Articles by JP vd Giessen

You are currently browsing JP vd Giessen’s articles.

Dit is de 116de aflevering van de Livius Nieuwsbrief met nieuws over de Oudheid. De nieuwsbrief is gratis; voor adreswijzigingen en afmeldingen volstaan uitsluitend mailtjes naar nieuwsbrief@livius.nl.

Een greep uit het Liviusaanbod: de cursus over het vroege joden- en christendom in Schagen.

Jona Lendering (redactie)

======================================

NIEUW TIJDSCHRIFT

Livius werkt mee aan een nieuw tijdschrift van Karwansaray Publishers, dat Ancient History Magazine zal heten. Het nulnummer is er al en u leest daar waarom dit een superproject is.

Momenteel loopt een crowdsourcingproject, waarmee we het geld hopen op te halen om in het najaar het eerste nummer te kunnen uitbrengen. Als u het wil helpen financieren, leest u over de Kickstarter hier meer. Een creditcard is noodzakelijk; als u die niet heeft, kan Livius bemiddelen: zie de gegevens onderaan deze nieuwsbrief.

======================================

PRIJSVRAAG

Vorige maand konden we namens uitgeverij Athenaeum – Polak & Van Gennep exemplaren verloten van Vincent Huninks vertaling van Tacitus’ teksten over de Germanen In moerassen en donkere wouden (meer). Het antwoord op de vraag die u moest beantwoorden – de naam van een dit jaar precies twee millennia geleden gestichte plaats waarover Tacitus een stoer verhaal heeft te vertellen – was: Velsen. Hier leest u er meer over. De boeken zijn terechtgekomen bij abonnees in Amsterdam, Leiden, Deventer, Maastricht en Antwerpen. (Een extra exemplaar is verstuurd naar de 5200ste abonnee op de nieuwsbrief.)

======================================

HET MOOISTE VAN DE MAAND

In onze erkend subjectief “het mooiste van de maand” genoemde rubriek een geweldig filmpje over de constructie van de Zuil van Trajanus.

======================================

EGYPTE

Een tijdje geleden bracht de UvA non-nieuws naar buiten dat was ontdekt hoe de Egyptenaren grote stenen verplaatsten. Dat zou namelijk een mysterie zijn. Leuvense egyptologen maakten gehakt van dat bericht – lees ook Toebosch’ Eigen Tijdschrift over de kwestie – en tonen deze maand hoeveel we weten over steentransport.

Vorige maand was er gedoe rond de baard van Toetanchamon. Deze maand hebben we het over zijn stoel.

Ach ja, elke twee jaar wordt er week opgeroepen de piramiden te slopen. Dit keer was ISIS aan de beurt.

En verder: Luxor (meer), Karnak, kanker, plundering in Antinoupolis.

======================================

HET OUDE NABIJE OOSTEN

Het heeft niet ontbroken aan overzichten van de schade die de laatste weken door de zogenaamde Islamitische Staat is aangericht: hier bijvoorbeeld, daar is een vervolg, en daar vindt u het eerste van drie delen over Hatra. Schade in Nineve: 1 en 2. Archeologen zijn verontwaardigd, er komt een crisisorganisatie, er zijn satellietbeelden, Syrische burgers doen hun best de ruïnes te beschermen, Syrië beschuldigt Turkije van medeplichtigheid, uw redacteur denkt te weten hoe ISIS op het idee is gekomen, er is in Bulgarije een smokkelaar opgepakt en enkele voorwerpen uit Palmyra zijn terecht.

Voor het goede begrip: het echte misdrijf is niet de vernietiging van redelijk gedocumenteerde ruïnes en het opblazen van museumstukken. Dat is propaganda. Het echte misdrijf is de verkoop van ongedocumenteerde archeologische vondsten (meer) en dáárvan zijn geen beelden. De filmpjes die u zag, zijn ISIS’ goocheltruuk, waarmee de aandacht werd afgeleid van de echte problemen.

Er is overigens nog steeds geen speciale wetgeving om de helers aan te pakken.

En verder: Jiroft (meer), de Verenigde Arabische Emiraten, meer over de ontdekking van die ondergrondse stad in Turkije (meer), hoe een oud-Iraanse duivel in de Bijbel terechtkwam, en een klagende klant.

======================================

DE OUDE GRIEKEN

Het portret van Sokrates, het portret van Sokrates, hoezo het portret van Sokrates? Josho Brouwers legt uit. En trouwens, over drielijvige krijgers heeft hij ook iets te zeggen.

