Articles by JP vd Giessen

You are currently browsing JP vd Giessen’s articles.

Constant zijn we met verbeteringen en toevoegingen op onze website bezig, hieronder een aantal artikelen waar we de afgelopen week aan hebben gewerkt

Daarnaast zijn er ook een tweetal artikelen verschenen op Academia.edu

Als u onze website wil steunen, kunt u een donatie doen op rekeningnummer IBAN NL60RABO0300721382 t.n.v. J.P. van de Giessen, o.v.v. Aantekeningen bij de Bijbel. (Als u niet in Nederland woont: BIC/SWIFT RABONL2U.)

Tags:

De afgelopen week was er op een Social Media forum de opmerking dat “hiep, hiep, hoera!” antisemitisch zou zijn. Dit naar aanleiding van een praatshow van Eva Jinek met schrijfster Sanne Terlouw een paar jaar geleden. Sindsdien komt deze opmerking regelmatig naar voren op internet en altijd in de vorm van onderstaande beweringen:

WAAROM GEEN HIEP HIEP HOERA???
Elke keer als je Hiep Hiep Hoera zingt of roept, doe je mee aan Jodenhaat. De uitdrukking is namelijk antisemitisch, aldus schrijfster Sanne Terlouw zondagochtend in de praatshow van Eva Jinek.
“Hiep-hiep’ komt van hep-hep. Er wordt gezegd dat toen de Romeinen Jeruzalem vernielden, zij als juichkreet riepen: Hep-hep, Jeruzalem is vernietigd”, aldus Terlouw. Terlouw legt verder uit: “H E P is eigenlijk een acroniem: H = Hierosolyma [Jeruzalem / Jeroeshalajim] E = Est [is] P = Perdita [verloren, vernietigd, ten gronde gericht, vergeten] Later wordt de kreet weer van stal gehaald als in 1814 in Duitsland antisemitische studentenrellen plaatsvinden. Dat waren de zogenaamde ‘hep-hep-rellen.”
Wat dit betekent voor verjaardagspartijtjes door heel Nederland valt nog niet te overzien.
—————————
De mensen die in Nederland wonen kennen de kreet “hiep hiep hoera” van bijvoorbeeld verjaardagsfeestjes. Oorspronkelijk komt deze kreet van de Romeinse keizer Hadrianus, die van 117 tot 138 A.D. regeerde. Hij ontzegde o.a. de Joden de toegang tot de bekende stad Israël en probeerde op een gegeven moment de Joden tot onderwerping te dwingen. Voor de Romeinse Senaat sprak hij de Latijnse woorden: “Hep! Hep!” HEP is een acroniem; de “H” betekent: “Jeruzalem,” de “E” betekent: “Est,” dus: “is” en de “P” betekent: “Perdita,” dus: “Verloren, vernietigd.” Terwijl de kruisvaarders vanuit Europa bezig waren met het aanrichten van een bloedbad in Jeruzalem, riepen ze o.a. “Hep! Hep!” (Jeruzalem is verloren!). De oorsprong van “hiep hiep hoera” komt van “hep hep,” waarop anderen riepen: “Hoera!”

Het klonk mij allemaal erg als volksetymologie en besloot het op te zoeken in een aantal woordenboeken en encyclopedieën en direct viel op dat dit werd tegengesproken, zelfs door Joodse encyclopedieën. Wel vermelden ze dat antisemitische studenten uit Wurzburg het voor het eerst zouden hebben gebruikt tijdens de zogenaamde HEP! HEP! rellen uit 1819 te Frankfurt-am-Main en langs de (Duitse) Rijn. Zij waren verbolgen omdat hun professor Brendel pro-Joods had geschreven. Deze antisemitische studenten, beweerden dat hun scandering “HEP” zou zijn afgeleid van “Hierosolyma Est Perdita“, maar zoals je van studenten kon verwachten gaven ze geen bewijsvoering hiervoor en het is zelfs zo dat pas enkele dagen nadat deze rellen waren begonnen de Engelse krant “The New Times” in 27 augustus 1819 voor het eerst melding maakt van deze uitroep en dat het zou zijn gebruikt door de kruisvaarders. Er wordt geen bron vermeld en Michael Fontaine die onderzoek heeft gedaan naar de herkomst, heeft tot nu toe geen oudere vermelding kunnen vinden, ook niet dat het door de Romeinen werd gebruikt.

