1. Inleiding

In Jozua 2:2-7 lezen wij dat Jozua twee spionnen in het geheim naar het gebied rondom Jericho stuurde. Zij moesten het gebied bekijken en vooral observeren hoe sterk de stad Jericho was. De spionnen belandden bij Rachab de hoer en nadat de koning had gehoord dat die nacht twee spionnen van Israël bij haar waren gekomen, gaf hij Rachab het bevel dat zij de twee spionnen moest uitleveren. Rachab, had ondertussen de twee spionnen verborgen en vertelde aan de boodschappers van de koning dat zij niet wist waar deze twee mannen vandaan kwamen en liet in het midden of deze spionnen alweer weg waren.

Om deze mannen te beschermen vertelde Rachab hier niet de waarheid, de vraag die wij ons kunnen stellen is: “Keurde God deze leugen goed”?

Gedurende mijn onderzoek zijn twee hoofdstellingen te lezen namelijk:

  1. God keurde de leugen van Rachab niet goed. Een leugen is zowel in het Oude Testament als in het Nieuwe Testament altijd en overal een zonde. Het is een leugen die tegen het 9de gebod U zult geen vals getuigenis spreken tegen uw naaste ingaat.
  2. God keurde deze leugen goed. Omdat in dit geval Zijn volk gered werd.

2. Rachab

Rachab komt in het Oude Testament alleen voor in Jozua de hoofdstukken 2 en 6. Zij is de enige vrouw in de Bijbel met deze naam. In het Nieuwe Testament, wordt zij genoemd in Mat. 1:5 het geslachtsregister van Jezus, in Heb. 11:31 als een van de geloofshelden en Jacobus noemt haar in Jak. 2:25.

De naam Rachab heeft de betekenis: Ruim zijn, of wijd zijn (van Beek 1981:45).

In Joz. 2:1 wordt verteld dat Jozua twee verspieders het land Kanaän in stuurde om het land te verkennen. In Jericho gingen zij het huis van van een hoer binnen, wiens naam Rachab was.

2.1. Rachabs beroep

Het woord wat hier voor hoer wordt gebruikt is zona, en betekent ‘hoer’. (Paul2006:OSB). Van Beek zegt over dit woord zona: “Rabbijnse commentatoren hebben het verband gezien met de stam zon, waarvan mazon, spijs, is afgeleid en meenden dat het beroep van Rachab in de eerste plaats die van herbergierster is geweest“. Van Beek en Paul wijzen erop dat Flavius Josephus in zijn boek de Joodse Oudheden schrijft dat de verspieders hun intrek namen in een herberg (van Beek1981:46; Paul2006:OSB). Tevens wijzen beiden ook naar de codex Hammurabi. In deze codex staat geschreven:

Wanneer verdachte personen zich ophouden in de zaak van een herbergierster en zij heeft nagelaten deze mannen vast te houden en aan het paleis over te geven, dan zal deze herbergierster gedood worden” (van Beek1981:46; Paul2006:OSB).

3. De leugen van Rachab

Rachab bevond zich in een niet benijdenswaardige situatie. Om de spionnen te redden moest Rachab liegen tegen de boodschappers van haar koning. In “Was Rahab’s lie a sin”, wordt aangegeven dat meerdere commentatoren aangeven dat in dit geval liegen een zonde van een lagere orde is om zo een grote zonde te voorkomen (Barnes 1995:1).

In de Bijbel zijn een aantal noodleugens bekend, om er een aantal te noemen: In Ex. 1:15-21 wordt beschreven dat de vroedvrouwen van de Hebreeuwse vrouwen een leugen vertelden om de pasgeboren baby’s te redden. Een andere leugen wordt beschreven in 1 Sam. 19:14-17. Michal loog tweemaal tegen haar vader, koning Saul, om David en haarzelf te redden van de dood. Over een andere leugen kunnen wij lezen in 2 Sam. 17:17-21. Ahimaaz en Jonathan, twee mannen van David, worden door een onbekend gebleven vrouw beschermd voor de mannen van Absalom. Zij verstopte de mannen in een put en vertelde de mannen van Absalom een leugen, zodat zij niet gedood werden.

3.1. Visie: God keurde de noodleugen van Rachab af

Een argument dat pleit dat God in principe de noodleugen niet goedkeurt kunnen wij lezen in Ex. 20:16 U zult geen vals getuigenis spreken tegen uw naaste. Deze tekst wordt diverse keren bevestigt door de Bijbel heen, zoals in Ex. 23:1, Lev. 19:11 en in het Nieuwe Testament: Col.3:9 en Ef. 4:25.

In het boek “Oriëntatie in de Christelijke ethiek” wordt beschreven, met betrekking tot de noodleugen dat gehoorzaamheid aan God, in het negende gebod, boven alles gaat (Velema 1990:131). Velema geeft aan dat een noodleugen een botsing is van plichten. Naar mijn interpretatie is, wat Velema bedoeld, dat je beiden gehoorzaam moet zijn (Velema 1990:124).

In het geval van de noodleugen, zoals bijvoorbeeld die van Rachab, dan betekent dit volgens Velema, dat het 9de gebod van kracht blijft (Velema 1990:131). Velema schrijft hierover: Wie hier het gebod niet van kracht acht, ontslaat degene die het gebod in de relatie tot een ander misbruikt ook van schuld.—Het mes snijdt altijd aan twee kanten. Wij willen het gebod laten staan en de botsingen signaleren als gevolg van ongehoorzaamheid van een van de betrokken partijen. De gehoorzaamheid aan God gaat boven alles. Dat God deze gehoorzaamheid vraagt is niet voor tweeërlei uitleg vatbaar (Velema 1990:131).

Deze visie klinkt absoluut en helder maar het lijkt in tegenstelling te zijn met wat de schrijver van de Hebreeënbrief en Jakobus schrijven:

Hebr. 11:31 Door het geloof is Rachab, de hoer, niet omgekomen met de ongehoorzamen, omdat zij de verkenners met vrede had ontvangen.

Jak. 2:25 En is Rachab, de hoer, niet op dezelfde manier uit werken gerechtvaardigd, toen zij de boden heeft ontvangen en langs een andere weg heeft laten weggaan?

Hoewel Velema o.a. Rachab noemt met betrekking tot de noodleugen, geeft hij geen antwoord op de vraag: “Hoe kan God juist iemand rechtvaardig verklaren terwijl deze tegen zijn wil is gegaan” (Velema1990:125).

