Articles by admin

You are currently browsing admin’s articles.

Gelukkig nieuw jaar!

Dit is de 125e aflevering van de Livius Nieuwsbrief met nieuws over de Oudheid. De nieuwsbrief is gratis; voor adreswijzigingen en afmeldingen volstaan uitsluitend mailtjes naar nieuwsbrief@livius.nl.

Jona Lendering (redactie)

=====================

LIVIUS’ EIGEN NIEUWS

Het nieuwe programma is er! U kunt u de hele Oudheid in één maand verkennen in Hoorn, u verdiepen in het oude Mesopotamië in Schagen, Herodotos lezen in Zoetermeer, ontdekken wat de Romeinen in Noord-Holland deden in Hoorn, meer vernemen over het ontstaan van Europa in Amsterdam, de groei van het christendom ontdekken in Dronten, de Koran, Tora en Bijbel leren kennen in Bussum en u verdiepen in Islamitisch Andalusië in Gouda.

In onze reeks museumstukken: de Assyrische demon Pazuzu, “Perzische” paarden, de zogenaamde Brutus, de Venus van Milo, de Tongerse loodbaar, de Laokoöngroep en een Romeins-Germaanse schat uit Mušov. Plus negen museumstukken uit het heropende Rijksmuseum van Oudheden.

======================================

HET MOOISTE VAN DE MAAND

In onze erkend subjectief “het mooiste van de maand” genoemde rubriek dit keer het bericht dat het Rijksmuseum van Oudheden weer open is.

======================================

EGYPTE

De ondergang van het Oude Rijk, misschien toch anders dan we altijd dachten.

Het vervolgverhaal over het graf van Toetanchamon dat – korte samenvatting van het voorafgaande – extra vertrekken bevat waar Nefertiti begraven zou kunnen liggen: radaronderzoek heeft geleid tot de conclusie dat er inderdaad holle ruimtes zijn, terwijl de onderzoeker die op het idee kwam dat er extra vertrekken waren, nu ook oppert dat het masker van Toetanchamon eigenlijk voor Nefertiti is geweest. Uw redacteur ontdekte tot zijn verbazing dat hij het eens was met de onvermijdelijke doctor Zahi Hawass. Bonus: hoe en waarom graven archeologen lucht op? En nog een bonus: het graf van Maia.

Een fijn filmpje over het hout van Egyptische sarcofagen en meubels.

Om blij van te worden: de Egyptenaren hadden zo rond 1200 v.Chr. al in de gaten dat de ster Algol in helderheid varieert. Het zou tot de zeventiende eeuw n.Chr. voor daarvan weer een melding komt.

Ook al om blij van te worden: de opgraving van Tel Al-Dafna, een fort in de oostelijke delta, gebouwd door Psammetichos I. Die koning dankte zijn troon aan het feit dat de Assyriërs, die Egypte op de Nubiërs hadden veroverd, zich terugtrokken en het land wilden overlaten aan loyale lokale heersers. Een fort in de oostelijke delta suggereert dat Psammetichos rekening hield met een Assyrische aanval en dus onafhankelijker was dan de Assyriërs wilden.

Het maandelijkse gesleep met mummies: 1, 2.

En verder: de knikpiramide in Dashur, Gebel Al-Silsila, Naukratis, plannen voor een onderwatermuseum in Alexandrië.

======================================

HET OUDE NABIJE OOSTEN

Een mooi filmpje toont hoe Ur eruitzag in de tijd van Sargon van Akkad.

En verder: een Hittitisch zegel in Çorum,

======================================

BLOED-OUDHEDEN

Er kwam almaar geen slecht nieuw uit Resafa, dat al heel lang in handen is van ISIS, en daarom werd vermoed dat de vernietiging van oudheden in Irak en Syrië geen centraal gecoördineerd beleid is. Het vermoeden dat het vooral lokale leiders zijn die ertoe besluiten, lijkt nu bevestigd.

We hoorden voor de zoveelste keer dat ISIS (overigens niet als enige partij) grof geld verdient met de verkoop van oudheden. En hier leest u het nog eens. De voornaamste tussenschakel zou Libanon zijn, terwijl Syrië Turkije beschuldigt dat het in beslag genomen voorwerpen niet terug wil geven.

Sabratha in Libië is nu in handen van islamisten die trouw hebben gezworen aan ISIS. UNESCO waarschuwt voor Libische oudheden op de markt.

Dat er dingen grondig verkeerd zitten bij de Green Collection, die nu door de FBI wordt onderzocht, begint inmiddels de media-aandacht te krijgen die het verdient: hier is de berichtgeving in The Atlantic.

En indachtig het politieke adagium dat er, als je je een beetje inspant, geen probleem is dat zich niet laat negeren, interveniëren daadkrachtige Europese mogendheden met snoeiharde symboolpolitiek. Dat zal ze leren!

======================================

DE OUDE GRIEKEN

Wie publiciteit zoekt, bijvoorbeeld om de Oudheid over het voetlicht te krijgen, weet zich van aandacht verzekerd als hij beroemdheden inzet. Het nadeel is dat die vervolgens alle aandacht krijgen. Griekenland heeft besloten de rechtszaak over de Elgin Marbles te laten wat ze was, maar de berichtgeving gaat over Amal Clooney.

Archeologen die een hype tegenspreken, het kan dus wel: de opgravers in Mycene snappen dat overdrijving contraproductief is.

Een prachtig artikel over Aristarchos van Samos zou nog prachtiger zijn als het niet achter een betaalmuur zat verborgen.