Tussenwerpsels

De uitroep hiep, hep, he of hed komt wel eerder voor en opvallend is dat het in bijna alle talen voorkomt. In het Nederlands ze we , al terug in 1612, terwijl in het Engels hurra(h) reeds in 1686 als een zeemanskreet voorkomt en in het Duits wordt het teruggevonden als een kreet die gebruikt werd om het vee op te drijven. Het vermoeden is dat ze al veel eerder voorkwamen. Nicoline van der Sijs verklaart dan ook dat dit logisch is omdat het een zogeheten tussenwerpsel is. Tussenwerpsels hebben geen grammaticale functie; ze staan los van de rest van de zin waar ze in staan, en kunnen ook als zelfstandige uitroep fungeren: Hallo!, Toe maar!, Tss. Veel tussenwerpsels zijn klanknabootsend gevormd: kukeleku, dingdong, pfiew. Dit zijn nabootsingen van geluiden van mensen, dieren, voorwerpen en bewegingen.

Ook woorden als he, hep, hiep en hoera behoren tot deze categorie en komen dan ook voor in oude bronnen, zonder enige connectie met de kruisvaarders of de Romeinen.

Bijbel

Het is dan ook niet verwonderlijk dat we in de Bijbel ook uitroepen tegenkomen die een vergelijkbare strekking hebben. Bijvoorbeeld in Job 39:28: “In het volle geklank der bazuin, zegt het: Heah!” En in Jesaja 44:16: “Hij zegt: Hei! ik ben warm geworden, ik heb het vuur gezien!” De Kanttekeningen bij de Statenvertaling geven “heah!”, “hei!” of “hejah!” als een uitroep van vreugde of een strijdkreet. Een heel mooi voorbeeld lezen we in Psalm 100:1 הָרִ֥יעוּ לַ֝יהוָ֗ה hārî‘û laJHWHjuicht den HEERE” wat letterlijk vertaald kan worden met “hoera voor de HEERE”. Voor een compleet overzicht waar deze woorden voorkomen in de Bijbel zie de verwijzingen naar Woordstudies onder het artikel “Uitroep van vreugde” op onze website.

Conclusie

Het is dan ook duidelijk dat deze woorden een lange historie hebben, die verder teruggaan dan de kruisvaarders of de Romeinen. Om die reden komt een verklaring, zoals die door schrijfster Sanne Terlouw wordt gegeven, erg ongeloofwaardig over en lijkt meer op volksetymologie. De enige antisemitische link is misschien met de pogroms uit de 19de eeuw, maar dat is nog geen reden om geen “hiep, hiep, hoera!” te roepen, want in Ezechiël 25:3 en 36:2 lezen we dat ook God zelf gebruik maakt van dit soort uitroepen.

Bronnen:

Tags: ,

Achter de betekenissen van namen komen is altijd een hachelijke zaak. Een mooi voorbeeld is Judas Iskariot, waarbij vooral over Iskariot flink is gespeculeerd.

Sommigen denken dat iskariot is afgeleid van het Griekse woord voor ‘(sluip)moordenaar’ sikarios is en in het Latijn sicarius (van sica “dolk”) en brengen derhalve Judas in verband met de bende van de ‘Sicariërs’, een extremistische Joodse groepering uit de periode kort voor en tijdens de Joodse Opstand (66-70 na Chr.). Deze Sicariërs pleegden aanslagen op hun landgenoten die met name  tot de Joodse aristocratie behoorden, omdat zij hen zagen als verraders van het volk vanwege hun nauwe banden met de Romeinse overheersers. Stadhouder Felix liet een groot aantal van hen oppakken en uiteindelijk werd hun macht gebroken toen ze werden verslagen bij hun laatste bolwerk Masada.