3.2 Visie: God keurde de leugen van Rachab goed.

De Studiebijbel geeft aan dat hoewel de leugen van Rachab in onze westerse zin een leugen zou zijn, maar naar oosterse opvatting dit niet het geval is, omdat mensenlevens op het spel staat. En daarom ook geen overtreding was van het 9de gebod (Paul 2006:OSB). In het verlengde verwijst de Studiebijbel naar het commentaar van Ex. 1:19. Deze schrijft hier over:

Over het uiten van een ‘noodleugen’ zoals die van Sifra en Pua en later in Israëls geschiedenis die van Rachab (Joz. 2:5; vgl. verder 2 Sam. 17:20) is in de loop van de kerkgeschiedenis heel verschillend gedacht. Sommigen hebben deze handelwijze afgewezen met een beroep op het negende gebod. We lezen echter dat God de vrouwen juist zegent voor hun handelwijze: Hij doet hun wel (vs. 20). Ook Rachab wordt later geprezen voor haar handelwijze (Joz. 6:25; Heb. 11:31; Jak. 2:25). In ‘burgerlijke ongehoorzaamheid’ stellen zij Gods norm boven die van de overheid. De geboden van God zijn bedoeld tot welzijn van de mens en het volk. Wanneer mensenlevens op het spel staan, is het naar oosterse opvatting geen ‘vals getuigenis’ om die te redden uit de hand van de farao, terwijl een gewone leugen door de Schrift nadrukkelijk wordt afgewezen (bv. Ps. 5:7; Ef. 4:25) (Paul 2006:OSB).

Deze visie maakt een verschil tussen burgerlijke ongehoorzaamheid en gehoorzaamheid aan God. Petrus geeft in Handelingen 5:29 aan dat wij God meer gehoorzaam moeten zijn dan aan mensen. In dit geval gaat het om Gods norm.

Barnes geeft nog aan dat hij het opvallend vindt dat nergens in de Bijbel Rachab’s leugen bekritiseerd wordt. Rachab’s verplichting ging uit naar de God van de Bijbel en naar Zijn volk. En mede daarom is zijn conclusie dat Rachab’s leugen geen zonde was in de ogen van God (Barnes1990:15).

3.3 Conclusie

In beide gevallen staat de genade van God bovenaan. Rachab is gered, door de genade van God. Niet door eigen werken, maar door haar geloof in de Almachtige God.

De visie “God keurde de noodleugen van Rachab af” geeft mij geen antwoorden met betrekking tot de teksten in Heb. 11:31 en Jak. 2:25.

Mede het feit dat beide schrijvers Rachab eren om haar daad, dat zij de spionnen heeft laten vluchten. Dat in geen Bijbelpassage de leugen van Rachab wordt veroordeeld en dat in Ex. 1:19 God de vroedvrouwen zegende om hun levensreddende leugen is mijn conclusie dat God de leugen van Rachab goedkeurde.

Literatuurlijst:

  • Beek, M.A. 1981. Jozua. Prediking van het Oude Testament. Nijkerk: Callenbach
  • Velema, W.H. 1990. Oriëntatie in de christelijke ethiek. Theologie in reformatorische perspectief, deel 1. ’s Gravenhage. Boekencentrum B.V.
  • Barnes, Peter. 1 januari 1995. Was Rahab’s lie a sin. The Reformed theological review. Vol 54, Nr 1, 1-15.
  • Paul, Mart Jan. 2006. De twee verkenners te Jericho (2:1-24). Jozua. Online Studie Bijbel.

Dit artikel is met toestemming overgenomen van George Kayadoe.

Tags: , ,

Psalm 13:6

In onze reeks “Bijbel op Muziek” deze keer Psalm 13:6 welke gezongen wordt door Yonatan Razel. Net als de vorige keren staat onder het videofragment de getranscribeerde Hebreeuwse tekst met daaronder de vertaling. Er zitten veel herhalingen in (die ik niet heb uitgeschreven), dus goed opletten met het lezen en verder veel luisterplezier.

wa’ănî bəḥasədəḵā ḇāṭaḥətî

Ik echter vertrouw op Uw goedertierenheid,

yāḡēl libî bîšû‘āṯeḵā

mijn hart zal zich verheugen in Uw heil,

’āšîrâ laJHWH

ik zal voor de HEERE zingen,

kî ḡāmal ‘ālāy:

omdat Hij goed voor mij geweest is.

Tags: , , ,


Dit is de 130e aflevering van de Livius Nieuwsbrief met nieuws over de Oudheid. De nieuwsbrief – sinds deze maand met een oplage van meer dan 6000 – is gratis; voor adreswijzigingen en afmeldingen volstaan uitsluitend mailtjes naar nieuwsbrief@livius.nl.

Jona Lendering (redactie)

=========================

ROMEINENFESTIVAL

Deze nieuwsbrief kan niet anders beginnen met reclame voor het Romeinenfestival in Nijmegen, dat komend weekend plaatsvindt op de plek waar het hoort: in Museumpark Orientalis. Dankzij de gereconstrueerde gebouwen kan beter dan ooit worden getoond wie de Romeinen waren. Bovendien kan nu een van de wegen inzichtelijk worden gemaakt waarlangs de antieke cultuur invloed heeft op de onze: religie. De meer seculiere invloed zal aan de orde komen in bijv. de lezingen van Rick Verhagen over Romeins Recht.

Het lezingenprogramma is hier en de rest van het programma vindt u daar – het wordt ontzettend leuk. En dit superfilmpje toont iets van de militaire deelprogramma van het vorige festival.

======================================

LIVIUS’ EIGEN NIEUWS

De migratie van de Livius.org-website gaat langzaam verder met Spartacus, Cyrrhus, Nisibis en de vertaalde teksten van drie Griekse prozaschrijvers: Appianus, Herodianus en Philostratus.

Uw redacteur wijdde uit over Alexander de Grote in Pakistan en besteedde in de reeks museumstukken aandacht aan een egel uit Syrië, een knekelkist uit Samarkand en een heel, heel bijzonder fresco.

Het was begin mei Romeinenweek en uw redacteur blogde uitgebreid over de Bataafse Opstand. Andere Romeinse onderwerpen: portretten, speelfilm Agora, tekenaar Peter Connolly, het prachtige Thermenmuseum en de vraag wat het belang van Rome nu eigenlijk is.

