natuurlijke hulpbronnen, zoals waterbronnen en de vruchtbare vlakte van Ginnosar in de directe omgeving, maakte van Tel Kinrot een zeer aantrekkelijke plek voor haar inwoners. De heuvel zelf beslaat ongeveer 10 hectare, tegenwoordig is ongeveer de helft van het gebied (5,55 hectare) toegankelijk voor wetenschappelijk onderzoek. Een pompstation van de Israëlische watermaatschappij Mekorot beslaat het andere zuidwestelijke deel van de locatie.

Tel Kinrot / Tell el-’Oreimeh werd in 1921 geïdentificeerd met de Bijbelse stad Kinneret door Gustaf Dalman en in 1923 door William Foxwell Albright. De identificatie was gebaseerd op het feit dat Tel Kinrot / Tell el-’Oreimeh de enige grote en versterkte archeologische locatie op de westelijke oever van het meer Kinneret uit de Brons- en IJzertijd is.

Afgezien van de Bijbel, wordt Kinneret ook vermeld in veel oudere Egyptische bronnen, zoals de lijst van steden veroverd door Thutmoses III (1490-1436 v.C.) in Karnak en in de Papyrus Petersburg 1116a uit de 18de dynastie.

Wie meer wil weten over deze schitterende archeologische locatie, er wordt Nederlands onderzoek gedaan door Prof. Jürgen Zangenberg van de Leiden Institute for the Arts in Society en Instituut voor Geschiedenis in samenwerking met Universiteit Bern, Universiteit Helsinki en Wofford College en veel hierover is te lezen op de website Kinneret Regional Project. Daarnaast zijn er mogelijkheden om mee te doen aan echt veldwerk ter plekke in 2015 en men kan zich binnenkort hiervoor aanmelden op hun website.

Tags: ,

Onze conceptvertaling van Psalm 121

121:1 Een bedevaartlied. Ik richt mijn ogen naar de bergen, van waar zal mijn hulp komen?
121:2 Mijn hulp komt van de HEER, de Maker van hemel en aarde.
121:3 Hij zal je voet niet laten struikelen, hij zal niet sluimeren, je Beschermer.
121:4 Zie! Nooit sluimert en nooit slaapt de Beschermer van Israël.
121:5 De HEER is je Beschermer, de HEER is je schaduw aan je rechterhand.
121:6 Overdag zal de zon je niet steken, evenmin de maan ’s nachts.
121:7 De HEER zal je beschermen tegen alle kwaad, Hij beschermt je ziel.
121:8 De HEER beschermt je gaan en je komen, van nu tot in eeuwigheid.

Net als de vorige keer is aan het begin van ieder vers een link gegeven naar het desbetreffende vers op de website (waar de laatste wijzigingen staan), ook vinden jullie daar naast verschillende vertalingen in een apart tabblad mijn aantekeningen en onderbouwing van de vertaling en eventuele verwijzingen naar andere bronnen. Mijn vertaling heeft als werktitel “AantekeningenBijbel” en staat tussen de andere vertalingen als AB (helemaal bovenaan) zover het is vertaald. In de F.A.Q. staan de meeste vragen hoe deze vertaling tot stand is gekomen.

Ik ben enorm blij als er aanvullingen worden gegeven of verbeteringen.

Tags: , ,

Vandaag het laatste deel van onze (concept)vertaling van Ruth, laatste gedeelte van hoofdstuk 4.