We hypen nog even verder over Amfipolis, dit keer met beschuldigingen aan het adres van de opgravers. Wat wel nieuws lijkt te zijn, is dat de leeuw van Amfipolis niet bij de grafheuvel hoort (al had niemand een jaar geleden het vermoeden dat het wel zo was).

Terwijl we verbijsterd gadeslaan hoe het werelderfgoed in Egypte, Syrië en Irak wordt gesloopt, zijn er mensen die dit het moment vinden om de Elgin Marbles te heragenderen.

Over de Sapfo-fragmenten lezen we deze maand dat ontdekker Obbink de fragmenten kreeg van iemand die ze uit een boekkartonnage had losgeweekt. Vorig jaar weekte hij ze zelf nog los.

En verder: Halikarnassos, Side en Vergina.

======================================

ROME EN ZIJN RIJK

Normaal gesproken besteedt deze nieuwsbrief weinig aandacht aan de maandelijkse berichten over voorwerpen die aan musea worden teruggegeven. Die voegen immers niets toe aan onze kennis van de oude wereld. Voor een keer is dat anders: een fenomenale goudschat gaat terug naar Roemenië en dit keer leren we er iets van over het antieke Dacië.

Hoe je het door Asterix aangerichte onheil kunt pareren: sterk filmpje over Caesars veroveringen in Gallië weerlegt alle clichés.

Dat is nodig, want dit soort artikelen, waarin men pretendeert nieuwe dingen te noemen die allang bekend zijn, is nog altijd standaard.

En verder: Mina, Romeins fort in Triëst, Herakleion, Arles, Philippi, Palermo, Herculaneum (Villa van de Mysteriën) en Romeinse vondsten uit India.

Uit de Stad Zélf: de Catacomben van Priscilla, het zogenaamde tempeltje van Romulus en Rome was geen stad van marmer – maar wie nam Augustus’ claim dan letterlijk?

======================================

BENOORDEN DE ALPEN

Het graf van een vrouw uit de Bronstijd in Westwoud.

En verder: een Keltisch graf in de buurt van Troyes; foto’s van de vorige maand gevonden viergodensteen in Tongeren; Cambridge en Cirencester.

======================================

ISRAËL, JODENDOM EN CHRISTENDOM

Dit is interessant: een theorie dat de Leraar der Gerechtigheid (de grondlegger van de sekte die we kennen uit de Dode Zee-rollen) geen ander is dan Hyrkanos II, de hogepriester die de Romeinen binnenliet.

Christelijke homoseksualiteit was helemaal niet ongebruikelijk. Duh. Veel interessanter is dat er nog altijd mensen zijn die denken dat ze de christelijke bronnen, geschreven door een kleine groep hardliners, mogen lezen als feitelijk-juiste beschrijvingen van de Oudheid. Als je oude bronnen nooit eens goed leest, zie je steeds iets nieuws dat er niet is.

En verder: Ashkelon, hellenistische sierraden, Herodion, Hippos-Sussita, een mooi bronzen beeld.

======================================

OVERIG

Bericht over schade aan het erfgoed in Libië focust op de toeristenfuiken aan de kust. (Libiës unieke monumenten én de feitelijke schade zijn meer landinwaarts, zoals beschreven in dit stukje, dat alweer wat ouder is.)

In het verlengde daarvan: de gijzeling in het Bardo-museum in Tunis.

Het archeologisch-taalkundig onderzoek naar de herkomst van de Indo-Europese talen en het DNA-onderzoek zijn al een paar jaar geleden een huwelijk aangegaan, maar het blijft een onwennig huwelijk: nog altijd zijn er tegenstrijdige uitkomsten.

En verder: herhaling van de berichten over de schade in Mohenjo Daro, DNA-onderzoek van perkament, de instorting van het Thracische koningsgraf te Golyamata Kosmatka (toelichting), en de verspreiding van de akkerbouw – sneller dan gedacht.

======================================

BOEKEN

De boekenrubriek in de Livius Nieuwsbrief wordt verzorgd door Roel Salemink van de Amsterdamse Athenaeumboekhandel, die u de boeken snel zal leveren als u gebruik maakt van de onderstaande links.

In het kader van de Week van de Klassieken verscheen het themaboekje Te Wapen! waarin Hein van Dolen, Olivier Hekster en Fik Meijer enkele beroemde veldslagen uit de Klassieke oudheid beschrijven. Hekster beschrijft onder meer een ‘andere’ slag bij Thermopylae in 267 na Christus tussen Goten en Romeinen en geeft een Nederlandse vertaling van een nieuw ontdekt stuk tekst uit de Skythika van de derde eeuwse schrijver Dexippus, waarin de inval van Goten en Herulen in Griekenland ter sprake komt (recensie).