======================================

HET MOOISTE VAN DE MAAND

In onze erkend subjectief “het mooiste van de maand” genoemde rubriek dit keer het bericht dat in Londen allerlei interessante houten schrijftabletten zijn opgegraven; op één daarvan staat de naam van Julius Classsicus, een van de leiders van de opstand die de Bataven in 69/70 ontketenden.

======================================

EGYPTE

Daar is Franck  Goddio weer, die oudheden opduikt. En er is dit keer iets heel bijzonders: terwijl we de afgelopen twintig jaar nog nooit ook maar één foto zagen waaruit bleek dat de vondsten onder water werden ingemeten, is er nu warempel wél een foto waarop iets is te zien dat lijkt op archeologie.

De onvermijdelijke doctor Zahi Hawass, die u in deze nieuwsbrief al een tijdje had gemist, discussieerde mee over de verborgen ruimtes achter het graf van Toetanchamon. Mogelijke conclusie: er is niks.

En verder: Qubbet el-Hawa, Edfu, Hatshepsut, de Nilometer van Thmuis, toverspreuken en een babymummie.

======================================

HET OUDE NABIJE OOSTEN

De identificatie van de antieke stad Idu in het noordoosten van het huidige Irak.

’s Werelds oudste consumentenklacht – en die manier om het nieuws te brengen is niet eens overdreven.

Hype voor de Luwiërs, die een vergeten staat zouden hebben gehad. Venijn in de staart van het artikel.

En verder: de piramide van Unas, Gaza, tatoeages en Matariya.

======================================

BLOED-OUDHEDEN

De zogenaamde Islamitische Staat blies een door koning Sanherib gebouwde stadspoort in Nineve op. Hier is zelfs geen religieuze verklaring voor te verzinnen – dit is pure vernielzucht. Het aan te duiden als het werk van Vandalen zou beledigend zijn voor een antiek volk.

Misschien is de grootste schade die de zogenaamde Islamitische Staat heeft toegebracht wel dat ze alle aandacht vestigde op noordelijk Irak en oostelijk Syrië. De plunderingen in Libië en Egypte zijn daardoor uit het zicht verloren, terwijl we juist daarvan een sterk vermoeden hebben dat die op de westerse markt zijn gekomen en hadden kunnen worden opgespoord. Een artikel in de National Geographic biedt balans.

Niet in een link te vatten – het nieuws circuleerde alleen via Twitter – is het nieuws dat na de bevrijding van Palmyra, de Russische machtsovername en het propagandagedoe is geplunderd door de troepen van Assad.

Cynisch bericht over Libië: er is minder gevaar voor de oudheden dan in Syrië. Dat klopt: het waardevolste materiaal is namelijk al in de zomer van 2014 geplunderd of vernietigd (meer).

In Italië worden vluchtelingen opgeleid om, eenmaal terug, oudheden te beschermen.

En voor het eerst nieuws over het klooster van Simeon de Styliet – en geen nieuws was dit keer geen goed nieuws.

======================================

DE OUDE GRIEKEN

Geestig: Plato’s Grot in claymotion.

Speelden vulkaanuitbarstingen en een klimaat-“dip” in de derde eeuw v.Chr. een rol bij de neergang van Ptolemaïsch Egypte?

Leuk berichtje over een antieke oven in Kornos die opnieuw wordt gebruikt.

Dat wil iedereen wel onder zijn bed vinden: een gouden krans.

De Kasteel van Amstel-prijs voor het nieuwsbericht waarmee op de schandaligste wijze naar aandacht wordt gehengeld, gaat naar het bericht dat het graf van Aristoteles zou zijn ontdekt. Er is helaas niets meer gevonden dan een monumentje op een opvallende plek, dat van alles kan zijn. Zoals altijd zetten professionele oudheidkundigen het vak voor schut bij iedereen die kan lezen – want het wordt gezien.

En verder is er weer een aflevering in de Elgin-soap.

======================================

ROME EN ZIJN RIJK

De Britse TV-kok Floyd heeft iets te melden over Romeins koken.

Leuk artikel over de Thesaurus Linguae Latinae, inclusief het standaardgrapje over de N.

In de stad zelf: een Romeinse kazerne ligt in de weg van de nieuwe metrolijn.

En verder: vrouwenrechten, de gemiddelde levensduurverwachting, spelregels voor een paardenrace, Aspendus, Jerash, Napels, Sagalassos, Trogir.

======================================

BENOORDEN DE ALPEN

Om blij van te worden: een meisje van acht uit Ieper vindt een beeldje van Venus.

Het maandelijkse lijstje uit Groot-Brittannië: Bath, Exeter, Gloucester, Londen, gezichtsreconstructie van iemand met “zwarte” gelaatstrekken en een loodbaar uit Somerset.

En verder: Bronstijdvondsten in Aalst, de Corbulogracht en Roeselare.

======================================

ISRAËL

Hoe lang was Goliat?

Gedoe in Jeruzalem is geen nieuws. Deze maand ruzie om de vermoedelijke plek van de Burcht Antonia.

En verder: een laatantiek wrak.

======================================

OVERIG

Interessant artikel over de grote mobiliteit van vrouwen in de Wikkeldraadcultuur, de vroegste Indo-Europeanen in Centraal Europa.

Interessant DNA-onderzoek in Karthago (commentaar) en minstens even interessante DNA-informatie over dromedarissen.

Is Rhapta geïdentificeerd, de grote haven in oostelijk Afrika die zo’n belangrijke rol speelde in de handel over de Indische Oceaan?

En verder: wierookbranders, een kurgan-achtig graf bij Istanbul.

======================================

BOEKEN

De boekenrubriek in de Livius Nieuwsbrief wordt verzorgd door Roel Salemink van de Amsterdamse Athenaeumboekhandel, die u de boeken snel zal leveren als u gebruik maakt van de onderstaande links.

Jan Bloemendal presenteerde onlangs zijn boek Latijn. Cultuurgeschiedenis van een wereldtaal bij de Athenaeumboekhandel, een allesomvattende studie over de taal met veel aandacht voor het christelijk latijn en het Neolatijn. Ook verschenen vertalingen van Plinius de Jongere door Vincent Hunink: De Vesuvius in Vlammen. Brieven aan Tacitus. en van Vergilius’ Georgica Boek 4 over bijen (Marguerite Prakke) onder de titel Vergilius’ Bijentuin.

