Articles by admin

You are currently browsing admin’s articles.

Met grote verslagenheid geven wij u kennis van het plotselinge overlijden van professor dr. Bruinsma in de nacht van Oud en Nieuw. Vele jaren heeft hij met zijn grote kennis van de Bijbel en de natuur ons van adviezen voorzien.

Johan Bruinsma (1927-2017) studeerde van 1945-’52 biologie aan de universiteit van Amsterdam en promoveerde daar in 1958 op de stofwisseling van vetplanten. In 1958 kwam hij bij het Centrum voor Plantenfysiologisch Onderzoek in Wageningen, waarna hij van 1968-’89 hoogleraar plantenfysiologie was aan de universiteit aldaar. Sinds zijn wedergeboorte in de jaren ‘80 van de vorige eeuw was hij lid van de Vrije Evangelische Gemeente te Bennekom. Johan Bruinsma was getrouwd, had drie getrouwde kinderen en 21 (achter)kleinkinderen.

Ter herinnering aan hem zullen we de komende dagen een reeks artikelen van zijn hand plaatsen.

Schepping En Evolutie In De Levende Natuur

Hoe ben je ontstaan en waarom leef je? Is het bij toeval, dus zinloos, dat je uniek DNA hebt dat je onderscheidt van al je medemensen? Of heeft jouw eigen uniekheid een bedoeling, zodat je leven een specifiek doel en dus zin heeft? Dat is jouw persoonlijke belang bij de algemene vraag, of de wereld en het leven zijn ontstaan en zich afspelen door een evolutie, die louter het gevolg is van toeval en de bestaande natuurwetten, of door de wil van een Intelligentie, die de door hem ontworpen natuurwetten gebruikt om zijn doel met de wereld en het leven – ook met jouw leven – te verwerkelijken. Deze beschouwing heeft ook een doel: je keuze uit deze beide mogelijkheden op grond van vooral natuurwetenschappelijke argumenten te helpen bepalen. Durf je de uitdaging aan die argumenten eerlijk af te wegen?

Voor alle duidelijkheid vooraf: het al dan niet bestaan van God is niet wetenschappelijk te bewijzen, dat is meer een kwestie van het hart dan van het hoofd. Maar de moderne natuurwetenschappen geven wel veel aanwijzingen, waarmee het hoofd de overwegingen van het hart kan versterken en bemoedigen.

Wat in elk geval niet toevallig is, is dat de natuurwetenschappen zich juist in de Europese cultuur hebben ontwikkeld. Elders geloofde men meestal in een veelheid van goden, die elk hun eigen gang gaan, dikwijls met veel onderlinge strijd, wanorde en willekeur, zoals in de mensenwereld. Maar de ene God van joden en christenen stelt orde en geeft regels, zodat ook de door Hem geschapen natuur niet wanordelijk kan zijn, maar moet gehoorzamen aan wetmatigheden, die door onderzoek naar oorzaak en gevolg kunnen worden opgespoord. Vanuit deze overtuiging van de causaliteit in de natuur hebben de natuurwetenschappen zich kunnen ontwikkelen, ook als grondslag voor technische toepassingen, veelal tot heil van de mensheid. Sinds de Verlichting, de filosofische stroming in de 18e eeuw die aan de menselijke rede een overheersende plaats gaf, heeft de wetenschap zich geleidelijk losgemaakt van de religieuze overtuigingen die haar ontwikkeling mogelijk maakten. Toch is er op zich geen conflict tussen wetenschap en geloof, beide spelen zich af op verschillende gebieden waartussen raakvlakken zijn. De werkelijkheid is nu eenmaal niet louter stoffelijk van aard, maar heeft ook geestelijke aspecten. Hoewel je zaken als liefde, schoonheid en geluk niet met wetenschappelijke apparatuur kunt meten, kun je ze wel degelijk als werkelijkheden ervaren. Als je dat buitensluit en je beperkt tot wat je natuurwetenschappelijk meten kunt, loop je het gevaar te vervallen in verabsolutering van het materiële en daarmee in een atheïstisch geloof.