De conflicten tussen grootmachten Carthago en Rome spreken altijd erg tot de verbeelding. De Punische oorlogen worden meesterlijk beschreven door de Australische hoogleraar Dexter Hoyos in zijn nieuwste boek Mastering the West – Rome and Carthage at War (recensie) en is ter gelegenheid van de Week van de Klassieken gunstig geprijsd: 24,50 in plaats van 32,50.

Daarnaast is er de bundel Pluk de Dag – 50 Oden van de Romeinse dichter Horatius, vertaald, ingeleid en toegelicht door Paul Claes. Claes noemt Horatius de “meest onvertaalbare en de meest vertaalde van alle Romeinse dichters”, maar vooral ook één van de grootste. Zie hier een fragment.

Van de Historische Uitgeverij is er het tweede deel in de reeks van Seneca’s Tragediën getiteld Seneca II: Thyestes, Agamemnon, Oedipus, Hercules. Schrijvers licht zijn vertaling toe op onze website:

In het Valkhof Museum in Nijmegen is nu de tentoonstelling Van hun Voetstuk – Romeinse Beelden herontdekt waarin overblijfselen van monumentale bronzen beelden in de noordelijke regionen van het Romeinse Rijk worden getoond, maar ook een nagenoeg compleet standbeeld van keizerin Agrippina afkomstig uit Herculaneum. Bij de tentoonstelling is een mooi vormgegeven catalogus verschenen met veel foto’s en interessant onderzoek naar de verschillende objecten.

En tot slot: tijdens de Week van de Klassieken krijgt u 20% korting op alle delen uit de Loeb Classical Library (van 24,95 voor 19,95).

======================================

DWAASHEID

Daar is ’ie weer: Ramses II was de farao van de Uittocht. Met andere woorden, je bewijst het “gelijk” van de Bijbel door de chronologie (die de Uittocht veel eerder plaatst) maar te negeren. Verder doe je wat aannames die niet op de teksten zijn gebaseerd. Kortom, je gebruikt uit de Bijbel alleen wat je nodig hebt en negeert de rest en je voegt toe wat er niet staat. En daarop mag je dus promoveren.

Atlantis lag deze maand voor de kust van Marokko.

Er lijkt iets serieus mis bij Trouw, waar men vorige maand de historiciteit van Jezus presenteerde als een bediscussieerbaar onderwerp, en dit keer publiceert over de Loden Codex, alsof er over die vervalsing nog discussie zou zijn.

Tevens zijn er vijf zwarte beschavingen die niet in Afrika liggen. U weet wel: Kreta, India, Mexico, China en Mesopotamië. Toelichting.

Een herdatering van de Trojaanse Oorlog, die een nieuwe, niet uit de Oudheid bekende, manier van lezen van de Ilias veronderstelt.

En verder: het huis van Jezus is opgegraven. En omdat het volgende week Pasen is, krijgt u deze flauwekul erbij.

======================================

INTERNET

Een geweldig initiatief van de Protestantse Theologische Universiteit: een blog waar u antwoord krijgt op uw vragen. Laten we hopen dat het ook in de toekomst goed loopt en dat het navolging krijgt van de archeologen, classici en oudhistorici.

======================================

OVERLEDEN

Twee bekende onderzoekers zijn de afgelopen maand overleden: de Amerikaanse assyrioloog William Hallo en de Zwitserse godsdiensthistoricus Walter Burkert.

======================================

EN TOT SLOT

Oude nieuwsbrieven zijn te raadplegen via de website van het Rijksmuseum van Oudheden (2009, 2010, 2011, 2012, 2013, 2014, 2015) en bij Aantekeningen bij de Bijbel. Als u de nieuwsbrief wil steunen, kunt u een donatie doen op rekeningnummer IBAN NL26 INGB 0670 7911 21 t.n.v. Livius, o.v.v. “Ondersteuning Nieuwsbrief”. Als u de Kickstarter wil steunen, vermeldt u “Kickstarter”. Dank u wel. (Als u niet in Nederland woont: BIC/SWIFT INGBNL2A.)