Er is een grote tentoonstelling over keizer Nero in drie musea in het Duitse Trier: Nero: Kaiser, Künstler und Tyrann. Alle aspecten van zijn leven en heerschappij komen aan de orde: “Vom jungen hoffnungsvollen Thronanwärter bis zum verhassten Tyrannen und dem Selbstmord in politisch auswegloser Situation”. Het begeleidende boek bevat essays door gerenommeerde Duitse oudhistorici en archeologen en veel beeldmateriaal.

Nog meer interessante tentoonstellingen in het British Museum te Londen. Sunken Cities. Egypt’s Lost Worlds (catalogus) over de overblijfselen van Ptolemeische steden in de Middellandse Zee en Sicily. Culture and Conquest (catalogus) over de geschiedenis en archeologie van Sicilië. In het Metropolitan Museum of Art in New York is een tentoonstelling over Pergamon: Pergamon  and the Hellenistic Kingdoms of the Ancient World (catalogus).

======================================

DWAASHEID

Twee Texanen veegden de oude theorie af dat een gedicht van Sapfo astronomisch viel te dateren, Uw redacteur maakte zich boos.

======================================

INTERNET

Kijk, zo presenteer je de Oudheid: het Pergamonaltaar in 3D en in groot detail.

======================================

EN TOT SLOT

Meer weten over de Oudheid? Neem een abonnement op Ancient History Magazine. Het net verschenen vierde nummer is gewijd aan het ontstaan van de Egyptische cultuur en het derde nummer, dat over Pergamon, kreeg een lyrische recensie in het NRC Handelsblad.

Toota witharsechwanoo!

======================================

Oude nieuwsbrieven zijn te raadplegen via de nieuwspagina van het Rijksmuseum van Oudheden en bij Aantekeningen bij de Bijbel.

Tags: ,

Het is al weer een tijdje dat we een muzikaal nummer hebben behandeld, daarom een Bijbeltekst uit Genesis afgewisseld door een Psalm en gezongen door Ofir Ben Shitrit. In sommige Nederlandse vertalingen zijn de verzen in Genesis 32 een tekst verschoven.

Net als de vorige keren staat onder het videofragment de getranscribeerde Hebreeuwse tekst met daaronder de vertaling. Er zitten veel herhalingen in, dus goed opletten met het lezen en verder veel luisterplezier.

Vers: (4x)

קָטֹ֜נְתִּי מִכֹּ֤ל הַחֲסָדִים֙
וּמִכָּל־הָ֣אֱמֶ֔ת
אֲשֶׁ֥ר עָשִׂ֖יתָ אֶת־עַבְדֶּ֑ךָ

Katonti mikol hachasadim
umikol ha’emet
asher asita et avdecha

Ik ben het niet waard al uw goedertierenheid
en al de trouw
die U Uw dienaar bewezen hebt.

Koor: (2x)

כִּ֣י בְמַקְלִ֗י
עָבַ֙רְתִּי֙ אֶת־הַיַּרְדֵּ֣ן
וְעַתָּ֥ה הָיִ֖יתִי לִשְׁנֵ֥י מַחֲנֹֽות

Ki vemakli
avarti et hayarden
ata hayiti lishnei machanot

הַצִּילֵ֥נִי נָ֛א

Hatzileni na
hatzileni na
hatzileni na

Want, met mijn staf
ben ik deze Jordaan overgestoken
en nu ben ik tot twee kampen uitgegroeid!

Red mij nu toch
Red mij nu toch
Red mij nu toch

Vers: (2x)

כִּֽי־חַ֭סְדְּךָ גָּדֹ֣ול עָלָ֑י
וְהִצַּ֥לְתָּ נַ֝פְשִׁ֗י
שְּׁאֹ֥ול תַּחְתִּיָּֽה׃

Ki chasdecha gadol alai
Ki chasdecha gadol alai
vehitzalta nafshi
vehitzalta nafshi
mish’ol tach’teiha

Want Uw goedertierenheid is groot over mij,
Want Uw goedertierenheid is groot over mij,
U hebt ontrukt mijn ziel
U hebt ontrukt mijn ziel
uit de diepten van het dodenrijk.

Koor: (2x)

כִּ֣י בְמַקְלִ֗י
עָבַ֙רְתִּי֙ אֶת־הַיַּרְדֵּ֣ן
וְעַתָּ֥ה הָיִ֖יתִי לִשְׁנֵ֥י מַחֲנֹֽות

Ki vemakli
avarti et hayarden
ata hayiti lishnei machanot

הַצִּילֵ֥נִי נָ֛א

Hatzileni na
hatzileni na
hatzileni na

Want, met mijn staf
ben ik deze Jordaan overgestoken
en nu ben ik tot twee kampen uitgegroeid!

Red mij nu toch
Red mij nu toch
Red mij nu toch

קָטֹ֜נְתִּי מִכֹּ֤ל הַחֲסָדִים֙
וּמִכָּל־הָ֣אֱמֶ֔ת
הָ֣אֱמֶ֔ת

Katonti mikol hachasadim
umikol ha’emet
Ha’emet…

Ik ben het niet waard al uw goedertierenheid
en al de trouw
De trouw…

Tags: , , , ,

Dit is de 129e aflevering van de Livius Nieuwsbrief met nieuws over de Oudheid. De nieuwsbrief is gratis; voor adreswijzigingen en afmeldingen volstaan uitsluitend mailtjes naar nieuwsbrief@livius.nl.

Jona Lendering (redactie)

===========================

ROMEINENWEEK

Het is Romeinenweek! Het programma met 369 activiteiten vindt u hier, variërend van wandeltochten en filmvoorstellingen via workshops en exposities tot boekenmarkten en presentaties. Het zou te ver gaan alles te noemen, maar dit arrangement – in één dag het Thermenmuseum, Aken, de Romeinse Katakomben in Valkenburg en Tongeren – leek uw redacteur het leukst om zelf bij aan te schuiven.

Uw redacteur doet aan de Romeineweek mee op zijn blog met deze week een feuilleton over de Bataafse Opstand, boeksignalementen (zoals van dit toffe boek dat u hier bestelt) en een reeks over de geschiedenis van christenen en niet-christenen in het Romeinse Rijk, die, als je er iets dieper op ingaat, heel anders in elkaar steekt dan vaak wordt beweerd: 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7 en twee aanvullende stukjes 8 en 9.