Je diepste overtuiging kan religieus of materialistisch zijn, maar de wetenschap moet haar vraagstelling reduceren tot hapklare brokjes voor haar causale onderzoek. Dat levert feitelijke onderzoeksresultaten op, die uiteindelijk naar de totale werkelijkheid toe geïnterpreteerd moeten worden. En juist bij die interpretatie gaat de onderliggende overtuiging een rol spelen. Van het materialisme uit wordt dan alles aan het toeval toegeschreven, maar van de oudheid af is ook al van een goddelijke hand in de natuur uitgegaan, ‘die de kosmos coördineert en samenhoudt…en toch zelf onzichtbaar is’, zoals Socrates volgens Xenophon gezegd heeft. Dat gaat dus veel dieper en verder dan een ‘god van de gaten’, die zich zou moeten terugtrekken naarmate de wetenschap vordert in het vullen van de gaten in onze kennis. In wezen gaat het om een buitenwetenschappelijke geloofskeuze tussen toeval of schepping, tussen zinloosheid of plan. En juist omdat die keuze zelf geen wetenschappelijke is, is er geen reden voor een overheersing van het materialistisch atheïsme. Ik kom daar nog op terug. Overigens schrijf ik dit als bioloog, voor wie zijn christelijk geloof van steeds groter belang is geworden, zowel in zijn dagelijks leven als in zijn beschouwing van de natuur.

In het onderstaande behandel ik hoe de natuurwetenschap, in het bijzonder de biologie, op grenzen in haar causale verklaringen is gestuit en wat dat kan betekenen voor ons begrijpen van het ontstaan en de ontwikkeling van het leven op aarde.

NATUURWETTEN

Of je nu wel of niet gelooft in een goddelijke Wetgever, er blijken in de natuur wetten te gelden, die algemeen geldig blijken. Van de gevonden natuurwetten zijn die van de thermodynamica de meest fundamentele, want zij beheersen zowel de levende als de levenloze natuur, in de gehele kosmos. Deze wetten gelden materie en energie, beide in hun verschillende vormen: de stof in vaste, vloeibare of gasfase, de energie als warmte, elektriciteit, kracht, enz.

De eerste hoofdwet van de thermodynamica stelt dat van alle energie en materie, die in verschillende vormen en in elkaar kunnen overgaan, de totale hoeveelheid onveranderlijk is. Als het begin van de gehele kosmos dus een oerknal (‘Big Bang’) geweest is, dan zou daarin alle materie en energie van het huidig heelal vervat moeten zijn geweest, iets wat buiten ons voorstellingsvermogen ligt: ‘Eerst was er niets en toen dat ontplofte was alles er’. Zoals wij evenmin kunnen bevatten, dat toen voor ons heelal de tijd begon. Op zich is deze wetenschappelijk ontwikkelde idee overigens wel degelijk in overeenstemming met een goddelijke schepping uit het niets en met een duidelijk begin, zoals in Genesis 1 beschreven. Maar wij stuiten hier al op een wetenschappelijk niet te overschrijden grens: het terrein van het natuurwetenschappelijk onderzoek betreft immers slechts het door tijd en ruimte beperkte gedeelte van de totale werkelijkheid.

De tweede hoofdwet van de thermodynamica leert dat in die totale hoeveelheid energie en materie in de loop der tijd de entropie, dat is de wanorde, onverbiddelijk toeneemt. Populair uitgedrukt: alles valt uit elkaar in simpeler en energie-armere eenheden. Als je niet door te eten materie en energie aan je lichaam toevoegt, ga je dood en vervolgens tot ontbinding over. De organische, levende natuur is rijk aan energie, vandaar dat wij onze energie voor een groot deel ontlenen aan de resten van vroeger leven, de fossiele brandstoffen. De evolutietheorie onderstelt dat in een oorspronkelijk anorganische ‘oersoep’, van minerale zuren, basen en zouten, vanzelf zulke energierijke organische moleculen zouden zijn ontstaan. Die hebben zich geleidelijk met elkaar verbonden, tot er iets ontstond dat zich door deling kon vermeerderen en leidde tot een primitief leven. Op de lange duur heeft dit oerleven zich ontwikkeld tot een stamboom van steeds hoger ontwikkelde organismen, uiteindelijk tot wat wij kennen als de gehele levende natuur van bacteriën, planten, dieren en de mens. Deze theorie van toenemende ordening, eerst door de chemische evolutie in de oersoep en daarna bij de biologische evolutie in de levende natuur, is strijdig met de tweede hoofdwet van de thermodynamica, tenzij er een gerichte invloed van buiten af bij betrokken is geweest.