En verder: Lechaion (een van de havens van Korinthe), opnieuw schade aan de hellenistische reliëfs bij Mersin, een bron in Halikarnassos en een heiligdom van Zeus in Metropolis.

======================================

ROME EN ZIJN RIJK

Een leuk artikel over Jimena de la Frontera in Spanje, het antieke Oba. Het belang van de nederzetting was bekend maar het blijkt archeologisch beter te ontsluiten dan verwacht. Hier gaan we meer van horen.

Enkele restauraties in Pompeii zijn afgerond. Vijftig foto’s hier. En er is meer tijd voor meer restauraties.

En verder: een beeldschoon reliëf uit Lycië, 3000 flessen vissaus in een scheepswrak, Antiochië in Pisidië, Heraclea aan de Zwarte Zee, een laat-antiek fort, en de al afgeronde opgravingen van de haven van Theodosius in Constantinopel (Istanbul) krijgen een vervolg.

======================================

BENOORDEN DE ALPEN

Het grote nieuws was natuurlijk de identificatie van het slagveld waar Caesar de Usipetes en Tencteri afslachtte. Er is behoorlijk wat discussie over, waarop we wellicht nog eens terugkomen. Voor het moment: u leest wat er volgens Caesar gebeurde hier, het officiële persbericht is daar, houtsnijdende kritiek, enkele soortgelijke ontdekkingen (1, 2, 3, 4) en uw redacteur legt het belang uit.

Het maandelijkse lijstje uit Groot-Brittannië: Leicester, een muntschat in St Levan, Lincoln en een onthoofde vrouw in Worthy Down.

En verder: Meschede, foto’s van de opgraving van een Romeinse boerderij in Deinze, Schiedam en een inbraak in Archeon.

======================================

ISRAËL, JODENDOM EN CHRISTENDOM

Het was chanoeka en dus waren er allerlei voorspelbare stukjes over de Makkabeeën, zoals dit en dat en ook deze. Veel inhoudelijker is de kritiek op de eerdere identificatie van enkele resten als de Akra, de door de Makkabeeën belegerde burcht in Jeruzalem.

Het was kerstmis en dus trok men de onzinnige-religieuze-onderwerpen-doos weer eens open. Zodoende was daar de schepping van Adam uit een penisbot weer eens. Niet voor het eerst, dus we kunnen ook het commentaar opnieuw van stal halen.

Het was dus kerstmis en uw redacteur bezweek voor de verleiding te bloggen over wat christelijke thema’s: Quirinius, Jezus’ geboortejaar, de gelijkenis van de talenten en de brief van Schechter aan Lewis.

U moet niet meteen in lachen uitbarsten als u leest dat een afbeelding van een wagentroon uit Magdala een aanwijzing zou kunnen zijn voor de reden voor Jezus’ executie. Het is namelijk zeker de moeite van het overwegen waard.

En dan was er weer het eeuwige gehakketak over de Tempelberg: de kwakhistorische theorie dat de tempel van Salomo op een andere plaats heeft gestaan werd weer eens afgestoft, waarop Israël een islamitische geleerde ten tonele voerde die eraan herinnerde dat de Al-Aksa betrekkelijk jong is. En “toevallig” was er ineens een scherf van de Tempelberg waarop een menora zou staan.

En verder: een IJzertijdboerderij in het grensgebied van Juda en Israël, een inscriptie uit Lachis en een standbeeld van een ram die – Israël zijnde Israël – uiteraard meteen een religieus symbool moet zijn.

======================================

OVERIG

Het is altijd bekend geweest dat Stonehenge is vervaardigd uit stenen uit Wales: in de Middeleeuwen herkende men het al en vertelde men dat Merlijn de stenen met zijn muziek van de groeve naar Stonehenge had laten dansen. Een nieuwe verklaring is dat het monument ooit in Wales opgericht is geweest en later verplaatst. Het simpele tegenargument is dat de stenen ook in de laatste IJstijd kunnen zijn verplaatst door gletsjers.

Uit DNA-onderzoek blijkt dat een bekend graf van een Amazone, een vrouwelijke krijger van de Centraal-Aziatische steppe, toch het gebeente bevat van een man.

Meer steppenomaden: de oorsprong van de Skythen.

Er is nu bewijs dat het boeddhisme, als een religie met eigen (archeologisch identificeerbare) heiligdommen, ouder is dan werd aangenomen: niet in de derde maar in de zesde eeuw v.Chr. Dat is overigens niet in strijd met de oude tradities.

En verder: een vroeg Thracisch grafveld.

======================================

DWAASHEID

Een zwaard dat in Canada is gevonden, zou suggereren dat een Romeins schip in Amerika is aangekomen. Helemáál uit te sluiten is het niet, maar het zwaard oogt niet echt Romeins.

Heerlijk toch: iedereen die de schijf van Faistos wil ontcijferen, slaagt daar ook in. Dat kan omdat er weinig parallellen zijn, waardoor controle moeilijk is.

======================================

OVERLEDEN

De archeologe Nancy Sandars is overleden. Haar boek over de Zeevolken, waarin ze al het bewijs rustig presenteerde en uitlegde hoe de puzzel in elkaar stak, is een terechte klassieker.

======================================

EN TOT SLOT

Hoe leg je een kind uit wat een mummie is?

======================================

Oude nieuwsbrieven zijn te raadplegen via de website van het Rijksmuseum van Oudheden (2008, 2009, 2010, 2011, 2012, 2013, 2014) en bij Aantekeningen bij de Bijbel. Als u de nieuwsbrief wil steunen, kunt u een donatie doen op rekeningnummer IBAN NL26 INGB 0670 7911 21 t.n.v. Livius, o.v.v. Ondersteuning Nieuwsbrief. Dank u wel. (Als u niet in Nederland woont: BIC/SWIFT INGBNL2A.)