Verder nog twee Romeinse museumstukken: een Fayyumportret en een grafsteen met daarop een kat. En verder nog een stukje over Alexander de Grote in Oezbekistan – want het kan niet altijd Romeins zijn.

======================================

HET MOOISTE VAN DE MAAND

In onze erkend subjectief “het mooiste van de maand” genoemde rubriek verwijst uw redacteur voor één keer schaamteloos naar een stukje dat hij zelf schreef op nieuwssite Sargasso: acht à negen Romeinse portretten.

======================================

EGYPTE

De zuidgrens van Egypte werd, vanaf de Perzische tijd, bewaakt door een garnizoen van soldaten die werden gerekruteerd in Judea. Niemand heeft dat ooit betwijfeld, maar als er op een hellenistisch monument in die contreien een zespuntige ster wordt ontdekt, zijn de rapen gaar.

En verder: Luxor, Aswan, en Egyptische demonen. En uiteraard het maandelijkse gesleep met mummies.

======================================

HET OUDE NABIJE OOSTEN

Een nieuwe Urartese opgraving (met een foto van een inscriptie die sterk lijkt op een inschrift uit Van).

De verdraaid aardige website van Daan Nijssen heeft een stuk over Touraj Daryaee.

En verder: pottenbakkersovens in Yalda, Hittitische leeuwen in Sorgun, Assyrische grafrituelen.

======================================

BLOED-OUDHEDEN

Het zal niemand zijn ontgaan dat Palmyra werd bevrijd/heroverd/bezet door de troepen van Assad, die er wel propagandistisch raad mee wist. Foto’s. De mijnen zijn geruimd. UNESCO onderzocht de schade , die vooral in het museum aanzienlijk is, en er zijn wat plannen voor restauraties (en dat is dus weer leuk voor Assad). Ondertussen gaan de verwoestingen verder met bijvoorbeeld twee stadspoorten in Nineve.

Zoals u weet: voor elke dief is er een heler. De problemen worden aangewakkerd doordat mensen gestolen goederen afnemen. En dat valt niet te vergoelijken: voor elk gestolen artikel dat op de tafel van een wetenschapper belandt, gaan er méér verloren.

Degenen die opmerken dat ISIS niet als enige profiteert en dat er grote verschillen lijken te zijn tussen de waarde van wat zoek is en de inkomsten, – kortom: mensen die belangrijke kanttekeningen plaatsen – worden vaak bekritiseerd. Een reactie.

In het kader symboolpolitiek: wetgeving en een boog op Trafalqar Square. Uw redacteur heeft zijn twijfels.

======================================

DE OUDE GRIEKEN

In Athene is een interessant vloektablet gevonden.

Even verderop: tachtig skeletten van mensen die zijn geëxecuteerd. De macabere vondst wordt in verband gebracht met de mislukte coup van Kylon.

======================================

ROME EN ZIJN RIJK

De gaafste Romeinse vondst van de maand: een Romeins scheepswrak in de Rode Zee. Wéér bewijs voor de intensieve handel met India, waarvan langzamerhand duidelijk wordt dat die het batig slot vormde op de Romeinse jaarrekening. (Zie ook de boekenrubriek hieronder.)

Een enorme schat van Romeinse munten in Spanje. De NU.nl had blijkbaar redactieborrel en plaatste er maar een bijgeknipte foto bij van de Schat van Echt. (Uw redacteur verwacht dat NU.nl koning Willem-Alexander voortaan afbeeldt met een portret van Willem I.) Voor accuratere foto’s gaat u naar een Spaanse website met Engelse teksten.

Het graf van een Etruskische aristocrate.

Het groeiende bewijs dat de oude wereld in de zesde eeuw zwaar te lijden had van de gevolgen van vulkaanuitbarstingen en daarmee in feite ten onder ging. De Karolingen en de islam vulden het vacuüm.

In de stad zelf: de joodse catacomben zijn open voor het publiek.

En verder: Filadelfia, Sofia, een skeletmozaïek in Antiochië, een ietwat saaie muur in het Bulgaarse Ruse (maar wel een heel hoge), vraagtekens bij de restauratiewerkzaamheden in Pompeii, graven in Akkale (prachtfoto), en Kütahya, een Merovingische baby in Chartres.

======================================

BENOORDEN DE ALPEN

Een interessant stuk over veenlijken.

Het maandelijkse lijstje uit Groot-Brittannië: de Romeinse invasie van Caledonië, de Romeinse weg van Lanchester naar Hadrian’s Wall, Bath, een villa in Wiltshire en een Angelsaksisch graf.

En verder: Carnuntum, handel op de Rijn, Heerlen en de Nationale Onderzoeksagenda voor de Nederlandse archeologie.

======================================

ISRAËL, JODENDOM EN CHRISTENDOM

De Kasteel van Amstel-prijs voor het nieuwsbericht waarmee op de schandaligste wijze naar aandacht wordt gehengeld, gaat naar dit artikel: aanwijzingen dat er verschillende schrijvers in één nederzetting woonden, bewijzen een vrij algemene geletterdheid.  Dat is heel interessant en het bewijst dat is voldaan aan een belangrijke voorwaarde om de Bijbel te gaan schrijven, maar het bewijst dus niet dat dit ook feitelijk is gebeurd. De redenatiefout staat bekend als secundum quid en dat kan iedereen herkennen die op de middelbare school het  leerhuis heeft doorlopen. Het zijn dit soort berichten waarmee de oudheidkunde zichzelf voor schut zet bij iedereen die kan lezen – nou ja, bij iedereen dan die het leerhuis doorliep.

De Kasteel van Amstel-prijs had overigens ook kunnen gaan naar het bericht dat er glas-industrie was aan de voet van de berg Karmel. Het belangrijkste productiecentrum, Tyrus, lag om de hoek en onze bronnen noemen dat de industrie zich daarvandaan zuidwaarts uitstrekte. Nieuwswaarde: nul.

In de Gaza-strook dreigt de ruïne van een Byzantijnse kerk te worden verwoest.

In het kader van de Romeinenweek: het Tiende Legioen Fretensis (u weet wel, Masada) en Paulus’ geestelijke wapenrusting.