4:12 En laat je huis zijn als het huis van Perez, die Thamar aan Juda verwekte, van het nageslacht dat de HEER je zal geven uit deze jonge vrouw.”
4:13 En daarna nam Boaz Ruth en zij werd hem tot vrouw en hij had gemeenschap met haar en de HEER gaf haar zwangerschap en zij baarde een zoon.
4:14 En toen zeiden de vrouwen tot Naomi: “Gezegend is de HEER, Die niet heeft nagelaten u vandaag een losser te geven en zijn naam wordt beroemd in Israël.
4:15 En hij zal tot een hersteller van je leven zijn en een onderhouder van je oude dag, want je schoondochter, die van je houdt, heeft hem gebaard welke voor jou beter is dan zeven zonen.”
4:16 En Naomi nam het kind, en zette het op haar schoot, en werd zijn verzorgster.
4:17 En de buurvrouwen gaven hem een naam en zeiden: “Bij Naomi is een zoon geboren” en zij gaven hem de naam Obed. Die de vader is van Isaï, David’s vader.
4:18 Dit nu is het nageslacht van Perez: Perez verwekte Hezron;
4:19 En Hezron verwekte daarna Ram; en Ram verwekte daarna Amminadab;
4:20 En Amminadab verwekte daarna Nahesson en Nahesson verwekte daarna Salma,
4:21 En Salmon verwekte daarna Boaz en Boaz verwekte daarna Obed,
4:22 En Obed verwekte daarna Isaï en Isaï verwekte daarna David.

Net als de vorige keer is aan het begin van ieder vers een link gegeven naar het desbetreffende vers op de website (waar de laatste wijzigingen staan), ook vinden jullie daar naast verschillende vertalingen in een apart tabblad mijn aantekeningen en onderbouwing van de vertaling en eventuele verwijzingen naar andere bronnen. Mijn vertaling heeft als werktitel “AantekeningenBijbel” en staat tussen de andere vertalingen als AB (helemaal bovenaan) zover het is vertaald. In de F.A.Q. staan de meeste vragen hoe deze vertaling tot stand is gekomen.

Ik ben enorm blij als er aanvullingen worden gegeven of verbeteringen.

Tags: , ,

De afgelopen dagen hebben we een aantal Bijbelgedeelten geplaatst op onze website van onze eigen vertaling en we kregen dan ook verschillende reacties van “Mooi initiatief. Heel leerzaam.” tot “Moet dat nou?”. Ook waren er opmerkingen dat er al zoveel vertalingen zijn en wat is het doel van onze vertaling. Er zijn dan ook diverse redenen waarom we nu deze vertaling op onze website plaatsen.

Met het bestuderen van de Bijbel vanuit de grondtekst maakten we niet alleen veel aantekeningen maar maakten ook een eigen vertaling. Veel van deze stukken hebben we al jaren geleden gemaakt en deden er vrij weinig mee, of het was om in onze aantekeningen een gedeelte van deze vertaling als onderbouwing te gebruiken. We denken dat deze vertaling van ons, zei het nog eens flink gereviseerd op schrijf-, taal- en vertaalfouten, een waardevolle aanvulling is op onze aantekeningen, achtergrondartikelen, foto’s en kaarten. En we denken dat de tijd nu rijp is om te beginnen met deze vertaling, die we als werktitel “Aantekeningen Bijbel Vertaling” (AB-vertaling) hebben gegeven, op onze website te plaatsen.

De afgelopen jaren hebben we heel veel aantekeningen gemaakt en daarin werd vaak opgemerkt dat in de grondtekst soms iets anders staat, of wordt bedoeld. Daarmee willen we niet zeggen dat de andere vertalingen het verkeerd hebben, maar dat we het gevoel hadden dat wat in de grondtekst staat niet goed overkwam in de moderne Nederlandse vertalingen. We geven een paar voorbeelden:

  • Veel termen van dieren en planten worden slecht weergegeven in Nederlandse vertalingen, zoals de “kameel” waarmee in werkelijkheid een “dromedaris” wordt bedoeld, of een appel wat een abrikoos is, omdat de kameel en de appel in de tijd van de Bijbel daar niet voorkwamen.
  • In Ruth (2:9, 13 en 3:9) lezen we een drietal woorden die allemaal zo ongeveer de betekenis hebben van “dienares”, maar er is een gradatie in. In veel vertalingen is hetzelfde woord gebruikt, maar in onze vertaling willen we deze gradatie zichtbaar maken “slavin, dienstmeisje, werkster” omdat zo duidelijk wordt dat Ruth langzaam weer hoger in haar sociale status kwam.
  • In Deuteronomium 28:40 vertalen we met “Olijfbomen zullen binnen al jullie grenzen zijn, maar jullie zullen je niet met olie zalven, want jullie olijfboom zal [zijn bloesem] afwerpen”. Het gaat hier om een vervloekingstekst waar letterlijk staat de “olijfboom zal afwerpen”, gekozen is voor de toevoeging “zijn bloesem” omdat uit de context blijkt dat er hongersnood zal zijn, bij de aantekeningen zal dan worden uitgelegd dat het afwerpen van de vruchten (zoals in veel vertalingen staat) niet correct is omdat de vruchten dan alsnog gebruikt kunnen worden, vanuit botanisch oogpunt is het logischer om te spreken over de bloesem omdat een flinke regenbui of een harde storm er al voor kan zorgen dat de bloesem direct afvalt (cf. Job 15:33).

In al dit soort teksten kunnen we steeds in onze aantekeningen schrijven wat er met de grondtekst wordt bedoeld, maar in veel van deze gevallen betekende het dat we steeds een fragmentarische vertaling gaven. Voor de leesbaarheid is het echter logischer om niet alleen kleine stukjes vertaling te geven, maar het hele vers of zelfs het hele hoofdstuk. Hierdoor vervalt ook de behoefte om steeds te kiezen uit de verschillende bestaande vertalingen en het is alleen nog nuttig om een andere vertaling te citeren als die een bewuste ander keuze hebben gemaakt. Hierdoor zullen uiteindelijk ook onze aantekeningen consistenter en duidelijker worden omdat deze als onderbouwing dienen voor de vertaling die we hebben gemaakt. We denken dan ook dat door deze wijziging de website bruikbaarder wordt.

Een derde reden is dat de afgelopen tijd belangrijke websites met moderne Nederlandse vertalingen zoals Biblija en YouVersion niet meer toegankelijk zijn voor het Nederlandstalige publiek en dat voor Bijbelstudie naar alternatieven gezocht moest worden. We kregen ettelijke tientallen reacties of wij niet voor een goed alternatief konden zorgen, door onze website te verrijken met meer Nederlandse vertalingen. Het probleem hierin is echter dat op veel moderne vertalingen auteursrechten zitten en dat deze niet zomaar geplaatst mogen worden. Bovendien, al zouden we hiervoor toestemming krijgen dan zou dit mogelijk niet alleen hoge kosten met zich meebrengen, maar ook zou er grote onzekerheid zijn of deze vertalingen langere tijd op onze website mogen blijven om we afhankelijk zouden zijn van deze derde partijen die meestal niet meer dan een contract willen afsluiten voor een paar jaar. Om die reden is het logischer om te zorgen dat er vertalingen op onze website worden geplaatst waar derden geen rechten aan kunnen ontlenen en is besloten om onze eigen vertaling nu versneld op onze website te plaatsen. Hierdoor blijven we onafhankelijk en kunnen we ons missionaire doel blijven verwezenlijken om zoveel mogelijk mensen te bereiken met Gods Woord en hun te voorzien van studiemateriaal.

De afgelopen jaren en ook nu nog bestaat de website uit verschillende onderdelen, de bedoeling is om deze meer te integreren zodat informatie sneller te vinden is en ook sneller vernieuwd en uitgebreid kan worden. Bij voldoende belangstelling zullen er ook app’s worden ontwikkeld zodat deze informatie via andere media beschikbaar komt.

Omdat er stellig nog veel vragen zullen zijn, hebben we een F.A.Q. opgesteld waarin we hopen dat uw vraag wordt beantwoord of laat een reactie achter of neem contact met ons op.