Tags: ,

Op internet zijn er van de Bijbel verschillende “interlineaire vertalingen”, waardoor iemand direct kan zien welke woord in de grondtekst is gebruikt en wat de betekenis daarvan is. Sommige hebben daarbij dan ook nog eens de optie (meestal via een Strong-codering) om naar een lexicon te gaan waar de eventuele overige betekenissen van dat woord uit de grondtekst staan.

Het is een schitterende hulpmiddel, omdat je zo zonder al te veel hulpmiddelen een tekst kan vertalen. Een woord herkennen in een grondtekst kan namelijk echt een crime zijn, ze kunnen in het enkelvoud of meervoud staan, of ze worden gebruikt in een verbuiging en het kan dan voorkomen dat de student een woord nauwelijks herkent. Ook in het Nederlands hebben we dit soort fenomenen, bijvoorbeeld “bieden” in de verleden tijd “boden”, of de verbuigingen “aanbieden”, “verbieden”, “gebieden” die allemaal net een iets andere betekenis hebben. Met een interlineair kan men snel erachter komen welk woord wordt bedoeld.

Sommigen zien dit dan ook als een geweldig hulpmiddel en iemand schreef eens “Voor het lezen van de Hebreeuwse of Griekse grondtekst is dus geen kennis (meer) nodig van de klassieke talen.” En daar is meteen ook de grote valkuil, want een interlineaire vertaling is niet gemaakt om op deze manier erachter te komen welk woord wordt bedoeld en welke betekenis je eraan mag koppelen. Het dient alleen om snel te herleiden welk woord is gebruikt, waarbij als het een goede interlineair is, ook erbij wordt gezegd welke naamval het is en welke verbuiging. Echter in de meeste gevallen moet de student dat nog zelf bepalen en dat betekent dat deze al een redelijke tot goede kennis van de grammatica van deze taal nodig heeft. Laten we als voorbeeld nemen de tekst “U zult niet doden” (Exod. 20:13 WV), in de diverse Nederlandse vertalingen zien we al dat “doden” verschillend wordt vertaald “doodslaan” (SV, HSV, Naardense Vertaling), “moord” (NBV) en “doden” (WV) en geeft al aan dat ze er verschillende betekenissen aangeven. In het Hebreeuws bestaat dit vers uit maar twee woorden, namelijk “niet” en “doden”, waarbij het laatste in een Qal (een bepaalde naamval) staat en hieronder moet iedere vorm van doden/moorden worden verstaan, ie. vermoorden, moorden uit bloedwraak (Num 35:27), per ongelijk doodslaan (Deut. 4:42, Joz 20:3); door verkrachting sterven (Richt 20:4), euthanasie, maar ook onderdrukking van armen, woekeren, etc. (cf. Jes 1:21; Jer 7:6,9; Hos 4:2, 6:9). We zien dus dat zo’n op het oog simpel zinnetje al heel wat hoofdbrekens geeft om te vertalen.

Een interlineair als BibleHub geeft dan ook geen enkel handvat, het laat alleen zien welke woorden zijn gebruikt en dat er ook nog eens een letter achter staat, zonder daar een verklaring voor te geven. Zouden we op het Strong-nummer klikken dan zien we daar een versie van Brown-Driver-Briggs waar gelukkig nog staat dat ons woord in de tekst een Infinitive absolute is (in veel gevallen wordt de tekst niet eens genoemd), van de lezer wordt verwacht dat die weet wat dit betekent en daarvoor heb je een grammatica nodig (Op Wikipedia wordt dit slechts zeer ten dele uitgelegd). Toen ik jaren geleden was begonnen met Hebreeuws te leren, kwam ik tot de conclusie dat in deze tekst wordt bedoeld dat iedere vorm van doden niet gerechtvaardigd is, dus zelfs het doden van een vlieg of mug is niet toegestaan. Maar dat staat er niet, er wordt hier gesproken over een “onrechtmatig doden”, want in het hele Oude Testament lezen we dat er een rechtvaardige oorlog is en zelfs de doodstraf.

Aan de hand van dit simpele voorbeeld blijkt dat een interlineair handig is om erachter te komen welk woord in de grondtekst is gebruikt, maar ook dat het daarna aan de lezer is om aan de hand van goede woordenboeken en grammatica’s erachter te komen in welke verbuiging het woord er staat en zelfs dan zijn er vele voorbeelden te noemen dat het niet meteen duidelijk is. Dit blijkt uit het feit dat op een Bijbelstudiegroep waar ik naar toe ga en waarvan iedereen al minstens 25 jaar of langer het Hebreeuws bestudeerd en sommigen zelfs deze taal aan (internationale) hoge scholen doceren, regelmatig nog in verwarring zijn. We soms meer dan een avond met slechts één tekst bezig zijn om achter de betekenis te komen. Het is om die reden dat ik mensen, die niet een grondtaal van de Bijbel machtig zijn, ten zeerste afraad om een interlineair te gebruiken. Zij hebben de kennis niet van de taal, de grammatica en de subtiele betekenisverschillen die een woord in zich heeft en daarmee is de kans levensgroot dat er een verkeerde keuze wordt gemaakt. We zien dit al bij veel dominees (die een universitaire opleiding hebben) en voorgangers (met een HBO opleiding) terug, het is me namelijk opgevallen dat als die zeggen “eigenlijk staat er” in 90% van de gevallen er een verkeerde verklaring komt. Ik heb het dan nog niet over mensen die helemaal geen opleiding hebben, of daar net aan zijn begonnen.