Een nieuwe lente, nieuwe aandacht voor het gebeente van Antigonos II, de door Marcus Antonius gedode laatste koning van Juda uit het Hasmonese huis. Het kán kloppen, maar dat hoeven we niet elk jaar opnieuw toegeschreeuwd te krijgen.

En verder: een amulet van Toetmozes III in Jeruzalem en een scarabee uit Dor, voortgezette opgravingen in Huqoq en Magdala, fresco’s in Muǧla.

En o ja, het was Pesach. Het voorspelbare stukje over de Uittocht is dit jaar hier.

======================================

OVERIG

Om helemaal blij te worden: wat leuke conclusies van het DNA-onderzoek. De helft van de Europese bevolking zou afstammen van één man, die leefde in de Bronstijd. Het komt niet helemaal als een verrassing: vorig jaar stamde tweederde van de Europeanen nog af van een handvol mannen in de Bronstijd.

De sociale context van geletterdheid: klinkt als jargon, is ook jargon, maar kan desondanks interessant worden.

Het bericht die je wist dat zou komen: het gebruik van virtual reality om ruïnes te tonen in hun oorspronkelijke staat.

======================================

BOEKEN

De boekenrubriek in de Livius Nieuwsbrief wordt verzorgd door Roel Salemink van de Amsterdamse Athenaeumboekhandel, die u de boeken snel zal leveren als u gebruik maakt van de onderstaande links.

In Moving Romans. Migration to Rome in the Principate gaat de Leidse oud-historicus Rens Tacoma in op het fenomeen van migratie in de Romeinse wereld. Vrijwillige en gedwongen verhuizingen waren aan de orde van de dag in het migrantenstad Rome. Het boek is tijdelijk te koop voor een speciale prijs: 59,95, in plaats van 102,95.

De Grens van het Romeinse Rijk. De Limes in Gelderland door Paul van der Heijden is een reconstructie van de Romeinse aanwezigheid in wat nu de provincie Gelderland is. Er is weinig bewaard gebleven in dit gebied, maar dit boek laat zien dat het onderzoek desondanks de moeite waard is. Van dezelfde auteur is er Romeinse wegen in Nederland.

Dat de ideeën van antieke auteurs nu nog steeds van waarde zijn laat Princeton University Press zien in de reeks met teksten van Cicero in de hoofdrol. Zojuist verschenen is het deel How to Grow Old. Ancient Wisdom for the Second Half of Life, over hoe je fatsoenlijk oud kunt worden. Eerder verschenen How to Run a Country. An Ancient Guide for Modern Leaders en How to Win an Election. An Ancient Guide for Modern Politicians.

Twee recente vertalingen: Mary Beard maakte een mooi en allesomvattend boek over Rome tussen haar stichting tot het hoogtepunt in de 2e en 3e eeuw: SPQR. Een geschiedenis van het Romeinse Rijk. Adrian Goldsworthy schreef een nieuwe biografie van keizer Augustus: Augustus. Van Revolutionair tot Keizer van Rome.

Rethinking Classical Roman-Indian trade. Political Economy of Eastern Mediterranean Exchange Relations van de Indiase Historicus Rajan Gurukkal gaat over de handelsrelaties tussen de Romeinen en de volkeren van het Indiase subcontinent en is een vooralsnog weinig behandeld thema.

======================================

DWAASHEID

Er was bizar nieuws dat aan de hand van antieke mest was vastgesteld welke route Hannibal over de Alpen nam. Uw redacteur zag het met groeiende verbijstering aan.

======================================

EN TOT SLOT

Zes mythes over Zeus.

Meer weten over de Oudheid? Neem een abonnement op Ancient History Magazine. Het binnenkort verschijnende verde nummer zal zijn gewijd aan Egypte vóór de piramiden.

Toota witharsechwanoo!

Tags: ,

Het Jeruzalem Bijbel Centrum en AMI The Jerusalem Center for Biblical Studies & Research organiseren van 28 augustus tot 4 september 2016 een vakantie in Nederland, waarbij iedere dag diverse historische Joodse plekken in Amsterdam en andere steden zoals Haarlem en Elburg worden bezocht.

Men overnacht in het schitterende in het schitterende conferentiecentrum “Het Brandpunt” in Doorn en men zal overdag onder andere de Portugese Synagoge, de Hollandse Schouwburg, het Joods Historisch Museum en vele ander mooie plekken bezoeken.

De kosten variëren van 800 tot 850 euro.

Voor meer informatie en een volledig overzicht zie de uitgebreide folder.

Tags:

In 2017 wordt het begin van de Reformatie 500 jaar geleden groots gevierd. In dat kader heeft de Joodse gemeenschap aan de PKN gevraagd of zij ter gelegenheid van deze herdenking excuus wil aanbieden voor de vreselijke woorden die Luther aan tegen het einde van zijn leven zei over de Joden. Nu is dat ook gebeurd en te lezen in de verschillende media.

Op zich lijkt dit een goed gebaar, want vooral in zijn boek “De Joden en hun leugens“, maakte Luther het behoorlijk gortig en hoewel Luthers antisemitisme door theologen altijd is gebagatelliseerd, toont R. Süss aan dat diens aversie tegen de Joden een structureel karakter draagt en reeds aantoonbaar is in zijn vroegste geschriften. Het is om die reden dan ook goed dat de PKN afstand neemt van Luther’s stellingen.

Toch blijf ik met een dubbel gevoel zitten, want was het niet dezelfde PKN die vorig jaar nog openlijk afstand heeft genomen van de band met Israël? Met andere woorden, Jezus was misschien een Jood maar heeft verder niets met Israël te maken? Waarom ondersteunen en omhelzen ze nog steeds antisemitische groeperingen als Sabeel?

Zou het niet veel logischer zijn om eerst afstand te doen van hun eigen antisemitische gevoelens en daar openlijk afstand van te doen, dan van 500 jaar oude uitspraken?

Verdere bronnen:

Tags: ,

In de Bijbel komen heel veel namen voor van personen, plaatsen en landen. Vooral geslachtsregisters zijn soms een ware struikelblok als je die moet voorlezen. Nu bestaat er voor de Hebreeuwse benamingen gelukkig een eenvoudige regel. De klemtoon is bijna altijd op de laatste lettergreep, dus Tel Aviv spreek je uit als Tel Aviev en Bathseba spreek je uit als Bathsheba. Niet alleen de Joden spreken het zo uit, het is ook een algemeen geaccepteerde consensus in de theologische/Hebreeuwse wetenschappen.