Tags: , ,

We gaan verder met onze (concept)vertaling van Ruth, deze keer het eerste gedeelte van hoofdstuk 4.

4:1 En Boaz ging naar de poort en ging daar zitten en zie, de losser over wie Boaz had gesproken kwam voorbij. En hij zei: “doe een stap opzij en ga hier zitten ‘jij daar!’” En hij deed een stap opzij en ging zitten.
4:2 En hij nam tien mannen uit de oversten van de stad, en hij zei: “Ga hier zitten” en zij gingen zitten.
4:3 En hij zei tot die losser: “Het stuk land dat van onze broeder Elimelech was, heeft Naömi, die is teruggekeerd uit het land van Moab, te koop staan.
4:4 En ik heb gezegd: ‘Ik breng het jou openlijk ter ore: neem het ten overstaan van de bewoners en ten overstaan van de oversten van mijn volk. Als jij zult lossen, los. En als jij niet lost, zeg het mij, zodat ik het weet, want er is niemand om te lossen, behalve jij en ik na jou.’” En hij zei: “Ik, ik zal lossen.”
4:5 En Boaz zei: “Op de dag, als jij het land koopt uit de hand van Naomi, zo zul je het ook kopen van Ruth, de Moabietische, de vrouw van de gestorvene, om de naam van de gestorvene over zijn erfdeel in stand te houden.”
4:6 En de losser zei: “Ik kan het voor mij niet lossen, want dan zou ik mijn erfdeel tekort doen. Los jij mijn lossing voor jezelf, want ik zal het niet lossen.”
4:7 Nu was het vroeger [de gewoonte] in Israël, om bij lossing en bij overdracht, de overeenkomst te bekrachtigen, dus trok de man zijn schoen uit en gaf die aan zijn naaste en dit was tot bewijs in Israël.
4:8 En toen zei de losser tot Boaz: “Koop het voor jezelf” en hij trok zijn schoen uit.
4:9 En toen zei Boaz tot de oversten en het hele volk: “Jullie zijn vandaag getuige dat ik alles heb gekocht wat van Elimelech is geweest en alles wat van Chiljon en Machlon is geweest, uit de hand van Naomi.
4:10 Bovendien neem ik mij Ruth, de Moabietische en de vrouw van Machlon, tot vrouw, zodat de naam van de gestorvene niet uitsterft onder zijn familie en van de poort van zijn plaats. Jullie zijn vandaag getuigen.”
4:11 En zij spraken, al het volk dat in de poort was en de oudsten: “Wij zijn getuigen, moge de HEER deze vrouw die in je huis komt als Rachel en als Lea maken, die beiden het huis van Israël hebben gebouwd. Handel daadkrachtig in Efratha en maak [je] naam beroemd in Bethlehem.

Net als de vorige keer is aan het begin van ieder vers een link gegeven naar het desbetreffende vers op de website (waar de laatste wijzigingen staan), ook vinden jullie daar naast verschillende vertalingen in een apart tabblad mijn aantekeningen en onderbouwing van de vertaling en eventuele verwijzingen naar andere bronnen. Mijn vertaling heeft als werktitel “AantekeningenBijbel” en staat tussen de andere vertalingen als AB (helemaal bovenaan) zover het is vertaald. In de F.A.Q. staan de meeste vragen hoe deze vertaling tot stand is gekomen.

Ik ben enorm blij als er aanvullingen worden gegeven of verbeteringen.

Tags: , ,

Wekelijks wordt in deze Bijbelquiz een nieuwe vraag over de Bijbel gesteld, wie het antwoord denkt te weten mag deze als commentaar toevoegen. Het antwoord komt dan de volgende week, zodat iedereen de gelegenheid krijgt om mee te doen in deze Bijbelquiz. En schroom niet om een antwoord te geven, ook al hebben anderen al eerder een poging gedaan.