Mijn advies is dan ook als iemand de Bijbel wil bestuderen om meerdere goede concordante vertalingen te gebruiken (zoals de SV, HSV of Naardense vertaling), de vertalers zijn nl. de grondteksten machtig en hebben terdege nagedacht over de betekenis van een woord. Een concordante vertaling is lastig lezen, is vaak geen goed Nederlands, maar zijn te prefereren boven andere vertalingen (WV, NBV) of parafrases (BGT, Het Boek) welke alleen aangeven wat er ongeveer in de grondtekst heeft gestaan.

Tags: ,

Pawson (1930) is binnen evangelische kringen een bekende spreker en schrijver uit Engeland, die al verschillende boeken op zijn naam heeft staan. Enkele jaren geleden verscheen Sleutels tot de Bijbel en nu verschijnen er enkele toelichtingen op Bijbelboeken (in de serie Unlocking the New Testament). Hoewel afkomstig uit een geslacht van boeren, besloot hij theologie te gaan studeren en is hij jarenlang voorganger geweest. In 1979 is hij begonnen met een wereldwijze bediening als bijbelleraar. Pawson is te karakteriseren als een compromisloze spreker die zegt waar het op staat vanuit een evangelisch/charismatisch standpunt.

Het meeste recente werk van Pawson dat in het Nederlands is verschenen is Een toelichting op de brief aan de Galaten. Dit boek is een bewerking van een aantal lezingen over hetzelfde Bijbelboek, waar Pawson zich direct aan het begin van zijn boek voor verantwoord. Dat is goed, want je merkt dat het een weergave is van een aantal lezingen. Hierdoor is de stijl soms wat wijdlopig en zijn er soms wat herhalingen. Over het algemeen is dat overigens niet storend.

De kracht, en toch ook een beetje de zwakte, van het boek zit in Pawsons manier van hervertellen. Paulus is niet altijd makkelijk te volgen, met zijn lange zinnen en soms complexe argumentaties. Pawson weet dit regelmatig treffend te parafraseren waardoor hij dan de essentie goed verwoord en de tekst begrijpelijker wordt. Wat ik jammer vond is dat hij hier soms wat in bleef hangen en bleef parafraseren, terwijl het mij wel duidelijk was.

Een ander sterk punt in het boek zijn de voorbeelden die Pawson gebruikt om teksten te verduidelijken. Voorbeelden uit het gewone leven die mij regelmatig aanspraken. Zo verduidelijkt hij het principe van de wet overtreden met een voorbeeld van iemand die wordt aangehouden na een rood licht genegeerd te hebben, die aangeeft voor de andere lichten wel gestopt te zijn. Als je een rood stoplicht negeert, overtreed je de wet (24/25).

Pawson is scherp in het boek en zet de wet duidelijk tegenover genade. Hier gaat hij uitgebreid op in. Ik vroeg me soms af of Pawson op de hoogte is van de New Perspective on Paul, waar theologen als N.T. Wright en E.P. Sanders onder andere beargumenteren dat Paulus’ houding tegenover de wet veel milder was. Niettemin is Paulus in Galaten zelf ook erg scherp, en begrijpelijk, want de Galaten lijken de genade uit het oog verloren te zijn.

Het is echt een toelichting en geen commentaar. Pawson gaat eigenlijk direct in op de tekst, en stelt weinig voorvragen (auteurschap, datering etc.). Er is eigenlijk geen gesprek met andere commentaren op Galaten, wat ik soms wel jammer vond. Het is echt alleen de mening van Pawson, terwijl waardevol kan zijn om breder naar de tekst te kijken. Als aan anderen wordt gerefereerd, wordt niet aan een werk gerefereerd en meestal worden er ook geen namen genoemd waardoor het niet te verifiëren is.

Als je het boek echter benadert als een toelichting valt deze kritiek misschien ook wel mee. Het is Pawsons toelichting, en hij roept ook zelf ook op om deze te toetsen. Pawson gaat redelijk systematisch door de tekst heen. Hoewel ik een verantwoording miste van de indeling, leek de gekozen indeling me logisch. Hij volgt de tekst, hoewel ik soms even kwijt was op welk vers hij nu precies doelde. Dat zal ook te maken hebben met het feit dat het eigenlijk lezingen waren.

Pawson stelt in het boek scherp dat we niet moeten proberen wetten te houden om gered te worden. Of het nu gaat om besnijdenis of eten met heidenen is, zoals Paulus benoemt, of wetten die we nu in de kerken bedacht hebben. Alles is terug te brengen tot het kruis en de genade van God. Daartegenover staat dat we niet moeten doorschieten in losbandigheid, waar Paulus ook tegen waarschuwt. Het gaat er om niet de werken van het vlees, maar de van de Geest uit te dragen. Die balans vinden is een uitdaging, het boek bevat voldoende stof tot nadenken hierover.

Ik ben over het algemeen tevreden over het boek. Ik vraag me wel of het boek niet wat aan kracht heeft ingeboet door de lezing niet meer om te zetten naar een als boek geschreven tekst. Er hadden wat mij betreft wat herhalingen uit gemogen en misschien wat minder parafrases gebruikt mogen worden. Los hiervan is het inhoudelijk een sterk boek waardoor je een beter inzicht krijgt van Galaten, maar ook geprikkeld wordt om naar je eigen leven te kijken. Dat lijkt me zeer waardevol, vooral omdat dit vanuit een duidelijk Bijbelse basis gebeurt.