Weinig reden dus voor verwarring, ware het niet dat het NBG in al haar wijsheid heeft besloten om daar verandering in te brengen. Want zij hebben in samenwerking met Meertens Instituut nu op hun website een “klemtoonadvies” geplaatst. Je zou verwachten dat ze de wetenschappelijke notatie zouden volgen, ervoor zouden zorgen dat het lezerspubliek geleerd zou worden wat de correcte uitspraak is. Echter tot grote verbazing, hun “Uitgangspunt in het advies was de praktijk” en slechts in een aantal gevallen is “gekozen voor de uitspraakpraktijk onder geleerden en bijbelwetenschappers“. Met andere woorden, hun consensus is niet wetenschappelijk maar gebaseerd hoe niet deskundigen menen dat een naam uitgesproken moet worden.

Het is te betreuren dat hiervoor is gekozen, weliswaar blijft het een advies, maar dit advies zal ervoor zorgen dat meer en meer Bijbelse namen verkeerd worden uitgesproken. Uit eerste reacties bleek dat de teleurstelling groot was “Dat is volgens NBG echter geen handige norm, want ze hebben meegewerkt aan ‘uitgebreid onderzoek’ om een alternatieve willekeurige norm te stellen, en stellen die ook” of “Daarom kan ik het niet anders verstaan dan als discriminatie van Joden, met een heidens ‘beter weten’ masker ervoor” (Bron: FB).

Tags:

Dit is de 128de aflevering van de Livius Nieuwsbrief met nieuws over de Oudheid. De nieuwsbrief is gratis; voor adreswijzigingen en afmeldingen volstaan uitsluitend mailtjes naar nieuwsbrief@livius.nl.

Jona Lendering (redactie)

=====================

LIVIUS’ EIGEN NIEUWS

Gestaag werken we verder aan het overzetten van de Livius.org-website van de oude naar de nieuwe stijl. Enkele recente aanpassingen zijn Mérida, Mainz (nog niet af), Ptolemaios I Soter, Filippos II van Macedonië, de Peloponnesische Oorlog, Herodotos en Livius.

In onze reeks museumstukken: de antieke muurkroon, het Perzische hofritueel, een Romeinse muurschildering, een Hefaistion, een faience-flesje en de Armeense godin Anahit.

En verder op de blog van uw redacteur: alles wat u altijd al wilde weten over Velleius Paterculus maar te verlegen was om te vragen, de dood van Marcus Aurelius (1, 2, 3, 4), hoe de grondslagen van ons geschiedbeeld werden gelegd door Turgot/Condorcet, Montelius en Childe (en een kanttekening).

======================================

HET MOOISTE VAN DE MAAND

In onze erkend subjectief “het mooiste van de maand” genoemde rubriek dit keer het bericht dat in een graf in Noorwegen glazen kralen zijn gevonden die zijn vervaardigd in het atelier van de glasmaker van Toetanchamon.

======================================

EGYPTE

We wisten dat Ramses III was vermoord en dat blijkt nu door meer dan één moordenaar te zijn gedaan.

En verder:  Aswan, meer nieuws over het schip uit Abusir, Gebel es-Sisila, Thebe, Tel al-Tabla, restauratieperikelen en een samenvatting van het nieuws over de kamers in het graf van Toetanchamon.

======================================

HET OUDE NABIJE OOSTEN

Hoe klonk het Gilgamesj-epos? Nou, zo.

Pamukkale – in de klassieke tijd bekend als Hierapolis – blijkt aanzienlijk ouder te zijn: vondsten uit de IJzertijd.

En verder: een Achaimenidische schaal (met een even klein als intrigerende foto), Koya, een muur in Jordanië, Palmyra (zomaar leuk), Ur en Uruk.

======================================

BLOED-OUDHEDEN

Het kan niemand zijn ontgaan dat, terwijl men in Irak verder plunderde, Palmyra in Syrië werd bevrijd. Foto’s. Ongeveer 80% van de ruïnes zou onaangetast zijn gebleven; over de plundering van de omgeving zijn geen cijfers bekend. Desondanks een poging de schade in kaart te brengen. Herbouw is aangekondigd en dus willen zowel de Britten als de Russen het contract verwerven om Palmyra te herbouwen.

En zoals u weet begon het plunderen in Egypte. “Space archaeologists” zouden de schade inventariseren – dat wil zeggen op satellietbeelden kijken. Dat klinkt als een hype en dat is het eigenlijk ook: genuanceerd verhaal in Toebosch’ onvolprezen eigen tijdschrift, met venijn in de staart.

En nogmaals: voor elke dief is er een heler. Dus dáár kan het onderzoek beginnen. Dit relief gaat alvast terug. Een interessant initiatief om de markt in papyri in de gaten te houden en te documenteren wat wordt aangeboden – niet per se illegaal, maar het verband met de Green Collection is er. En waarom het allemaal zo verschrikkelijk erg is. De snoeiharde 1 april-grap van “Looting matters” mag er trouwens ook zijn.

======================================

DE OUDE GRIEKEN

Op Ithaka is – een tijdje geleden alweer – een oud paleis gevonden. Dat is geweldig interessant maar vanzelfsprekend moet Odysseus er weer bij worden gehaald. Houdt het dan nooit op, denk je als oudheidliefhebber mismoedig, komt er dan geen einde aan?

De Elgin-soap: u wist al hoe het British Museum een beeld uitleende aan de Hermitage, maar hoe men Griekse claims omzeilde, leest u hier.

En verder: Nikomedia en de  archeologie van bergtoppen.

======================================

ROME EN ZIJN RIJK

Ging Sagalassos ten onder doordat de bevolking verhuisde of door massamoord? DNA-onderzoek gaat het antwoord bieden.

Dit is wel heel erg leuk: de Torlonia-collectie (antieke sculptuur) wordt voor het publiek ontsloten. Gave foto’s. De Sta Maria Antica is zelfs al open voor het publiek. Nog meer gave foto’s.