De meeste theologen tegenwoordig zijn echter niet overtuigd van deze vermeende connectie en gaan ervan uit dat Iskariot de Griekse weergave is van ish kerioth wat “man uit Kerioth” betekent. Kerioth is een plaats in Judea welke genoemd wordt in Jer. 48:24, 41, Amos 2;2, en misschien in Jozua 15:25 en dit lijkt dan ook een stuk logischer. Echter we moeten bedenken dat het Hebreuwse Kerioth het meervoud is van kirya “stad” en dat het dus ook gewoon een aanduiding kan zijn dat Judas een man “uit de steden”, dus een stadsjongen was.

We zien dus dat bij het (verkeerd) herleiden van een naam een gewone stadsjongen plotseling een messentrekker is geworden.

Dit is de 118de aflevering van de Livius Nieuwsbrief met nieuws over de Oudheid, die deze maand wordt verstuurd naar ruim 5300 abonnees. De nieuwsbrief is gratis; voor adreswijzigingen en afmeldingen volstaan uitsluitend mailtjes naar nieuwsbrief@livius.nl.

Jona Lendering (redactie)

======================

LIVIUS’ EIGEN NIEUWS

Het nieuwe programma is er, met cursussen op negen locaties en reizen naar Frankrijk en Oezbekistan.

Het was Romeinenweek en uw redacteur legde zijn neefje uit wat Romeinen nu eigenlijk waren, hoe we ze kunnen kennen (1, 2, 3), wie Janus was, wat de Romeinen dachten van de Grieken, wat de limes was en hoe de Romeinen moederdag vierden. Ook traceerde hij een citaat van Sagan via Huygens naar Cicero. In de reeks museumstukken: een Achaimenidenvaas en een fragment van de triomfboog van Titus.

Edwin de Vries werkte een tijdje in Naukratis en blogde daar over (1, 2, 3). En verder blogt Joris Verheijen over bootvluchtelingen en schaamte.

======================================

HET MOOISTE VAN DE MAAND

In onze erkend subjectief “het mooiste van de maand” genoemde rubriek dit keer dit filmpje.

======================================

EGYPTE

Egyptologen hebben ontdekt dat veel dierenmummies leeg zijn. Probleem is dat we dat allang wisten. De verwachting is dat de egyptologen in juni bekendmaken dat farao Horemheb nog steeds dood is.

U was al zo netjes dat u niets te maken wil hebben met de handel in illegale oudheden, maar voor alle zekerheid: koop geen papyri als het niet is via een erkende handelaar. En laat ze ook maar liggen als u niet héél zeker bent van de verzamelgeschiedenis. Verzamelgeschiedenissen worden namelijk vervalst: deel één, deel twee.

Interessant doorkijkje naar de vooroordelen die het wetenschapsbeleid bepalen. “Minister of Antiquities Mamdouh El-Damaty described the discovery as very important because it highlights that the area of Gabal Al-Silsela was not only used by ancient Egyptians as a large source of sandstone blocks to build gigantic monuments, but also had a sacred religious importance.” Met andere woorden: economische geschiedschrijving, waarvoor een steengroeve belangrijk is, is minder belangrijk dan godsdienstgeschiedenis. Zo komen we natuurlijk nooit van de vooroordelen af.

En verder: een beeld van Sahu-Re, een Egyptisch fort in de Sinai (was dit niet al eerder in het nieuws?), incest, dierenmishandeling, een moderne mummie en vandalisme.

======================================

BLOED-ANTIQUITEITEN

De zogenaamde Islamitische Staat viel Palmyra aan. Wat daar nu gebeurt met de oudheden is niet bekend, al is een zinvolle gok dat men (a) wat beelden de wereld instuurt van de verwoesting, om zo de fundamentalistische credentials te bewijzen, (b) rustig de tijd gaat nemen om oudheden te plunderen en te verkopen en (c) na gedane plundering nog wat verwoestingen zal tonen.