Die buitenaardse invloed zou goddelijke scheppingskracht kunnen zijn, wat het enige alternatief lijkt voor een toevallige evolutie. Dat onttrekt zich uiteraard volstrekt aan natuurwetenschappelijke toetsing, dat is een kwestie van geloof. Is echter ook de aanname van toevallige evolutie niet een geloofszaak? We zullen zien.

HET ONTSTAAN VAN HET LEVEN

Het ontstaan van levensvormen uit levenloze materie is een oud probleem, dat al eeuwen lang is onderzocht en uiteindelijk door de Franse scheikundige en bacterioloog Louis Pasteur (1822-1895) op grond van uitvoerig onderzoek is verworpen. Pasteurisatie voorkomt dat melk bederft door het verhinderen van microbiële ontwikkeling, en in vuil wasgoed ontstaan niet vanzelf muizen. Maar ook theoretisch is, naar wat wij vandaag de dag weten van de moleculaire bouw van de levende materie, een zogenaamde ‘spontane generatie’ van leven door een chemische evolutie onwaarschijnlijk tot in de hoogste graad.

In de 19e eeuw was leven verbonden met ‘eiwit’, dat thans meer blijkt te zijn dan alleen maar een klompje wit slijm van een kippenei. Elke levende cel bevat duizenden verschillende eiwitten, die als enzymen de zeer vele chemische levensreacties uitvoeren of dienen als bouwmateriaal, voor transport of voor afweer. Alle eiwitten zijn opgebouwd uit verschillende combinaties van slechts twintig verschillende aminozuren, die alle linksdraaiend zijn; één rechtsdraaiend aminozuur zou de enzymactiviteit vernietigen. Bij de vorming van aminozuren in het laboratorium ontstaan altijd gelijke hoeveelheden links(L)- en rechtsdraaiende(D)-aminozuren, de zgn. ‘racemische mengsels’, zoals er in de wereld ook altijd evenveel linker- als rechterhanden zijn. De levende cel bevat evenwel speciale minifabriekjes die uitsluitend L-aminozuren produceren; buiten deze celorganellen, bijv. in een ‘oersoep’, kunnen niet uitsluitend linksdraaiende moleculen gevormd en opgehoopt worden.

De L-aminozuren worden onder wateronttrekking aan elkaar gekoppeld tot eiwitten in de volgorden, die de specifieke vorm en functie van elk eiwit bepalen. Die volgorden volgen uit de volgorden van de eenheden, waaruit bepaalde nucleïnezuren zijn opgebouwd. Alle nucleïnezuren bestaan uit ketens van ribose en wel van uitsluitend de rechtsdraaiende isomeer, L-ribose zou de functie verstoren. Ribonucleïnezuur (RNA) wordt gevormd door eiwitten in celorganellen, waarbij de volgorden van de RNA-eenheden, de nucleotiden, worden bepaald door de nucleotidevolgorden in het desoxyribonucleïnezuur (DNA). Dit DNA zelf wordt eveneens door eiwitactiviteit vermeerderd, er zijn tientallen enzymen betrokken bij het dupliceren van de ketens waaruit het DNA is opgebouwd. Die ketens bevatten slechts vier verschillende D-nucleotiden en de volgorde van telkens drie van deze eenheden vormt de codering van de gehele genetische informatie van het betreffende organisme, dat uit al die nucleïnezuur- en eiwitactiviteiten resulteert. In boekvorm uitgeschreven zou die informatie een enorme bibliotheek beslaan, maar elk van de miljoenen cellen in je lichaam bevat die volledige informatie, voornamelijk in de celkern.