Antwoord van de vorige keer:

De vrijsteden waren Kedes, Sichem, Kirjar-Arba, Beser, Ramot-Gilead, Golan

De vraag van deze week:
Weten jullie hoeveel dierenparen Mozes in de ark deed?

Tags: ,

We gaan verder met onze (concept)vertaling  van Ruth, deze keer het tweede gedeelte van hoofdstuk 3.

3:10 En hij zei: “Gezegend is de HEER, mijn dochter! Je hebt [met] deze laatste [vorm van] trouw je eerste overtroffen, omdat je geen jongemannen nagelopen bent, geen arme en geen rijke.
3:11 En nu, mijn dochter, wees niet bang, alles wat je gezegd hebt zal ik u doen. Want de hele stad van mijn volk weet, dat jij een gedegen vrouw bent.
3:12 Nu dan, het is waar dat ik een losser ben, maar er is nog een losser, nauwer verwant dan ik.
3:13 Overnacht deze nacht hier, het zal in de ochtend gebeuren, indien hij jou lost, goed, laat hem lossen. Maar indien hij geen zin heeft om jou te lossen, dan zal ik jou lossen, ‘De HEER leeft!’. Blijf hier liggen tot de ochtend.”
3:14 En zo lag zij aan zijn voeteneind tot de ochtend en zij stond op voordat de één en ander kon herkennen. Want zei hij: “Het wordt niet bekend dat een vrouw op de dorsvloer is gekomen.”
3:15 Verder zei hij: “Geef de hoofddoek die je draagt en houd haar [open].” En zij hield haar [open] en hij mat zes [maten] gerst en legde ze op haar, daarna ging hij in de stad.
3:16 Zij nu kwam bij haar schoonmoeder, die zei: “Hoe is het nu mijn dochter?” En zij vertelde haar alles wat die man [voor] haar gedaan had.
3:17 Ook zei ze: “Deze zes [maten] gerst heeft hij mij gegeven, want hij zei: ‘Kom niet [met] niks bij je schoonmoeder.’”
3:18 Toen zei ze: “Ga zitten mijn dochter, tot je weet, hoe de zaak uitwerkt. Want die man zal niet rusten voordat hij vandaag deze zaak heeft voleindigd.”

Net als de vorige keer is aan het begin van ieder vers een link gegeven naar het desbetreffende vers op de website (waar de laatste wijzigingen staan), ook vinden jullie daar naast verschillende vertalingen in een apart tabblad mijn aantekeningen en onderbouwing van de vertaling en eventuele verwijzingen naar andere bronnen. Mijn vertaling heeft als werktitel “AantekeningenBijbel” en staat tussen de andere vertalingen als AB (helemaal bovenaan) zover het is vertaald.

Ik ben enorm blij als er aanvullingen worden gegeven of verbeteringen.

Tags: , ,

We gaan verder met onze (concept)vertaling  van Ruth, deze keer het eerste gedeelte van hoofdstuk 3.

3:1 En Naomi, haar schoonmoeder, zei tegen haar: Mijn dochter! zou ik [voor] jou geen thuis zoeken, zodat het je goed gaat?
3:2 Nu dan, is Boaz niet onze familievriend, bij wiens (dienst)meisjes je bent geweest? Zie, hij zal deze nacht gerst wannen op de dorsvloer.
3:3 Zo was je en parfumeer je en doe je kleren aan en ga naar de dorsvloer. En maak je niet bekend aan de man totdat hij klaar is met eten en drinken.
3:4 En het zal gebeuren als hij gaat liggen en je de plek weet waar hij is gaan liggen; dan ga je daarheen en til de deken aan zijn voeteneind op en ga liggen, hij zal je dan laten weten wat je moet doen.
3:5 En zij antwoordde tegen haar: Alles wat je hebt gezegd zal ik doen.
3:6 Toen ging zij naar de dorsvloer en deed daar alles wat haar schoonmoeder haar had verteld.
3:7 Toen Boaz gegeten en gedronken had en zijn hart vrolijk was ging hij liggen aan de rand van een [graan]berg. Daarna kwam zij zachtjes binnen en sloeg [de deken] aan zijn voeteneind op en ging liggen.
3:8 En het gebeurde midden in de nacht, dat die man schrok en om zich greep; En zie, een vrouw lag aan zijn voeteinde.
3:9 En hij zei: Wie ben je? En zij zei: Ik ben Ruth, je dienares, sla je vleugel uit over je dienares, want jij bent de losser.