De pers speculeerde, opinieerde en wierp de ethische vraag op mensenlevens of ruïnes meer waard waren (zoals) en negeerde dat die ruïnes zijn gedocumenteerd. De werkelijk relevante vergelijking is die tussen mensenlevens en ongedocumenteerde archeologische vondsten uit clandestiene opgravingen. Anders gezegd: het culturele misdrijf is de onzichtbare oudhedenhandel en de heling, niet het zo zichtbare vandalisme.

Vermoedelijk zullen politie en politiek ook nu weinig doen om de illegale handel in bloed-antiquiteiten aan te pakken, daarvoor is de onderwereld al te ver de bovenwereld geïnfiltreerd. Om niet in mineur te eindigen: 1, 2, 3.

======================================

HET OUDE NABIJE OOSTEN

Een, eh, “contra-narratief” tegen de door ISIS zo gemakkelijk bepaalde nieuwsagenda: Babylon kan weer worden bezocht. Plus nieuwe opgravingen in Nigin.

En verder: grafheuvels in Kerman.

======================================

DE OUDE GRIEKEN

Leuk artikel over de aanwezigheid van enkele archaïsch-Griekse trekken in een in noordelijk Turkije gesproken dialect.

De identiteit van de mensen die in Vergina, het oude Aigai, begraven lagen, is altijd voorwerp van discussie geweest. Was het, zoals meestal wordt beweerd, koning Filippos II? Of zijn zoon Filippos Arrhidaios? Iemand anders? Nieuwe argumenten.

Uit de hellenistische tijd: plannen om de vuurtoren van Alexandrië na te bouwen, het theater in dezelfde stad en zes filmpjes over de Griekse aanwezigheid in Centraal-Azië.

En verder: een Thracische grafcirkel, Magarsus, Selinous, Sinope, Perperikon, aardewerkstudies, een samenzweringstheorie over de opgravingen in Amfipolis en oeps.

======================================

ROME EN ZIJN RIJK

Nare jongens die Romeinen: Evert van Ginkel vat samen.

Over kinderbegrafenissen en een Pliniuscitaat dat niet is wat het lijkt.

Vorige maand was er een hoop gedoe over de verondersteld-mislukte restauratie van mozaïeken in het museum van Antiochië. Het weerwoord dat je wist dat zou komen.

En dan was er de hype rond de ontdekking van een tweede triomfboog voor Titus in Rome. Er is weinig nieuws gevonden – iedere bezoeker van Rome kon het gat in het Circus Maximus zien waar de boog stond – en het is ook al geen nieuws dat het een triomfboog was. Het echte nieuws is misschien dat zoveel journalisten het verschil tussen een triomf- en een ereboog niet even opzoeken. Uw redacteur brombeert.

Altijd moet alles maar aan de oude Grieken en Romeinen worden toegeschreven. Dit keer is het de hamburger.

En verder: Gozo, Mursalevo, Hosn Niha, Zaragoza, Pompeii, het aquaduct van Jeruzalem en een tandarts in Rome.

======================================

BENOORDEN DE ALPEN

Het viel moeilijk te missen: in Dalfsen is een groot grafveld uit de tijd van de hunebedbouwers ontdekt.

Als ze schrijven dat het “mystery deepens”, leest u vanzelfsprekend niet verder, maar het moet erkend: de Bodica-grafsteen die eerder dit jaar in het nieuws was, is een curieus geval.

Zes filmpjes over de Romeinse limes langs de Neder-Rijn.

Een crowdfundingcampagne om de gereconstrueerde Zwammerdam-6 die in Archeon ligt, weer op te knappen.

Het maandelijkse lijstje uit Groot-Brittannië: Reading, Vindolanda en een nuttige vergelijking van stads- en plattelandleven.

En verder: het Keltische fort bij Langenslingen en Romeinse grafheuvels bij Tienen.

======================================

OVERIG

Gouden Skythische voorwerpen, gevonden in Rusland. Let op de politieke spin: Rusland probeert de Skythen van Oekraïne over te nemen. Wie bezit immers het verleden?