Eigenlijk is elke cel in je lichaam een miniatuurstadje met, behalve zo’n bibliotheek en eiwit- en nucleïnezuurfabriekjes, ook energiecentrales, industrieterreinen voor voedselverwerking, productie en opslag van materialen, met transportwegen en met membranen als muren om door specifieke poorten allerlei moleculen door te laten of juist tegen te houden. Zo is bijv. de toegangspoort van het kernmembraan opgebouwd uit ongeveer 450 eiwitten, van 30 verschillende typen, die samen een structuur vormen die aan bepaalde aminozuurvolgorden in de voorbijkomende, elders in de cel gevormde, eiwitten selectief de voor de kern benodigde enzymeiwitten herkent en slechts deze doorlaat. Aldus geven deze poorten in de verschillende organelmembranen ons een indruk van het grote wonder van de complexiteit en de diversiteit in de moleculaire architectuur van de levende cel. Bovendien is elke cel ook nog gespecialiseerd in de vorm en functie van het weefsel of orgaan, waartoe hij behoort, bijv. als huid-, spier-, lever- of zenuwcel, bij planten als bladmoescel, zeefvat of stuifmeelkorrel.

Je weet dit alles wel van school. Maar heb je wel eens een stadje of zelfs maar een fabriekje spontaan zien ontstaan? Hoe groot is de kans dat, als je een hoop schroot met wat rubber, plastic en glas aan weer en wind en bliksems blootstelt, je een vliegtuig ziet ontstaan dat met passagiers en al de lucht in kan? Of is er toch een team knappe ingenieurs nodig voor het ontwerpen van zo’n vliegtuig? Als je onbevangen kijkt naar dit verhaal van genetisch gereguleerde enzymsynthese en celbouw, kun je dan om een uiterst intelligent Ontwerper heen? Daar komen we nog uitvoerig op terug. De kans op het toevallig ontstaan van een klein eiwitje is berekend op 1:10325 , terwijl het gehele universum ‘slechts’ 1080 atomaire deeltjes bevat. Uiteraard wordt de kans op het toevallig ontstaan van een complete levende cel in een ‘oersoep’ nog veel lager ingeschat. De befaamde engelse astronoom en wiskundige Sir Fred Hoyle (1915-2001) berekende in 1981 dat de kans op het door chemische evolutie ontstaan van alleen al de eiwitten van de simpele, eencellige amoebe, afgezien van alle andere organische componenten die nodig zijn voor het leven van die cel, omstreeks 1:1040.000 moet zijn! Sir Fred bestempelde daarom de idee van spontane generatie van leven in een oersoep als ‘evidently nonsense of a high order’.
Er zijn dan ook talrijke problemen. We zagen al dat de vorming van de organische eenheden, om te beginnen aminozuren en nucleotiden, energie vereist, terwijl zuurstof en ultraviolette straling zeer schadelijk blijken. Toch heeft men door elektrische ontladingen onder sterk reducerende condities uit anorganische stoffen wel enkele (racemische) aminozuren kunnen maken. Alleen de linksdraaiende monomeren moeten dan geïsoleerd en gepolymeriseerd worden tot eiwitketens. Die polymerisatie gebeurt onder uittreding van water, maar in een waterrijke ‘oersoep’ ligt het evenwicht van zulke reacties uiteraard geheel bij de hydrolyse i.p.v. de synthese. Daarom zou die polymerisatie alleen mogelijk zijn bij een zeer sterke locale ophoping van die monomeren, bijv. door binding aan kleideeltjes. Als zulke kleideeltjes zich zouden bevinden bij vulkanische bronnen in de diepzee, de ‘black smokers’, onder hoge temperatuur en druk, maar zonder beschadigende zuurstof en ultraviolet, zou daar wellicht enige polymerisatie kunnen optreden. Echter, onder zulke omstandigheden racemiseren aminozuren spontaan, zodat de specifieke voorwaarde voor de eiwitsynthese bij voorbaat al verdwenen is.

En vervolgens komt het probleem: de verschillende soorten ketens hebben elkaar wederzijds nodig voor hun vorming. De eiwitketens behoeven nucleïnezuurketens voor hun codering, maar die nucleïnezuurketens moeten op hun beurt enzymatisch, dus door eiwitketens, gevormd worden. Het is een kip-en-ei probleem: wat zou er eerst geweest moeten zijn: eiwit, nucleïnezuur of allebei? Alleen sommige RNA-moleculen bevatten zowel codering als enige enzymatische activiteit, zodat wel een ‘RNA-wereld’ is ondersteld, die aan de DNA- en eiwitwereld zou zijn voorafgegaan. Maar de vorming uit anorganische moleculen van de bouwsteen van RNA, ribose, is nooit aangetoond, laat staan de vorming en ophoping van de specifieke D-isomeer, hetzelfde probleem als bij de abiotische vorming van de L-aminozuren. Bovendien bestaat RNA, evenals DNA, uitsluitend uit 3’-naar-5’ verbonden monomeren, zonder enig optreden van 2’-naar-5’ of 5’-naar-5’ bindingen, wat zonder enzymwerking niet te begrijpen is. Dat alles sluit ook een spontaan ontstaan van een ‘RNA-wereld’ uit.