Net als de vorige keer is aan het begin van ieder vers een link gegeven naar het desbetreffende vers op de website (waar de laatste wijzigingen staan), ook vinden jullie daar naast verschillende vertalingen in een apart tabblad mijn aantekeningen en onderbouwing van de vertaling en eventuele verwijzingen naar andere bronnen. Mijn vertaling heeft als werktitel “AantekeningenBijbel” en staat tussen de andere vertalingen als AB (helemaal bovenaan) zover het is vertaald.

Tags: , ,

We gaan verder met onze (concept)vertaling  van Ruth, deze keer het tweede gedeelte van hoofdstuk 2.

2:13 En zij zei: Laat mij gunst vinden in je ogen, mijn heer, omdat je mij getroost hebt en omdat je naar het hart van je slavin gesproken hebt, hoewel ik niet een van jouw slavinnen ben.
2:14 En Boaz zei tot haar toen het etenstijd was: Kom hier bij en eet van het brood en doop jouw stuk in den wijn. Zo zat zij naast de maaiers en hij gaf haar geroosterd [graan] en zij at en werd verzadigd en hield zelfs over.
2:15 Toen zij nu opstond, om te verzamelen, gebood Boaz zijn knechten en zei: Laat haar ook tussen de schoven verzamelen en val haar niet lastig.
2:16 Ja, laat ook af en toe een handvol voor haar vallen en laat het liggen, zodat zij het kan verzamelen en scheld niet tegen haar.
2:17 Zo verzamelde zij in dat veld tot het avond werd en zij dorste wat zij had verzameld en het was bijna een efa gerst.
2:18 En zij pakte het en kwam in de stad en toen haar schoonmoeder zag wat zij verzameld had en ook nog eens haar gaf wat ze had meegenomen wat zij van haar eten overgehouden had.
2:19 Toen zei haar schoonmoeder tot haar: Waar ben je vandaag wezen verzamelen, en waar hebt gij gewerkt? Gezegend hij die naar je omgekeken heeft! En zij vertelde haar schoonmoeder bij wie ze gewerkt had en zei: De naam van de man bij wie ik vandaag gewerkt heb, is Boaz.
2:20 Toen zei Naomi tegen haar schoondochter: Gezegend is de HEER, Die Zijn goedheid niet heeft onthouden aan de levenden en aan de doden! Verder zei Naomi tegen haar: Die man is familie van ons; hij is een van onze lossers.
2:21 En Ruth, de Moabietische, zei: Ook omdat hij tegen mij heeft gezegd: Je moet dicht bij de knechten blijven die ik heb, tot zij klaar zijn met de hele oogst die ik heb.
2:22 En Naomi zei tegen haar schoondochter Ruth: Het is goed, mijn dochter, dat je met zijn (dienst)meisjes meegaat, zodat ze jou niet lastig vallen in een ander veld.
2:23 Zodoende bleef zij bij de (dienst)meisjes van Boaz, om te verzamelen, tot de gerstoogst en tarweoogst beëindigd waren en ze bleef bij haar schoonmoeder.

Net als de vorige keer is aan het begin van ieder vers een link gegeven naar het desbetreffende vers op de website (waar de laatste wijzigingen staan), ook vinden jullie daar naast verschillende vertalingen in een apart tabblad mijn aantekeningen en onderbouwing van de vertaling en eventuele verwijzingen naar andere bronnen. Mijn vertaling heeft als werktitel “AantekeningenBijbel” en staat tussen de andere vertalingen als AB (helemaal bovenaan) zover het is vertaald.