En hop, daar is de Jordaanse loden codex ook weer. In Nederland vloog Trouw er al een tijdje geleden met open ogen in: zonder ook maar te vermelden dat de consensus van de geleerden is dat de dingen vals zijn.

En verder: de Vereniging van Classici in Nederland vernieuwde de website en een nieuw soort scanner.

======================================

BOEKEN

De boekenrubriek in de Livius Nieuwsbrief wordt verzorgd door Roel Salemink van de Amsterdamse Athenaeumboekhandel, die u de boeken snel zal leveren als u gebruik maakt van de onderstaande links.

Standford-hoogleraar Josiah Ober schreef een nieuwe geschiedenis van Griekenland in de klassieke periode: The Rise and Fall of Classical Greece. Met voornamelijk politieke en economische verklaringen beargumenteert hij waarom de Grieken juist tijdens deze periode zo succesvol waren geworden en ook hoe later de Macedoniërs de vlag konden overnemen.

The Ransom of the Soul. Afterlife and Wealth in Early Western Christianity is het nieuwe boek van Peter “Late Oudheid” Brown, waarin hij ingaat op hoe tussen de tweede en zevende eeuw geld een steeds grotere rol ging spelen bij christelijke opvattingen over het lot van de ziel. Zielenheil werd te koop en dit zou grote invloed hebben op de ontwikkeling van de kerk in West-Europa.

Meer Late Oudheid in Rome’s Christian Empress. Gallia Placidia rules in the Twilight of the Empire van oudhistorica Joyce Salisbury. De vaak vergeten dochter van keizer Theodosius I oefende grote macht uit over het West-Romeinse Rijk tussen 425 en 450 als regentes en keizerin-moeder van haar zoon Valentinianus III. Ze stond daarmee in het politieke middelpunt van het in verval geraakte West-Romeinse Rijk dat in 476 zou ophouden te bestaan.

Dr. Irving Finkel is conservator kleitabletten uit Mesopotamië bij het British Museum in Londen, dat er meer dan 130.000 stuks van in haar collectie heeft. Cuneiform is het boek dat Finkel schreef over de bijzondere tabletten uit het Midden Oosten, over het spijkerschrift waarmee ze beschreven zijn en over hun waarde als historisch bronnenmateriaal.

In het Louvre is momenteel een tentoonstelling te zien over archeologische vondsten uit Bulgarije die een bijzonder licht werpen op het Odrysische koninkrijk, een unie van Thracische stammen: “This kingdom became a key player in the regional conflicts that inflamed southeastern Europe from the fifth century BC onward. Stimulated by its numerous exchanges with the Greeks, the Macedonians, the Persians, and the Scythians, the Odrysian kingdom forged its own identity around a turbulent warrior aristocracy.” Topstukken zijn de rijke versieringen van de tombe van koning Seuthes III (331-300 v.Chr.). Bij de tentoonstelling hoort een rijk geïllustreerde catalogus: J.L. Martinez, L’épopée des Rois Thraces.

======================================

DWAASHEID

Een reconstructie van het gezicht van Jezus als kind. Hoe komt het toch dat een land met zóveel kunst als Italië beschikt over zóveel slechte smaak?

======================================

INTERNET

Helemaal blij word je van deze handige collectie met Parthische bronnen. En dat zijn er best veel.

======================================

EN TOT SLOT

Hoe staat het eigenlijk met Ancient History Magazine? Nou, geweldig. Neem hier een abonnement!

======================================

Oude nieuwsbrieven zijn te raadplegen via de website van het Rijksmuseum van Oudheden (2009, 2010, 2011, 2012, 2013, 2014, 2015) en bij Aantekeningen bij de Bijbel.

Tags: ,

Wekelijks wordt in deze Bijbelquiz een nieuwe vraag over de Bijbel gesteld, wie het antwoord denkt te weten mag deze als commentaar toevoegen. Het antwoord komt dan de volgende week, zodat iedereen de gelegenheid krijgt om mee te doen in deze Bijbelquiz. En schroom niet om een antwoord te geven, ook al hebben anderen al eerder een poging gedaan.