Marc Volgers

WEGGEEFACTIE
Van Stichting Opwekking mag ik één exemplaar weggeven! Stuur een mailtje naar marc@gloriaenkyrie.nl voor 10 januari om kans te maken.

N.a.v.
David Pawson – Een toelichting op de brief aan de Galaten
ISBN 978-90-5969-378-4
Verkoopprijs €17,95
www.opwekking.nl/galaten
http://www.bijbelaantekeningen.nl/files/isbn?9789059693784

Tags: , ,

Bijbelquiz (272)

Bijna wekelijks houden we een Bijbelquiz, maar deze keer hebben we een hele speciale omdat onze website 20 jaar jong is!

Om die reden hebben we er een prijs aan verbonden. De eerste vijf inzenders die het goede antwoord hebben en in Nederland wonen, krijgen een exemplaar opgestuurd van het spiksplinternieuwe blad “Ancient History Magazine” van Karwansaray BV.

Op een oude muur in het Midden-Oosten vonden we een vreemde inscriptie en we hebben jullie hulp nodig met het ontcijferen en natuurlijk wat heeft deze inscriptie te maken met de Bijbel. Denken jullie het antwoord te weten, stuur deze dan via een mailtje naar bijbelaantekeningen@gmail.com. Op deze manier kunnen anderen niet meeliften op de antwoorden van anderen.

De mogelijkheid tot commentaar is afgesloten, denk je het antwoord te weten stuur dan een mailtje naar bijbelaantekeningen@gmail.com. Reageren kan tot 31 december.

Tags: ,

Woensdagavond kregen we bericht dat Margarita en haar moeder Irina een verblijfsvergunning hebben gekregen.

Staatssecretaris Dijkhoff maakt gebruik van discretionaire bevoegdheid en verleend verblijfsvergunning aan Margarita Alexandrova

NIEUWS UIT DEN HAAG: MARGARITA MAG BLIJVEN

Vanmiddag ontvingen Irina en Margarita via hun advocaat het bericht van de IND met de volgende mededeling: “Via deze weg wil ik u mededelen dat de Staatssecretaris van Veiligheid en Justitie heeft besloten om een verblijfsvergunning te verlenen met toepassing van zijn discretionaire bevoegdheid aan Margarita en Irina Alexandrova.”

Uiteraard tot grote vreugde van Irina en Margarita! Ze hopen op een spoedige officiële bevestiging zodat deze nieuwe werkelijkheid helemaal tot hen door kan dringen.

Ze zijn iedereen dankbaar die hen de afgelopen periode steunde.

- Einde persbericht -

We zijn enorm blij dat na vele maanden van grote onzekerheid, eindelijk deze beslissing is genomen.

Tags: ,

Zegelafdruk van Hizkia

De afgelopen dagen hebben we in het nieuws het grote bericht kunnen horen dat er een zegel van Hizkia is gevonden.

Helaas moet we op dit bericht meteen al wat afdingen, want er is geen zegel gevonden maar een afdruk van een zegel, in vaktermen een “bulla” genoemd. Dit maakt natuurlijk het bericht niet meteen waardeloos. Het is altijd interessant om over een in-situ-vondst onder gecontroleerde omstandigheden te spreken. Het object is gevonden door Efrat Greenwald bij de Ophel opgravingen ter plaatse onder beheer staat van de Hebrew University of Jerusalem’s Institute of Archaeology en welke wordt geleid door Dr. Eilat Mazar. We mogen daarom zeker zijn dat het geen vervalsing is (zie ook Ritmeyer). Wat nog opgemerkt moet worden is dat deze zegelafdruk niet in 2015 is gevonden maar al een aantal jaren geleden.

Beschrijving van de zegelafdruk

De afdruk is 9,7 bij 8,6 mm en gedrukt in een 3 mm dikke zachte bulla en langs de randen is het framewerk te zien van de ring waarin de zegel was gezet. Volgens het persbericht staat op de afdruk de oud-Hebreeuwse tekst:

לחזקיהו [בן] אחז מלך יהדה
“Van Hizkia [zoon van] Achaz koning van Judah”

Het woord “zoon van” tussen de blokhaken wijst niet op een beschadigd gedeelte, maar op het feit dat dit, tegen de verwachting in, niet op de afdruk staat. Dit is niet vreemd want het verschijnsel komt vaker voor op zegels omdat de ruimte erop maar beperkt is (zie George Athas, A Seal of King Hezekiah).
Laten we de tekst ontleden, dit is lastig omdat een aantal letters niet goed zichtbaar zijn. Het eerste woord (bovenaan de foto) is de naam “Hizkia”, met in het midden een beschadiging waar de kaf (ק) had moeten staan. Daarna zien we een gedeeltelijke aleph (א) en een klein gedeelte van de cheth (ח), rechtsonder is de letter zain (ז), zodat de naam “Achaz” verdeeld is over twee regels (een aanwijzing dat de beperkte ruimte zo optimaal als mogelijk werd gebruikt). Het derde woord midden onderin is compleet en levert geen problemen op “melech” “koning”. Tot slot is van het laatste woord “jehudah” de dalet (ד) slechts gedeeltelijk zichtbaar, terwijl de he (ה) aan het einde mist vanwege een beschadiging. Echter op basis van andere soortgelijke bullae weten we dat deze normaal aanwezig zou zijn geweest en dat deze hier oorspronkelijk ook op heeft gestaan.