Ik ben enorm blij als er aanvullingen worden gegeven of verbeteringen. Echter het heeft geen zin om ditzelfde gedeelte over te nemen van een andere Bijbel en als reactie te plaatsen zonder commentaar. Het doel is om tot een nieuwe moderne vertaling te komen en daarnaast is het vaak niet toegestaan om grote stukken uit een een andere vertaling over te nemen, omdat daar meestal copyrights op zitten. Zinvoller is het om het Bijbelvers te vermelden en onderbouwen waarom de andere vertaling beter is.

Tags: , ,

‘Relevance is the enemy of history’. Het moest nog even gezegd worden voordat de lezer ook maar kan beginnen aan Lenderings nieuwe boek, Israël Verdeeld.

Het is wederom een prachtig boek van Lenderings hand en het heeft zoals de meeste van zijn boeken een fascinerend onderwerp.

Het betreft de situatie van de Joden van pakweg 180 v.C. tot 70 n.C. met als hoofdthema de splitsing tussen de groepering van dé Joden en dé christenen.
Dat het onderwerp veel ingewikkelder is blijkt al in de eerste hoofdstukken. Lendering pleit ervoor dat men niet kan spreken over “de” Joden, maar betoogt dat er meerdere Joodse stromingen zijn die al enorm veel van elkaar verschilden.
Er volgt een uitgebreide uitleg over de geschiedenis van de Joden vanaf de tijd van de Makkabeeën en er wordt erg goed uitgelegd dat de Joodse stromingen op veel punten verschilden, sterker nog ‘Er was dan ook nagenoeg geen onderwerp waarover consensus bestond’ als we Lenderings betoog geloven.

In deze diversiteit was echter één van de dingen die enige verbondenheid bracht de apocalyptiek, het idee van een eindtijd.
In deze periode stonden meerdere messiassen op, waaronder Jezus van Nazareth.

Lendering besteedt terecht veel aandacht aan Jezus, juist omdat hij vindt dat hier vooral christelijke (of anti-christelijke) boeken over verschijnen en weinig onafhankelijke wetenschappelijke werken over deze periode verschijnen.

Lendering zegt zelf al dat menig portret over Jezus meer zegt over de schrijver dan over de historische Jezus zelf (p. 208). Hiermee maakt hij gelijk ook een mooie schets over zichzelf. Hij probeert een reëel beeld van de historische Jezus van Nazareth te creëren en besteedt daarom aandacht aan de zogenaamde ‘Q’. Een verloren bron over Jezus, waar veel nieuwtestamentici het over eens zijn, waarop veel gedeelten van Mattheüs en Lucas op gebaseerd zijn. Lendering heeft al eens een reconstructie van deze bron gemaakt en hoopt door middel van deze bron een zekerder beeld te geven over Jezus.
Er volgt een gedetailleerd verhaal over wat wel waar is van Jezus en overal waar geen overlap is wordt zorgvuldig vermeld: ‘één bron is geen bron’. Nu heeft Lendering oudheidkundig hier natuurlijk gelijk in, maar wat overblijft is een overdreven scepticisme t.a.v. de Bijbelse Jezus. Lendering bevestigd dit door te meten met een dubbele maatstaf. Zo zegt hij over het missen van bevestiging of correctie bij Josephus het volgende: ‘we moeten dus op onze hoede zijn, zoals altijd als we slechts één bron hebben.’ (p. 256). Hier volgt ook nog een uitleg bij dat we zeker weten dat Josephus soms fouten verdoezelde. Dit volgt dan nog de methode één bron is geen bron, maar zolang het over Jezus gaat moet alles of dubbel geattesteerd zijn, of het moet volgens een ander principe betrouwbaar zijn, maar anders vindt het al snel geen rol in dit boek, omdat het niet toetsbaar is (daarnaast uit Lendering zich hierom dus kritisch over de zuigelingenmoord in Bethlehem). Aan één kant logisch, maar Lendering is niet zo kritisch als hij Josephus als bron gebruikt en laat dan toch zien dat hij zelf een stukje kritischer is bij een messias dan bij een ander persoon.