De Kasteel van Amstel-prijs voor het nieuwsbericht waarmee op de schandaligste wijze naar aandacht wordt gehengeld, gaat naar het bericht dat de Romeinen al metaalhoudende inkt zouden hebben gekend. Dat hale je de koekoek, die inkt was er al in de derde eeuw v.Chr. Dit is dus het soort gezwam waarmee de oudheidkunde zichzelf voor schut zet bij iedereen die kan lezen. Uw redacteur legt uit.

De Kasteel van Amstel-prijs had ook kunnen gaan naar het bericht over een nieuw-ontdekt fragment van Dexippus. Het is nieuws uit de winter van 2013/2014 maar zoals wel vaker geldt het oudheidkundige spreekwoord “breng nooit iets één keer naar buiten als je ook twee keer naar fondsen kunt hengelen”.

Overleed Alarik aan malaria?

En verder: een herberg in Lattara, Romeinse wijn, Korinthe, Fano, Damascus, Plovdiv, Cumae (grappig), Tivoli, een Armeense inscriptie in het Turkse Adana en een lief verhaal over de vondst van een Romeins goudstuk.

======================================

BENOORDEN DE ALPEN

Voor je het weet moet je over élke expositie schrijven, en de meeste zijn helemaal zo interessant niet. Dus de museumrubriek die deze nieuwsbrief aanvankelijk had, is al heel snel geschrapt. Maar voor de “Romeinse kust” in het RMO maakt uw redacteur graag een uitzondering: Nederland en Vlaanderen hebben een uniek deel van de Romeinse Rijksgrens, de limes, binnen de eigen grenzen en dat mag – nee moet – meer aandacht hebben. Lees het commentaar in Toebosch’ Eigen Tijdschrift over deze kleine expositie en laat uw limes-moeheid u niet weerhouden naar Leiden te gaan.

IJzer maken zoals ze het deden in de IJzertijd: lees er hier meer over.

Het maandelijkse lijstje uit Groot-Brittannië: Anglesey,  de Leasowe-man en daar zijn die onthoofde gladiatoren uit York ook weer eens.

En verder: het Tollense-slagveld nog eens, Brussel, het graf van een priesters bij Erkelenz en een Merovingisch grafveld bij Alphen aan den Rijn.

======================================

ISRAËL en het JODENDOM

Om blij van te worden: een IJzertijd-zegel uit Jeruzalem van een vrouw die aanzienlijke rechten blijkt te hebben gehad.

Een nieuwe maand, een nieuwe Byzantijnse wijnpers.

En verder: Bronstijdgraven bij Betlehem, Tel Kabri en gedoe rond een afbeelding van een lier.

======================================

OVERIG

Een ongeveer zeventig letters lange Etruskische inscriptie bij Poggio Colla (niet ver van Florence). En het graf van een Etruskische prinses.

En verder: antiek textiel, heel erg leuk DNA-onderzoek naar appels, de Thracische grafheuvel Maltepe, Hund (waar Alexander de Indus overstak) en de open deur van de maand.

======================================

BOEKEN

De boekenrubriek in de Livius Nieuwsbrief wordt verzorgd door Roel Salemink van de Amsterdamse Athenaeumboekhandel, die u de boeken snel zal leveren als u gebruik maakt van de onderstaande links.

En het is feest. De Athenaeum Boekhandel bestaat namelijk vijftig jaar en viert dat door 20% korting te geven op alle delen uit de Loeb Classical Library. (Bij online aanschaf gebruikt u de kortingscode: AB50HARVARD.) Daarnaast krijgt u 20% korting op enkele boeken:

Minstens even leuk: stevige kortingen op de Landmark-edities van Herodotus, Thucydides en Arrian (alle van 32,50 voor 22,95) en ook de Xenophon (28,50 voor 19,95). Voor het geval u het niet wist: de Landmark-reeks is dé standaard van een vertaling van een antieke tekst.

Deze maand verscheen het boek Een telkens nieuwe Oudheid. Of hoe Tiberius in New Jersey belandde van David Rijser die illustreert hoe de klassieke literaire en materiële cultuur hun doorwerking vinden in de hedendaagse cultuur.

Oudhistoricus Paul Cartledge schreef Democracy. A life, een politieke biografie van de democratie. Hij legt hierin uit dat ‘de’ democratie in het oude Griekenland eigenlijk niet bestond, omdat iedere stadstaat er zijn eigen vorm aan gaf en er van inspraak van het volk nauwelijks sprake was.

De Mary Beard van de Egyptologie is Joann Fletcher. Zij schreef The Story of Egypt, een complete geschiedenis van het oude Egypte lopend van het allervroegste begin tot het einde van de Ptolemaeën.

======================================

GAMES

Josho Brouwers bespreekt Far Cry Primal. Inclusief gereconstrueerd Proto-Indo-Europees.

======================================

EN TOT SLOT

Meer weten over de Oudheid? Neem een abonnement op Ancient History Magazine. Het onlangs verschenen derde nummer was gewijd aan Pergamon. En hier leest u iets over de ambities.

Toota witharsechwanoo!

======================================

Oude nieuwsbrieven zijn te raadplegen via de nieuwspagina van het Rijksmuseum van Oudheden en bij Aantekeningen bij de Bijbel.

Tags: ,

We zien soms dat in verschillende moderne vertalingen stukken tekst zijn weggelaten of anders zijn vertaald. De reden is meestal omdat de vertalers andere grondteksten prefereerden boven andere grondteksten. Op Social Media is dit vaak een reden tot zwaar verhitte discussies, zonder dat vaak wordt gekeken naar de grondteksten zelf. Het is om die reden dat we langzaam maar zeker steeds meer tekstkritische vertaalnotities bij de Bijbelteksten zetten, zodat in een oogopslag de bezoeker direct kan zien wat in de verschillende grondteksten staat.

Zo zijn we de afgelopen dagen bezig geweest met de Hebreeën brief en hebben de eerste tien hoofdstukken voorzien van deze tekstkritische vertaalnotities. Voor zover nog niet gedaan, zal dit ook voor de rest van de Bijbel gebeuren.

Daarnaast zijn we natuurlijk ook constant bezig met het verder uitbreiden van de achtergrondartikelen en de woordstudies. Voor hen die meer willen weten, kijk ook eens bij de literatuurverwijzingen waar verder achtergrondinformatie wordt gegeven en ook boeken worden vermeld waarin de desbetreffende tekst, artikel of woord verder wordt behandeld.

Tags:

« Older entries