Tags: ,

Wekelijks wordt in deze Bijbelquiz een nieuwe vraag over de Bijbel gesteld, wie het antwoord denkt te weten mag deze als commentaar toevoegen. Het antwoord komt dan de volgende week, zodat iedereen de gelegenheid krijgt om mee te doen in deze Bijbelquiz. En schroom niet om een antwoord te geven, ook al hebben anderen al eerder een poging gedaan.

Antwoord van de vorige keer:

Na de dood van Sara werd Ketura de vrouw van Abraham, daarvoor was zij een bijvrouw (Gen. 25:2; 1 Kron. 1:32).

De vraag van deze week:

Had de profeet Jesaja kinderen en zo ja hoeveel?

Tags: ,

Wekelijks wordt in deze Bijbelquiz een nieuwe vraag over de Bijbel gesteld, wie het antwoord denkt te weten mag deze als commentaar toevoegen. Het antwoord komt dan de volgende week, zodat iedereen de gelegenheid krijgt om mee te doen in deze Bijbelquiz. En schroom niet om een antwoord te geven, ook al hebben anderen al eerder een poging gedaan.

Antwoord van de vorige keer:

Het was Hanna die door de priester Eli werd beschuldigd dat ze sterke drank had gedronken (1 Samuel 1:15).

De vraag van deze week:

Toen Sara stierf hertrouwde Abraham toen en zo ja met wie, en zo nee waarom niet.

Tags: ,

De afgelopen dagen waren de weerberichten positief gestemd en we allemaal goede hoop hadden dat we een groot deel van de zonsverduistering konden zien. In Barneveld werd bij een school door Astra Alteria speciaal een bijeenkomst georganiseerd om het allemaal “live” te volgen.Een telescoop was aanwezig, gekoppeld aan een computer, zodat we het op een groot scherm konden volgen. Op een ander scherm kregen de bezoekers, bijna 200 mensen, waaronder complete klassen, informatie over de zonsverduistering.

Helaas, het weer zat niet mee, het was bewolkt, bleef bewolkt en het enige wat we zagen was een groot grijs wolkendek waar de verduisterde zon geheel verduistert achter zat. Toch mocht dat de pret niet drukken, de medewerkers van Astra Alteria gaven veel informatie en er werden verschillende lezingen gehouden. Tijdens het hoogtepunt merkten we allemaal dat het wat donkerder begon te worden en dat zelfs de vogels wat stiller werden. Hieronder een kleine foto presentatie:


Is er al wat te zien van de verduistering?

De eerste bezoeker komen.

Op een groot beeldscherm was alles te volgen, helaas niets te zien.

Uitleg waarom je NOOIT met een verrekijker naar de zon mag kijken.

Een van de vele klassen die luisterden naar wat we (niet) te zien zouden krijgen.

De telescoop blijf de verborgen zon volgen.

Ondertussen geen zon te zien, maar het was wel leuker dan een gewone les.

Meer foto’s zijn hier te vinden.

Tags: ,

Wekelijks wordt in deze Bijbelquiz een nieuwe vraag over de Bijbel gesteld, wie het antwoord denkt te weten mag deze als commentaar toevoegen. Het antwoord komt dan de volgende week, zodat iedereen de gelegenheid krijgt om mee te doen in deze Bijbelquiz. En schroom niet om een antwoord te geven, ook al hebben anderen al eerder een poging gedaan.

Antwoord van de vorige keer:

Blijkbaar was het toch een moeilijke vraag, maar het was een vrouw uit het plaatsje Abel Beth-maacha die met Joab sprak toen deze de stad belegerde omdat Seba, de zoon van Bichri, daarheen was gevlucht (2 Sam. 20:15-22). Misschien interessant om te weten is dat sommige theologen denken dat met de “wijze man” in Prediker 9:14–15 eigenlijk deze vrouw en deze gebeurtenis wordt bedoeld.

De vraag van deze week:

Deze vrouw werd ervan beschuldigd dat ze sterke drank had gedronken.

Tags: ,

Wekelijks wordt in deze Bijbelquiz een nieuwe vraag over de Bijbel gesteld, wie het antwoord denkt te weten mag deze als commentaar toevoegen. Het antwoord komt dan de volgende week, zodat iedereen de gelegenheid krijgt om mee te doen in deze Bijbelquiz. En schroom niet om een antwoord te geven, ook al hebben anderen al eerder een poging gedaan.

Antwoord van de vorige keer:

De vraag van vorige week was een echte strikvraag, want in Mat. 25:14:30 wordt vermeld dat hij drie knechten had, terwijl in Luk. 19:11-17 wordt vermeld dat hij tien knechten had.