Tenslotte is de verdere structurering van de verschillende polymeren tot functionele eenheden binnen de membranen van een cel, die volledig kan stofwisselen, nog een lang pad vol onoverzienbare voetangels en klemmen. En daarbij gaat het dan nog niet alleen om één enkele ontwikkelde cel, maar die moet zich ook nog door deling kunnen vermenigvuldigen. Zo zijn dan zowel de diepzeehypothese als de RNA-wereld nog irreëel ver verwijderd van ook maar de eenvoudigste bacterie, laat staan van een leeuw of zelfs van een leeuwerikje.

Om toch aan het toevallig voorkomen van leven op aarde te kunnen vasthouden, is als alternatief wel geopperd dat het leven vanuit de ruimte de aarde zou hebben bereikt. De Nobelprijswinnaar S. A. Arrhenius (1859-1927) veronderstelde al in 1884 dat leven overal in het heelal aanwezig zou zijn, de ‘panspermia’-theorie. Ook Hoyle, een eeuw later, dacht, gezien de door hem berekende onwaarschijnlijkheid van spontaan ontstaan leven, aan een mogelijk buitenaardse oorsprong van het leven. Maar zo’n idee is uiteraard niet meer dan slechts een verplaatsing van het onopgelost probleem van het bij toeval ontstaan van het leven.

De conclusie moet zijn, dat toevallige, blinde evolutie ontoereikend is om het ontstaan van het leven te verklaren. Een recent benoemd hoogleraar in de organische scheikunde verklaarde dan ook in de rede waarmee hij zijn ambt aanvaardde, dat ’de wolkenkrabber van de evolutietheorie niet op een degelijk fundament staat, terwijl de begane grond nog onbegaanbaar is: je kunt er momenteel als wetenschapper niet fatsoenlijk binnen komen.’

Tags: , ,

Oorsprong van de kerstboom

In onze lijst van vragen en antwoorden over kerst is al een paar keer een reactie gekomen over de oorsprong van de kerstboom.

We willen dan ook in dit artikel een aantal punten hierover bespreken, zonder een uitspraak te doen of het wel of niet geoorloofd is om deze in huis op te zetten.

Wordt de kerstboom in de Bijbel genoemd?
Vaak wordt gezegd dat in Jer. 10:3-5 sprake is van de kerstboom. Zoals al eerder behandeld blijkt dat het hier niet om een heilige boom gaat maar om het maken van een afgodenbeeld. Ook het idee van Luther dat de Bijbelse Aleppo-boom de oorspronkelijke kerstboom was is leuk bedacht maar heeft niets daarmee te maken.

Heilige bomen
In bijna alle culturen zijn er heilige bomen geweest, echter bij bestudering blijkt dat het vaak niet om naaldbomen gaat. Zo wordt vaak aangehaald dat de ‘Donareik’, een Keltische heilige boom die door Bonifatius in 723 is omgehakt al een vroege representant is van de kerstboom. Daarbij vergeet men dat het om een loofboom ging en niet om een naaldboom.
Natuurlijk zijn er ook in diverse culturen heilige naaldbomen geweest. In Rome was een van de heilige bomen de dennenboom en de bijbehorende god was Baäl-Berith “heer van de den” (De naam was tevens een woordspeling in het voordeel van de ingewijde, want Baäl-Berith betekent ook “heer van het verbond”). Terwijl mogelijk de ceder de heilige boom van Tammuz zou zijn. Bij de Kelten is bekend dat ze een rituele begrafenis uitvoerden van de spar.