Antwoord van de vorige keer:

Het was een moeilijke vraag de vorige keer, maar het was inderdaad Jozef die de Egyptische naam Zafnath Paaneah was, waarvan de betekenis was “Uitlegger van Geheimen”of “de god spreekt en leeft”.

De vraag van deze week:

Zijn vader was een belangrijke persoon onder de Israëlieten, terwijl zijn moeder de dochter was van een priester. Zijn naam had de betekenis van “een vreemdeling daar”. Hij had ook nog een broer en zijn zoon werd priester van de stam Dan. Wie was deze persoon?

Tags: ,

Regelmatig geven we een overzicht van de wijzigingen die op de website zijn doorgevoerd. Vroeger werden, met name de artikelen, in eerste instantie ook op de weblog geplaatst, maar omdat alle artikelen regelmatig worden bijgewerkt en verder uitgebreid, is het logischer om alleen hier op de weblog de voortgang te verwerken.

Artikelen

Als u onze website wil steunen, kunt u een donatie doen op rekeningnummer IBAN NL60RABO0300721382 t.n.v. J.P. van de Giessen, o.v.v. Aantekeningen bij de Bijbel. (Als u niet in Nederland woont: BIC/SWIFT RABONL2U.)

Tags:

Wekelijks wordt in deze Bijbelquiz een nieuwe vraag over de Bijbel gesteld, wie het antwoord denkt te weten mag deze als commentaar toevoegen. Het antwoord komt dan de volgende week, zodat iedereen de gelegenheid krijgt om mee te doen in deze Bijbelquiz. En schroom niet om een antwoord te geven, ook al hebben anderen al eerder een poging gedaan.

Antwoord van de vorige keer:

Met de beeldvraag van vorige keer bedoelde we natuurlijk Lucifer

De vraag van deze week:

Deze persoon kreeg een Egyptische naam, waarvan de betekenis zoiets is als “Uitlegger van Geheimen”, hoewel anderen denken dat de naam “de god spreekt en leeft” betekent. Over wie hebben we het en wat was zijn oorspronkelijke naam.

Tags: ,

Bijbelquiz

De wekelijkse Bijbelquiz wordt deze week overgeslagen.

Tags: ,

De laatste tijd dacht ik al, zijn ze er niet meer tatoeages met foute teksten. In het verleden heb ik al meermalen hier aandacht aan besteed en vanochtend zag ik weer een mooie die ik jullie niet wil onthouden.

Een paar Joden waren in een winkel toen ze de tatoeage zagen en geïnteresseerd vroegen ze aan hem: So we were at the Walmart in Bentonville, AR buying some food and we see this guy with a massive arm tattoo. Shmueli Newman asks him if he knows what it means. “Yes” he proudly says, “it means ’strength’ just like my name. I got it while I was in the military.” Daarna wisten ze niet hoe snel ze de winkel moesten verlaten “We didn’t have the heart to tell him…

Want wat is het probleem, de jongen was van mening dat hier ‘kracht, sterkte’ staat, maar in werkelijkheid staat hier ‘matze’, de ongegiste crackers die met Pesach worden gegeten.

Hieruit blijkt maar weer, dat als je perse een tatoeage wil aanbrengen, je enorm moet oppassen wat je aanbrengt, zeker als het om een tekst gaat.

Tags:

Voortaan zullen we regelmatig een overzicht geven van de wijzigingen die op de website zijn doorgevoerd. Vroeger werden, met name de artikelen, in eerste instantie ook op de weblog geplaatst, maar omdat alle artikelen regelmatig worden bijgewerkt en verder uitgebreid, is het logischer om alleen hier op de weblog de voortgang te verwerken.

Artikelen

Bijbelgedeelten

Als u onze website wil steunen, kunt u een donatie doen op rekeningnummer IBAN NL60RABO0300721382 t.n.v. J.P. van de Giessen, o.v.v. Aantekeningen bij de Bijbel. (Als u niet in Nederland woont: BIC/SWIFT RABONL2U.)

Tags:

« Older entries § Newer entries »