De vraag van deze week:

Er was een kleine stad die werd belegerd, maar dankzij de wijsheid van een vrouw werd deze gered.

Tags: ,

Dit is de 115de aflevering van de Livius Nieuwsbrief met nieuws over de Oudheid. De nieuwsbrief is gratis; voor adreswijzigingen en afmeldingen volstaan uitsluitend mailtjes naar nieuwsbrief@livius.nl.

Jona Lendering (redactie)

======================================

LIVIUS’ EIGEN NIEUWS

Een greep uit het Liviusaanbod: deze week beginnen de cursussen over de kunst van de Mamluken en Ottomanen in Dronten en over de Griekse mythologie in Bussum. De Amsterdamse cursus over het de eerste archeologen begint later deze maand.

De activiteit die we het liefst onder uw aandacht brengen, is het nieuwe tijdschrift Ancient History Magazine. Volgende maand gaan we geld inzamelen, vanaf maandagmiddag kunt alvast een eerste indruk opdoen – daar komt de download.

======================================

PRIJZEN WINNEN

Nog niet – of: pas net – in de winkel: de teksten die de Romeinse historicus Tacitus wijdde aan de Germanen, in een mooie vertaling van de Nijmeegse classicus Vincent Hunink. De Livius Nieuwsbrief mag van uitgeverij Athenaeum – Polak & Van Gennep drie exemplaren van In moerassen en donkere wouden verloten.

U dingt mee naar een van die drie exemplaren als u een mailtje terugstuurt met daarin de naam van een dit jaar precies twee millennia geleden gestichte plaats waarover Tacitus (met aan zekerheid grenzende waarschijnlijkheid) een stoer verhaal heeft te vertellen. Onder de goede inzenders verloten we de drie boeken.

======================================

HET MOOISTE VAN DE MAAND

In onze erkend subjectief “het mooiste van de maand” genoemde rubriek dit keer het bericht dat het Nationaal Museum in Bagdad is heropend.

======================================

EGYPTE

Het graf van farao Senebkay, die gewelddadig aan zijn einde is gekomen.

Leuk artikel over de oud-Egyptische zorg voor de volksgezondheid.

Ze doen van alles met mummies, maar in ruim negen jaargangen van deze nieuwsbrief hebben we nog niet meegemaakt dat ze die hebben vervalst.

En verder: Abusir, Luxor en Taposiris Magna.

======================================

HET OUDE NABIJE OOSTEN

De klimaatcrisis rond 2200 v.Chr. (einde Oude Rijk Egypte, einde Akkad in Mesopotamië) blijkt ook meetbaar in China (context).

De opgraving in Sidon blijft voor verrassingen zorgen, zoals een “geheime kamer”. Dat “geheime” is natuurlijk de archeologische standaard-hype, maar het blijft leuk.

Rob van Gent verbeterde zijn Babylonische kalender-converter.

En verder: Aleppo, Horoztepe, sierraden uit Urartu, een orakel in Armenië, kopermijnen en Afghaanse oudheden.

En als u zich afvraagt waarom deze nieuwsbrief geen aandacht besteedt aan het filmpje met de vernietiging van oudheden in het museum van Mosul: dat is enerzijds omdat u het allang weet en anderzijds omdat uw redacteur geen kanaal wil zijn in de naargeestige realityshow waarmee ISIS rekruten wint.

======================================

DE OUDE GRIEKEN

Komt er dan geen eind aan, houdt het dan nooit op? Amfipolis moet tot elke prijs met Alexander de Grote in verband worden gebracht. Deze maand is het zijn moeder die er ligt begraven. (Er zijn munten gevonden uit de tweede eeuw die in elke andere opgraving zouden hebben gegolden als terminus post quem.) Wel mooie plaatjes.

En verder: het Myceense graf in Amfissa nog een keer.

======================================

ROME EN ZIJN RIJK

Om helemaal blij van te worden: een nieuw portret van keizer Hadrianus uit Yecla.

En verder: Toulouse, Léon, Yozgat, Constantinopel, een vondst voor de Calabrische kust en de laatste instorting in Pompeii.

======================================

BENOORDEN DE ALPEN

Het maandelijkse lijstje uit Groot-Brittannië begint dit keer met een grafsteen met de opvallende naam van een Boudicca. Even opvallend was het commentaar: “the lettering and the writing is very poorly done – perhaps by someone who was illiterate” (vergelijk de foto).