De levensboom
Ook zien we dat de kerstboom vaak wordt geïdentificeerd met de levensboom uit het paradijs, waarbij de kerstballen het ‘verboden fruit’ voorstellen. Echter dit idee werd pas in de Middeleeuwen ontwikkeld en om die reden lijkt het niet erg aannemelijk dat de levensboom de oorspronkelijke kerstboom was.

De kerstboom
Pas in de Middeleeuwen zien we voor het eerst dat de kerstboom in verband wordt gebracht met kerst. De eerste vermelde kerstboom is te vinden op de hoeksteen sculptuur van een privéwoning in Turckheim, Elzas (toen een deel van Duitsland, tegenwoordig Frankrijk), en wordt gedateerd op 1576 (Roger Ehrsam (1999). Le Vieux Turckheim. Ville de Turckheim: Jérôme Do Bentzinger). Mogelijk werden de Keltische/Germaanse gebruiken van het verbranden van de spar en het plaatsen van cadeautjes toen gekerstend tot een christelijk gebruik. De dominee en kroniekschrijver Balthasar Russow schreef in zijn Chronica der Provinz Lyfflandt (1584) over een gevestigde traditie van het opzetten van een versierde spar op het marktplein waar de jonge mannen “met een koppel van meisjes en vrouwen gingen, in dan eerst daaromheen zongen en dansten en dan de boom in brand zetten”. Na de protestantes reformatie (16de eeuw) zien we voor het eerst dat sparrenbomen in de huizen van de rijkere families worden gezet. We zien dan ook de eerste verklaringen van Luther.
In de negentiende eeuw heeft het Réveil een belangrijke rol gespeeld bij de introductie van de kerstboom. Ottho Gerhard Heldring zag de gezellige sfeer in Duitsland en wist dat het niet alleen een goede manier was om de arme gezinnen te trekken en ze te ondersteunen door cadeautjes te geven aan de kinderen, maar ook dat dit een uitstekende gelegenheid was om het Evangelie te verkondigen.

Conclusie
De kerstboom is pas zeer laat in het kerstfeest opgenomen en was niet een oorspronkelijk onderdeel van het feest. Zeer waarschijnlijk is het overgenomen van de Keltische/Germaanse gebruiken en verder geëvolueerd tot wat het nu is.

Tags:

Noël

Steeds vaker lezen we in de media en fora allerlei onzin over zaken die met kerst te maken hebben, en degenen die onze website regelmatig bezoeken weten dat we juist om die reden een speciale pagina hebben aangelegd die op de meest voorkomende vragen een antwoord geeft. Vandaag kwamen we, dankzij Willem Ouweneel, erachter dat men tegenwoordig ook allerlei twijfels heeft over het woord ‘Noël’. Ouweneel schrijft: “Maar het mooiste (of ergste) dat ik vond is het volgende. Ik hóóp dat het een grapje was, maar het stond wel in een bloedserieuze context. Dus ik vrees dat het níét als grapje bedoeld was. De schrijver verklaarde dat het woord No-el ‘geen God’ betekende! Dit spant de kroon. No is Engels, en El is Hebreeuws, maar dat doet er natuurlijk niet toe. De naam geeft al aan dat kerst niet deugt…“.

Betekenis Noël

Zoals ook Ouweneel betoogd komt het woord ‘noël’ uit het Frans. In het Van Dale Etymologisch woordenboek lezen we dan ook de volgende verklaring:

noël [Frans kerstlied] {1847} < frans Noël [Kerstmis, kerstlied], oudfrans nouel, noel, neel, nael < latijn (dies) natalis [geboortedag (van Christus)] (vgl. nataal).

Ook andere naslagwerken komen tot een soortgelijke verklaring, zo geeft de Online Etymology Dictionary:

Noel (n.)
late 14c., nowel “feast of Christmas,” from Old French noel “the Christmas season,” variant of nael, from Latin natalis (dies) “birth (day),” in Church Latin in reference to the birthday of Christ, from natus, past participle of nasci “be born” (Old Latin gnasci; see genus). The modern word in English, with the sense “a Christmas carol” (1811) probably is a separate borrowing from French. As a masc. proper name, from Old French, probably literally “of or born on Christmas.”