Na deze ontcijfering weten we dat er “Van Hize[k]iah A[ch]az koning van Juda[h]” heeft gestaan en belangrijker dat het om een koninklijk zegel gaat omdat er melech jehudah (koning van Judah) staat. Kijken we naar de achterkant dan vertoont deze afdrukken van twee koorden waarmee de bulla werd vastgehouden aan het document. Helaas is het document zelf niet bewaard gebleven en men vermoedy dat het om een stuk papyrus gaat, welke de tand des tijds niet heeft overleefd.

Bestuderen we de afdruk verder dan zien we het teken anch (de T met het ovaal erboven, rechts), dat in de Egyptische cultuur stond voor “sleutel tot het leven”. Dit teken geeft aan dat de drager onder bescherming van God stond. Het is op meerdere bullae uit diezelfde periode in het gehele Midden-Oosten gevonden, waaronder ook Israëlitische uit de 8ste eeuw v.C. en daarom zeker niet uniek. De constatering van de onderzoekers dat het zegel om die reden pas aan het einde van Hizkia’s leven en pas na zijn ziekte zou zijn gemaakt is goed mogelijk. De anch is zeker geen definitief bewijs daarvoor, daar het ook op bullae van andere koningen is gevonden. Het is om die reden eerder een teken van koninklijke macht.

Soortgelijke vondsten

De pers berichtte dat het om een unieke vondst ging. Dit is echter onjuist daar er meerdere bullae zijn gevonden met exact dezelfde tekst. Andere bullae hebben de tekst “Van Hizkia, zoon van Achaz”. (Robert Deutsch, Biblical Period Hebrew Bullae. The Josef Chaim Kaufman Collection, [2003], p. 13-21) Deze bullae zijn niet het enige wat we van Hizkia hebben gevonden. In 2009 werd er melding gemaakt van een vondst van een Lapidar-inscriptie (een in steen gemetselde inscriptie) in Jeruzalem met de naam Hizkia (Peter van der Veen, “König Hiskia in einer neuen Inschrift aus Jerusalem?”, Studium Integrale Journal 16 (2009), pp. 51-52). Daarnaast hebben we ook nog de Senherib Prisma of Taylor Prisma waarop de belegering van Jeruzalem wordt vermeld vanuit Assyrisch oogpunt. Deze prisma bevat ook de naam van koning Hizkia (British Museum, zie hier voor de complete tekst in Engels).

De pers heeft er een hele heisa van gemaakt. Het meest interessante aan deze vondst is dat deze in situ, op de plek waar het ooit is terechtgekomen, is gevonden. Dit kan een aanduiding zijn dat Hizkia op die plaats ooit aanwezig is geweest, in ieder geval is een van zijn brieven met zijn zegelafdruk hier terechtgekomen.

Dit maakt natuurlijk het bericht niet meteen waardeloos.

Tags: ,

Bijbelquiz

We hebben nog geen Bijbelquiz geplaatst, maar dat betekent niet dat die er deze week niet komt. Het zal een speciale worden waarbij we ook een aantal tijdschriften van het gloednieuwe tijdschrift “Ancient History Magazine” zullen weggeven aan de winnaars, omdat onze website 20 jaar jong is. Dus heb nog even geduld!

Tags: ,

Dit is de 124e aflevering van de Livius Nieuwsbrief met nieuws over de Oudheid. De nieuwsbrief is gratis; voor adreswijzigingen en afmeldingen volstaan uitsluitend mailtjes naar nieuwsbrief@livius.nl.

Jona Lendering (redactie)

=======================

LIVIUS’ EIGEN NIEUWS

Het nieuwe programma is er! U kunt de hele Oudheid in één maand verkennen in Hoorn, u verdiepen in het oude Mesopotamië in Schagen, Herodotos lezen in Zoetermeer, ontdekken wat de Romeinen in Noord-Holland deden in Hoorn, meer vernemen over het ontstaan van Europa in Amsterdam, de groei van het christendom ontdekken in Dronten, de Koran, Tora en Bijbel leren kennen in Bussum en u verdiepen in Islamitisch Andalusië in Gouda.

Er is enige voortgang bij de conversie van de website. Zo is bijvoorbeeld het Romeinse Trier in de nieuwe stijl beschikbaar. Verder blogde uw redacteur over het zegel van Hizkia, over Willibrordus en is hij enthousiast over de Griekse auteur Herodianos.

In de reeks museumstukken: een Sumerisch contract, een beeldje uit Alesia, een Sassanidisch bord, Byzantijnse zijde en een Frankische werpbijl.

======================================

HET MOOISTE VAN DE MAAND

In onze erkend subjectief “het mooiste van de maand” genoemde rubriek dit keer de filmpjes over de opgravingen in De Holdeurn.

======================================

EGYPTE

Veel aandacht was er voor de nog niet onderzochte ruimtes in het graf van Toetanchamon. Dat het vooral gaat om geld en minder om de wetenschap, wordt niet eens verborgen gehouden: zie kop.

En verder: een onregelmatigheid op het plateau van Giza wordt meteen gehypet, Tel al-Daba‘a (Avaris), een nieuwe maand een nieuw graf in Luxor, en het maandelijkse gesleep met mummies.

======================================

HET OUDE NABIJE OOSTEN

De ondergronde stad bij Nevşehir biedt meer dan aanvankelijk werd vermoed.

De handelsroutes door Iran naar Irak.

En verder: een kleitablettenarchiefje in Haft Tepe en ook skeletten, skeletten, veel skeletten.