Lendering mag dan wel zijn eigen visie behoorlijk door laten schemeren, maar hij onderbouwt het goed (hoewel sommige stukken omtrent Jezus, ‘Q’ en de canon erg speculatief overkomen). Het is een heel erg helder verhaal waarin hij erg complexe materie begrijpelijker maakt.

Relevantie is de vijand van de geschiedenis citeert Lendering. Hierdoor merk je ook een beperktere bronnenkeuze. Als oudheidkundige neemt Lendering natuurlijk weinig theologische boeken tot zich en daardoor lijkt het alsof het godsdienstige punt wordt gemist. Te denken valt aan hoe Lendering het Jodendom degradeert tot een polytheïstische stroming omdat er erkend werd dat er meer bovennatuurlijke krachten waren dan God alleen. Natuurlijk heeft ook het Jodendom (soms) polytheïstische trekjes als je gaat kijken naar hoe ze met afgoden omgingen uit Egypte e.d. , maar om een enkele inscriptie van twee Joden aan te halen die Pan vereren is erg kort door de bocht. Hier had een uitgebreidere (historische) argumentering mogen volgen.

Nu is dit natuurlijk slechts een zijstraatje van het boek. De ondertitel suggereert namelijk al dat het om de scheiding tussen het Jodendom en het Christendom gaat (hoewel die ondertitel anders had moeten zijn, namelijk: De Joodse wereld aan het begin van de jaartelling, aldus Lendering). Deze beschrijving is dan ook erg helder, informatief en werkelijk mooi neergezet.

Een laatste punt moet wel benoemd worden. Zolang Lendering spreekt over de breuk tussen de Joden en Christenen gaat hij ervan uit dat deze groeperingen nog heel erg lang naast elkaar leefden, met het christendom als Joodse stroming en dat er pas met het Concilie van Nikaia werd besloten ‘dat Christus niet alleen volledig mens was geweest, maar ook volledig God.’ Lendering noemt dit een ‘buitengewoon vernieuwend besluit, aangezien de hele christelijke theologie er tot dan toe van uit was gegaan dat Christus aan God de Vader onderworpen was’. Dit is veel te kort door de bocht en simpelweg niet waar. Er wordt al in de Bijbel gesproken over Jezus als God-zijnde en daarnaast is er een hele theologische discussie al geweest in de 2e en 3e eeuw over de Triniteit die slechts werd geformaliseerd in Nikaia (zie bijv. dit artikel). Daarnaast waren de vroege kerkvaders (bijv. Ignatius 1e/2e eeuw) er ook absoluut niet voor om vast te blijven houden aan Joodse opvattingen. Lendering beschrijft dit mogelijk vanuit de Joodse kant, maar vanuit de christelijke kant was er al lang afscheid genomen van de Joodse stromingen.

Al met al is ‘Israël Verdeeld’ een prachtboek, waar natuurlijk wel wat haken en ogen aan zitten. Het boek is een aanvulling voor iedereen die meer wil weten over het Jodendom in de eerste eeuw en zou zeker interessant zijn voor juist de mensen die geschiedenis wel relevant vinden (lees: christenen). Het geeft een erg toegankelijke achtergrond op de wereld waar Jezus in leefde en het heeft meer diepgang dan elk ander Nederlandstalig boek (wat ik voor ogen heb gehad) over deze periode.

Israël verdeeld is het nieuwste boek van Jona Lendering. Het is te koop via Athenaeum.nl en wordt zondag 23 november 2014 gepresenteerd in het Rijksmuseum van Oudheden.

Door Mischa van de Giessen

Tags:

« Older entries