Daarop vervolgend: de Muur van Hadrianus, Whitchurch, Ipplepen en Lawford Field.

Spektakel in Tongeren: een Jupiterzuil.

En verder: de eerste heide in de Lage Landen, Harzhorn, Vieux-la-Romaine en een mooi filmpje van Carnuntum.

======================================

ISRAËL

Het Palestine Exploration Fund maakte foto’s openbaar van lang geleden opgegraven voorwerpen. Daarbij zat een scherf met een verbluffende afbeelding van JHWH en zijn Asjera.

We berichtten vorige maand over enkele kleitabletten die enig licht wierpen op de Joodse Ballingschap in Babylonië. Het begint inmiddels gebruikelijk te worden: het was weer eens geroofd materiaal.

En verder: Tel Eton, landschapsarcheologie in Israël en Byzantijnse wijn.

======================================

OVERIG

Aanwijzingen dat de akkerbouw zich sneller naar het westen verspreidde dan tot nu toe aangenomen.

Het dispuut over de Krim-schatten komt voor de rechter.

En verder: waren we allemaal maar kroonprins in Groot-Brittannië, dan kom je nog eens ergens.

======================================

BOEKEN

De boekenrubriek in de Livius Nieuwsbrief wordt verzorgd door Roel Salemink van de Amsterdamse Athenaeumboekhandel, die u de boeken snel zal leveren als u gebruik maakt van de onderstaande links.

Emily Wilsons Seneca: A Life (in de Verenigde Staten uitgegeven met de prikkelende titel The Greatest Empire) wil de definitieve biografie zijn van de stoïcijn en tragicus, de sobere rijkaard en de dienaar van de tiran Nero. De schrijfster, vertaalster van Seneca’s tragedies en auteur van The Death of Socrates, komt in 512 pagina’s behoorlijk in de buurt.

Een stap terug in de tijd naar Caesar, neemt Tom Stevenson in Julius Caesar and the Transformation of the Roman Republic ons mee naar het leven van de voorganger van Nero. In deze inleidende studie kiest de Australische wetenschapper voor de theorie dat Caesar niet streefde naar alleenheerschappij.

De Mirabilia Urbis Romae, in de twaalfde eeuw opgesteld door een kanunnik genaamd Benedictus, geldt als de moeder aller Romereisgidsen. In de gids wordt beschreven wat er in Middeleeuws Rome nog te zien was aan antieke overblijfselen (waaronder het Forum Romanum bevolkt door kuddes koeien) en alle christelijke plaatsen die konden worden bezocht. Deze Duitse uitgave (Mirabilia Urbis Romae – Die Wunderwerke der Stadt Rom, hardcover) bevat de oorspronkelijke tekst in het Latijn met daarnaast een Duitse vertaling opgesteld door vier Duitse classici. Het geheel is ingeleid en voorzien van allerlei extra informatie en is geïllustreerd met foto’s en kaarten. Zeer de moeite waard, zeker voor iedereen die is geïnteresseerd in Rome en de stad eens door Middeleeuwse ogen wil bekijken.

Overigens zal de Athenaeumboekhandel tijdens de Week van de Klassieken enkele interessante aanbiedingen doen, dus klik tussen 19 en 27 maart even op de website.

======================================

DWAASHEID

Johannes de Doper ligt in de Sint-Jan van Lateranen. En ook in de Umayyadenmoskee in Damascus. En sinds een paar jaar ook in Bulgarije. En dat kun je gewoon nóg een keer naar buiten brengen, want waarom zou je archeologisch nieuws maar één keer publiceren als je ook tweemaal naar fondsen kunt hengelen?

======================================

EN TOT SLOT

Een nuttige toepassing van Assyrische goden.

======================================

Oude nieuwsbrieven zijn te raadplegen via de website van het Rijksmuseum van Oudheden (2009, 2010, 2011, 2012, 2013, 2014, 2015) en bij Aantekeningen bij de Bijbel.

Het is tof als u de nieuwsbrief wil steunen, maar liever hebben we deze maand geld voor de oprichting van Ancient History Magazine. Het bankrekeningnummer blijft IBAN NL26 INGB 0670 7911 21 t.n.v. Livius, maar het mag nu onder vermelding van “Kickstarter”. Dank u wel. (Als u niet in Nederland woont: BIC/SWIFT INGBNL2A.)