======================================

BLOED-OUDHEDEN

Wat we weten over het beleid van ISIS. Overzichtsartikel over de illegale handel in oudheden en de aankoop in het westen. Tegenmaatregelen. Syrië vraagt hulp – en uiteraard is oorlog altijd schadelijker dan plundering, hoe grondig ook.

Plus een berichtje dat uw redacteur, lui als hij is, gemakshalve hier even plaatst: een papyrussnipper met een tekst uit het Nieuwe Testament. Gewoon te koop op eBay.

======================================

DE OUDE GRIEKEN

Vervolg op de ontdekking van het Myceense graf in Pylos: de opgraver meent dat we anders naar gender moeten gaan kijken. (Ja, duh.)

Veel interessanter: aanwijzingen voor de ondergang van Selinous op Sicilië. En het een en ander over de Vallei van de Tempels in Agrigento hier en daar.

Ook al zo leuk: een nog onbekende stad in het Pindosgebergte, op 1200 meter hoogte.

En verder: Fokaia, Nicosia, Olbia, Pafos.

======================================

ROME EN ZIJN RIJK

Uitgebreid artikel over het lezen van de verbrande papyri uit Herculaneum.

De krant moest vol. Dan doe je weer eens een o-la-la-stukje over prostitutie in Pompeii.

Uit de stad zelf: de basilica bij de Porta Maggiore, een stadshuis, de Via Appia en het beste nieuws in tijden.

En verder: Adana, Baalbek, een intact Etruskisch graf in Città della Pieve, Fayyumportretten, Ratiaria, een muntschat in Ueken (Zwitserland), een amfitheater in Volterra.

======================================

BENOORDEN DE ALPEN

Het houdt niet op met de Romeinse kampen in Duitsland: onlangs Hannover, nu Bedburg-Hau (meer; hype “Superfestung” hier) en daar doen we dan Porta Westfalica maar bij.

Het maandelijkse lijstje uit Groot-Brittannië: Chester, Dorchester, Littleborough, Otford en een mooie ring uit Tangley.

De Kasteel van Amstel-prijs voor het nieuwsbericht waarmee op de schandaligste wijze naar aandacht wordt gehengeld, gaat deze maand naar dit artikel: Romeins Londen was een multi-etnische stad. “Bijzondere claims vergen bijzonder bewijs,” om Sagan nog maar eens met instemming aan te halen, en vier skeletten is echt te weinig.

En verder: Wick.

======================================

ISRAËL, JODENDOM EN CHRISTENDOM

Het zegel van koning Hizkia werd aangetroffen in een gecontroleerde opgraving. Het kan dus geen vervalsing zijn. Context: 1, 2 – met een leuke Herodotosparallel.

En verder: figurines uit Beit Shemesh (negeer die stompzinnige kop), Gaza, Khirbet el-Eika (erg leuk), weer eens een Byzantijnse olijfpers – die is er elke maand wel.

======================================

OVERIG

Om helemaal blij van te worden: Petra op Google Streetview.

En verder: een antiek broodrecept, de invloed van het ontstaan van de landbouw, het belang van skelettenonderzoek.

======================================

BOEKEN

De boekenrubriek in de Livius Nieuwsbrief wordt verzorgd door@ Roel Salemink van de Amsterdamse Athenaeumboekhandel, die u de boeken snel zal leveren als u gebruik maakt van de onderstaande links. Deze maand: de beste Boekentips Klassieke Oudheid van het afgelopen jaar, voor onder de kerstboom of gewoon omdat het buiten koud en guur is en u met een fijn boek op de bank wilt zitten.

SPQR, A History of Ancient Rome is niet zomaar een geschiedenis van Rome, maar een geschiedenis door de ogen van de markante Cambridge-classica Mary Beard. Op haar eigen manier laat ze zien dat veel van wat we allang dachten te weten berust op kort-door-de-bocht-denken en verkeerde interpretaties, maar ook dat de Romeinse geschiedenis een levendig vakgebied is waar nog veel valt te ontdekken. Zeer lezenswaardig, en voor een speciale prijs bij Athenaeum: €24,95 (recensie).

Voor degene die de Ilias van Homeros nog niet heeft gelezen, of deze eindelijk weer eens wil herlezen, is er de nieuwe vertaling van Imme Dros uitgegeven in een luxeband door uitgeverij Van Oorschot. Dros heeft een klassieke metrische vertaling gemaakt van het oorlogsepos rondom de stad Troje, maar heeft het geheel ook in een eigentijdse jas gestoken. Imme Dros over de laatste zin van haar vertaling: hier.

Mocht u meer in de sfeer van het jaargetijde willen blijven dan is In Moerassen en Donkere Wouden een aanrader. Het boek bestaat uit fragmenten uit het werk van Tacitus die te maken hebben met de Romeinse aanwezigheid in het leefgebied van de Germanen. Vertaald door Vincent Hunink en voorzien van een inleiding door de redacteur van deze nieuwsbrief, zijn er teksten uit de Historiën, Agricola, Germania en uit de nog te verschijnen vertaling van de Annalen.

Het nieuwe boek van Robin Lane Fox Augustine. Conversions and Confessions is een biografie over één van de belangrijkste schrijvers uit de Late Oudheid: Augustinus van Hippo. Het boek gaat vooral over de eerste helft van zijn leven en over het ontstaan van zijn bekendste geschrift, de Belijdenissen. Lane Fox laat zien dat hij alle geschriften en correspondentie van de kerkvader door en door kent en brengt met dit boek de Late Oudheid tot leven.