Los van de etymologische oorsprong van dit woord, is deze stelling dat Noël ‘geen God’ betekent nog eens vreemd, want het gebeurt maar zelden tot nooit dat een woord is samengesteld uit meerdere leenwoorden uit verschillende andere talen en doet verdacht veel denken aan volksetymologie met de intentie om het kerstfeest in een kwaad daglicht te stellen. Net zoals veel andere fabels rondom kerst, moeten we ook deze daartoe verwijzen.

Tags:

Bijbelcode en Jesaja 53

Al eerder is er op deze website geschreven over de Bijbel-code of Equidistant Letter Sequence (E.L.S.) en aangetoond dat deze grote onzin is. Niet alleen is toen aangetoond dat dit verschijnsel, het vinden van woorden door letters welke men horizontaal, verticaal, diagonaal aan elkaar verbind, al dan niet door letters welke op een bepaalde afstand van elkaar staan met elkaar te verbinden (bv. om de 50, 75 of 346 letters), ook in andere boeken voorkomt maar ook dat er grote problemen zijn welke grondtekst je gebruikt.

Om die reden zijn we bezig geweest om de passage van Jesaja 52:13-53:12 van de bekende Dode Zee-rol Jesaja (1QIsaa) te vergelijken met de Masoretische tekst (Biblia Hebraica Stuttgartensia). In deze 15 verzen bleken op letterniveau al meer dan 115 (!!) verschillen te zijn. Deze 115 verschillen zorgen ervoor dat de vermeende patronen van een Bijbel-code verschuiven en nutteloos zijn. We moeten ons dan ook afvragen dat als er al zoveel verschillen zijn met een Dode Zee-rol die het dichtst bij de Bijbelse periode staat, hoe kunnen dan de aanhangers van de E.L.S. stellen dat hun bevindingen waar zijn. Waar zijn hun bewijzen dat hun “grondtekst”, de Koren-editie, de correcte is? Zijn er oudere grondteksten die overeenkomen met deze editie? Of hebben ze zonder onderzoek geponeerd dat dit de enige correcte editie is?

U kunt de verschillen nazien, door vanaf Jesaja 52:13 te kijken bij de “vertaalnotities”.

Tags:

Dit is de 136e aflevering van de Livius Nieuwsbrief met nieuws over de Oudheid. De nieuwsbrief is gratis; voor adreswijzigingen en afmeldingen volstaan uitsluitend mailtjes naar nieuwsbrief@livius.nl.

Jona Lendering (redactie)

======================================

LIVIUS’ EIGEN NIEUWS

Het nieuwe cursusprogramma is er, met cursussen over de herkomst van de Europese volken (kortom, het recente DNA-onderzoek) in Amsterdam en Dronten, Egypte in het vernieuwde Rijksmuseum van Oudheden in Leiden, Mesopotamië in Bussum en Hoorn, het antieke Noord-Afrika in Amsterdam, het ontstaan van West-Europa in Haarlem, Zaanstad en Zoetermeer, islamitisch Spanje in Schagen, het Nibelungenlied in Amsterdam en de Zijderoute in Gouda.


In de reeks museumstukken: eliteaardewerk, een Mesopotamisch kadaster, de Trojaanse Oorlog, een schitterend Grieks grafreliëf, een lever voor de ingewandenschouw en de gouden plaatjes uit Pyrgi,

Over boeken: Hugo Konings boek over de uitleg van mythen, Piet Gerbrandy’s vertaling van Synesios’ hymnen en de boeken van Luit van der Tuuk over de Friezen en Franken.

En: Tepe Sialk, de herkomst van de Batavenmythe en wat hebben de verkiezingsprogramma’s te bieden voor Oudheidliefhebbers?

======================================

HET MOOISTE VAN DE MAAND

Dat uw redacteur het eerste exemplaar kreeg van de tentoonstellingscatalogus heeft vanzelfsprekend geheel geen invloed gehad op de uitverkiezing van de expositie over Egyptische koninginnen in onze erkend subjectief “het mooiste van de maand” genoemde rubriek

In dit keer het bericht dat in het Rijksmuseum van Oudheden de Egyptische collectie weer open is en er een expositie is over. Toebosch’ onvolprezen Eigen Tijdschrift is enthousiast.

In de bonus krijgt u nog een reeks stukjes over Egyptische koninginnen: algemeenNeithhotepMerneithNitokris.