Tags: ,

Wekelijks wordt in deze Bijbelquiz een nieuwe vraag over de Bijbel gesteld, wie het antwoord denkt te weten mag deze als commentaar toevoegen. Het antwoord komt dan de volgende week, zodat iedereen de gelegenheid krijgt om mee te doen in deze Bijbelquiz. En schroom niet om een antwoord te geven, ook al hebben anderen al eerder een poging gedaan.

Antwoord van de vorige keer:

Als de hogepriester die met de heilige olie is gezalfd is gestorven is degene die doodslag had gepleegd vrij van zijn schuld en mocht hij veilig de vrijstad verlaten (Num. 35:28).

De vraag van deze week:

Hoeveel knechten had de man in de gelijkenis van de talenten, 3, 5 of 10?

Tags: ,

Na ons artikel van gisteren over de komende zonsverduistering is het aardig om te kijken of er ook in de Bijbel gesproken wordt over zonsverduisteringen. De enige vermelding waarvan zeker is dat het om een verduistering gaat staat in Amos 8:9Op die dag – spreekt God, de HEER – zal ik op het middaguur de zon doen ondergaan, en het land verduisteren op klaarlichte dag.”

Deze dag hebben de astronomen kunnen terugrekenen en was 15 juni 763 v.C. waar bij het maximum van de verduistering om 10:11 uur (lokale tijd Jeruzalem) was.

Hierboven is een kaartje met daarop het pad waar men toen de zonsverduistering kon zien. Als men zich toen binnen de blauwe lijnen bevond was de verduistering totaal, en de beste resultaten had men als de antieke waarnemer in de buurt van de rode lijn was. In Israël werd de zon dus niet geheel verduisterd, omdat deze te ver zuidelijk lag.

Nu is het leuk dat we met onze huidige kennis van de wiskunde en moderne computer technieken dit na kunnen rekenen. Maar echt leuk wordt het dat naast de genoemde vermelding in de Bijbel, deze datum ook nog eens wordt bevestigt door een Assyrisch geschrift (zie afbeelding hiernaast) welke bekend staat als het Eponym Canon. Hier wordt vermeld: “opstand in de stad Assur, in de maand Sivan. De Zon werd verduisterd.”

Tags: , ,

Op 20 maart is er een zonsverduistering te zien, alle reden om een al wat ouder artikel over wat een zonsverduistering is opnieuw te plaatsen.

Wat is een zonsverduistering
Een zonsverduistering ontstaat als de Nieuwe Maan recht voor de Zon staat. Daar de Maan een doorsnee heeft van ongeveer 3500 km en op een afstand van de Aarde staat van 356400 km lijkt het of de Zon net zo groot is als de Maan. Dat er niet bij iedere Nieuwe Maan een zonsverduistering komt wordt veroorzaakt door het feit dat de baan van de Maan een hoek maakt van 5 graden met de ecliptica.

Gevolg hiervan is dat de Maan 2 maal per maanmaand een kruising maakt met de ecliptica (=knooppunt). Door de grootte van de Maan is de maximale variabele in het knooppunt 18,5 graden. Tijdens zo’n knooppunt is een Zonsverduistering mogelijk.
Met deze feiten en een aantal rekensommen kunnen we bepalen wanneer en hoe vaak een zonsverduistering plaatsvindt:

  • De Aarde draait in 365,25 dagen om de Zon.
  • Van de Aarde afgezien legt de Zon ong. 1 graad per dag langs de hemel af.
  • De maximale afwijking van 18,5 graden in acht genomen dat een Zonsverduistering mogelijk is tijdens een knooppunt, kom je op ong. 37 dagen per jaar dat een eclips mogelijk is. (365,25/18,5*2=37)
  • Om de 29,5 dag is er een Nieuwe Maan. Dat betekent dat er per jaar minimaal 1 eclips is (37/29,5)
  • Deze periode, als de Zon in de buurt is van een knooppunt noemt men een eclipsseizoen.
  • Deze knooppunten verschuiven gemiddeld 19 graden per jaar, Hierdoor ontstaat per 173 dagen een eclipsseizoen. Er zijn dus gemiddeld 2 (partiële) eclipsen per jaar mogelijk.

Als men verder zou rekenen zou blijken dat na een periode van 54 jaar en 34 dagen een eclips weer in hetzelfde gebied op Aarde zal voorkomen, zij het op een andere meridiaan. Uit deze redenatie blijkt dat op een vrij eenvoudige manier eclipsen zijn te berekenen.