Voor alle liefhebbers van de Oudheid is de Historischer Atlas der Antiken Welt een onmisbaar naslagwerk, en is daarnaast uitermate geschikt om urenlang in te bladeren en te kijken naar de gedetailleerde kaarten en de uitgebreide beschrijvingen te lezen.

======================================

DWAASHEID

De Amerikaanse presidentskandidaat Carson meende dat de piramiden graanopslagplaatsen waren, maar in Nederland doen we daar niet voor onder, getuige de opmerking van historicus Mark Rutte, die met droge ogen beweerde dat de Germaanse stammen het Romeinse Rijk vernietigden. Hij draait oorzaak en gevolg om – het imperium bezweek eerst en daardoor konden Germaanse krijgers de westelijke provincies overnemen. Uw redacteur legt uit. Hij was niet de enige die verbijsterd was.

En verder: de bijbelse stad Sodom is weer eens gevonden en er is een studie-centrum voor de Loden Codex, die toch echt vals is.

======================================

EN TOT SLOT

Een nog onbekende Griekse dichter.

======================================

Oude nieuwsbrieven zijn te raadplegen via de website van het Rijksmuseum van Oudheden (2008, 2009, 2010, 2011, 2012, 2013, 2014, 2015) en bij Aantekeningen bij de Bijbel. Als u de nieuwsbrief wil steunen, kunt u een donatie doen op rekeningnummer IBAN NL26 INGB 0670 7911 21 t.n.v. Livius, o.v.v. Ondersteuning Nieuwsbrief. Dank u wel. (Als u niet in Nederland woont: BIC/SWIFT INGBNL2A.)

Tags: ,

Had Job Leishmania?

Vanochtend zag ik een berichtje op mijn scherm dat er onder ISIS een ziekte is uitgebroken. Eigenlijk viel het hele bericht me nauwelijks op, behalve dat de ziekte op de foto (we zijn visueel ingesteld) direct door mij werd herkend. Ben natuurlijk absoluut geen specialist op het gebied van ziekten, maar deze herkende ik meteen en herinnerde me bovendien dat ik ooit hier iets over had gelezen in verband met Job. Het zou gaan om de ziekte van Leishman een besmettelijk virus dat vooral de kop opduikt in gebieden met een slechte hygiëne.

Volgens J.S. Morton leed Job aan de ziekte van Leishman, net zoals nu volgens het bericht ook de leden van ISIS daaraan lijden. Deze ziekte kan de slijmvliezen van de mond, neus, de keel en de huid infecteren. Hierdoor kan in grote mate littekenvorming en verminking optreden dat een patiënt moeilijk te herkennen is (cf. “En toen zij hun ogen van verre ophieven, kenden zij hem nietJob 2:12). Een bepaalde vorm van de ziekte (Leishmania tropica var major) kan in twee weken builen laten zien, hierna krijgen deze builen, donkere schubachtige korsten, die in dit stadium hevige jeuk veroorzaken (cf. “En hij nam zich een potscherf, om zich daarmede te schrabbenJob 2:8). In een verder stadium veranderen deze builen in etterende zweren, waarin verschillende soorten vliegen hun eieren in de wonden leggen, waaruit maden komen (“Mijn vlees is met het gewormte en met het gruis des stofs bekleedJob 7:5). Door deze maden komt ook het lichaam van een dode tot ontbinding (“het gewormte is hem zoetJob 24:20).

Of het daadwerkelijk om deze ziekte gaat weet ik niet, in veel commentaren wordt gesproken over een vorm melaatsheid die Elephantiasis wordt genoemd en men baseert zich hierbij dan bijna altijd op Job 30:30Mijn huid is zwart geworden over mij, en mijn gebeente is ontstoken van dorrigheid“, maar ook of het om deze ziekte gaat durf ik niet te beweren. Misschien dat er een arts of andere deskundige onder mijn lezers is die hier wat meer over kan vertellen.

Tags: ,

In het Nederlands komen veel woorden voor die aan het Hebreeuws zijn ontleend, in deze reeks vandaag het hebraïsme Bajes.

Het is zeker geen geintje of mazzel hebben als je, na een hoop heibel in Mokum, door de smerissen wordt opgepakt en in de Bijlmerbajes gezet. De vorige keren hadden we in onze reeks al aandacht besteed aan de diverse worden, nieuw is “bajes” en dat woord gaan we deze keer behandelen.

Iedereen weet dat de Bijlmerbajes een gevangenis is (die overigens niet eens in de Bijlmer staat, maar in Overamstel) en het de toevoeging bajes heeft dan ook de betekenis gekregen van gevangenis. Het komt uit het Bargoens (een dieventaal), die het weer uit het Jiddisj heeft en via deze komt het uiteindelijk uit het Hebreeuws, waar het de betekenis heeft van “huis” in de meest ruime zin van het woord.

Want toen Jozef als slaaf in Egypte was en door zijn meester in de gevangenis werd gegooid lezen we dat hij in de bəḇêṯ hassōhar “bajiet (huis) van de gevangenen” wordt gestopt (Gen. 39:20). Maar een aantal hoofdstukken verder lezen we dat het ook paleis kan betekenen (Exod. 7:23) en soms nog specifieker het haremgedeelte van het paleis (Esther 2:3, 9, 11, 13, 14). Het kan zelfs een tempel, een huis van God betekenen (1 Kon. 6:37). Maar niet te vergeten in eerste instantie was het gewoon een huis waarin men woonde (Exod. 12:46; Ruth 1:9) en in iets wijdere zin het gezin (Gen. 7:1), nageslacht of dynastie (2 Sam. 3:6).

Tags:

« Older entries § Newer entries »