Geschiedenis
Edward Halley ontdekte in Griekse geschriften van Seutos dat de Babyloniërs dit ook al hadden ontdekt en dit de Saros noemden. De betekenis van dit woord lijkt volgens sommige bronnen zijn afgeleid van het Babylonische woord sar wat betekent prins, dit daar prinsen era vertegenwoordigden, net zoals deze eclipsen.

Een van de oudste vermeldingen van een zonsverduistering komt uit China. Het betreft de geschiedenis van Ho en Hi die niet in staat waren de zonsverduistering van 2136 v.C. (of 2159 v.C.) van tevoren konden voorspellen en daarmee een gevaar voor het keizerrijk hadden veroorzaakt. Een onbekende schrijver uit die tijd schreef:

Hier liggen de lichamen van Ho en Hi,
Wier lot, hoewel triest, is rijzende;
Verslagen omdat zij niet konden spioneren
De eclips welke onzichtbaar was.

Als straf voor deze daad werden zij ter dood gebracht, en om de staat te redden werd het volk opgeroepen om veel lawaai te maken, en vuurwerk af te steken. Gelukkig werd de draak, die volgens de keizer de Zon opat, verjaagd en was het keizerrijk gered.
Interessant is dat ze blijkbaar in staat werden geacht om een zonsverduistering te voorspellen.

Zoals reeds hierboven vermeld waren de Babyloniërs ook in staat om dit te doen, zij waren grote wiskundigen en bestudeerden intensief het heelal vanaf hun observatoria, de Zigguraths. Deze Zigguraths waren eigenlijk hoge tempels, vanwaar ze hun goden: de sterren en planeten vereerden. Die observaties waren nodig, daar, als men de gedragingen van de goden wist, ze daar hun voordeel mee konden doen. Uit hun ostraca zijn dan ook vele berekeningen gevonden van positiebepalingen van planeten, conjuncties van planeten en sterren (conjuncties zijn te vergelijken met zonsverduisteringen: diverse hemelobjecten staan voor een waarnemer op een rij, waardoor het een object lijkt), tot zelfs berekeningen van de banen en omloopperiodes van kometen.

De Grieken hebben deze kennis overgenomen en in de 6de eeuw voor Christus was Thales van Milete in staat om een zonsverduistering te voorspellen die het einde van een oorlog betekende tussen de Mediërs en Lydiërs ( 28 mei 585 v.C.).

Anekdotes

Naast deze volken zijn ook observaties van zonsverduisteringen bekend van de Maya’s, Koreanen en Egyptenaren. Leuk zijn de anekdotes die zich afspeelden rondom een verduistering:

  • In China en Indonesië maken ze, zoals reeds gezegd, veel lawaai omdat ze dachten dat de Zon werd aangevallen door een draak of zoiets, door het lawaai dachten ze de Zon te helpen en inderdaad het monster werd altijd afgeschrikt.
  • In 1504 weigerden Jamaicaanse inboorlingen Columbus voedsel te geven. Om uit deze impasse te komen dreigde hij met maansverduistering. Toen deze dan ook kwam waren de indianen zeer onder de indruk en overstelpten Columbus met voedsel.
  • Een soort gelijke gebeurtenis was van de Belg Albert Paulis die in Belgisch Congo gevangen was genomen door kannibalen. Om niet in de kookpot te verdwijnen, dreigde hij dat de Zon zou verdwijnen. Toen de duisternis op het verwachte tijdstip intrad, wierp het opperhoofd zich nederig ter aarde, de Belgische kolonialisten waren in een klap 6000 vierkante kilometer en anderhalf miljoen Afrikaanse kannibalen rijker.
  • Op basis van dit verhaal is later het bekende stripverhaal “Kuifje en de Zonnetempel” verschenen. Rider Haggerd heeft in zijn boek “De mijnen van koning Salomo” (1885) een soortgelijk iets beschreven, nu echter als locatie Zimbabwe.
  • Helaas zijn er ook heden ten dage nog New Agers die denken dat de huidige verduistering rampspoed zal brengen, ze baseren zich onder andere op de geschriften van Nostradamus. De afgelopen tijd hebben ook veel christenen zich achter dit soort zaken geschaard en denken dat bloedmanen en deze zonsverduisteringen oordelen van God zijn.
  • Andere volken, zoals de indianen in Venezuela, zijn romantischer aangelegd en geloven dat de Zon en de Maan de liefde bedrijven.
  • De Japanner Masharo Jasuchi zag het allemaal als een big practical joke en beschreef het als volgt: Kleine bleke Maan, eindelijk kan zij de Zon eens voor schut zetten.

Tags: ,

« Older entries