======================================

EGYPTE

Dat het alfabetische schrift in het Midden-Oosten is ontstaan, staat vast. De oudste onomstreden tekens komen uit de Sinai maar er zijn (uit de Wadi el-Hol) ook Egyptische tekens die alfabetisch zouden kunnen zijn. De zaak wordt nu complexer – wat betekent dat we meer informatie hebben en dus dichter bij een oplossing zouden zijn als het niet zo gepolitiseerd was.

Het maandelijkse gesleep met mummies: 12 (Nefertari), 3. En dan hebben we het nog niet gehad over de Leidse krokokodillenmummie.

En verder: interessante ontdekking in AbydosSohag (waar zelfs de schijn dat archeologie een wetenschap is moet wijken voor het toeristisch belang), Aswan en beeldschoon oud glas.

======================================

HET OUDE NABIJE OOSTEN

Een prachtige kruik uit de Midden-Bronstijd, gevonden in Tel Aviv. Om helemaal blij van te worden, zo’n mooie foto.

Daan Nijssen vertelt over het schandaal van de Persepolis Fortification Tablets.

En verder: ArslantepeKhirbet al-Batrawymilieuvervuiling, . Plus: spijkerschriftkoekjes.

======================================

BLOED-OUDHEDEN

In noordelijk Irak is het offensief naar Mosul gestart. Er zijn geruchten over grote verwoestingen, aangericht door ISIS, in Nineveh. In Nimrod zijn soortgelijke geruchten inmiddels bevestigd.

Daan Nijssen legt uit waarom ISIS de zaken kapotmaakt. En het opiniestuk die je wist dat zou komen.

======================================

DE OUDE GRIEKEN

Niet direct nieuws, maar wel interessant: meer details over de instorting van Santorini (Thera) en de daarop volgende, al bekende stormvloed.

Een oud kliekje opnieuw opgediend: de bijbelse stam Dan was mogelijk een groep Myceense huurlingen.

En verder: geboortebeperking en de skeletten uit Faleron weer eens.

======================================

ROME EN ZIJN RIJK

Een fascinerend Etruskisch graf met een naargeestig skelet.

Keizer Silbannacus, wie kent hem niet?

In de stad zelf: het heropende Circus Maximus.

Vaker dan je zou denken is er nieuws over smokkelaars van oudheden die worden gearresteerd – zoals deze twee Nederlanders.

En verder: AlexandriëAntalya, een dierenkerkhof in BereniceMardinPlovdivPompeii, een inscriptie uit Sanli Urfa maar geen woord over de inhoud, Starza della Regina (oudheidkundige standaardoverdrijving), Vindonissa

======================================

BENOORDEN DE ALPEN

De nieuwe website “Archeologie op de kaart”: een mooi begin van wat hopelijk véél uitgebreider gaat worden.

Een geweldig stuk over de Romeinse kust: genuanceerd, zonder overdreven claims. Wetenschapsjournalistiek over de Oudheid – het kan dus wél goed.

De ontdekking van een Merovingisch grafveld bij het Limburgse Echt. En – daarmee verwant – een stukje over Frankische kunst.

Het maandelijkse lijstje uit Groot-Brittannië: Cissbury RingBristol en de zwarte bewoners van Leicester. Want de simpele conclusie van het DNA-onderzoek, dat migratie iets is van alle tijden, lijkt maar niet door te dringen.

En verder: Bronstijd-graven op de Utrechtse Heuvelrug en hoe Archeon werd gepiepeld.

======================================

ISRAËL, JODENDOM EN CHRISTENDOM

Een IJzertijdnederzetting is natuurlijk niet interessant. Dus verzinnen we er een paleis van koning David bij. En dat recyclen we net zo lang tot iedereen een grondige weerzin heeft van de oudheidkunde. Nu weer een expositie. En niemand die de moeite neemt zelfs maar op te schrijven hoe de opgraving heet (Khirbet Qeiyafa).

En dat is dan weer wél nieuws: de ontdekking van een ritueel bad in Machereus.

Diverse berichtjes uit Jeruzalem: grafschenning, de Grafbasiliek (werkelijk niets nieuws, maar ja, het is bijna kerstmis hè) en een Byzantijnse boog.

Een interessante inscriptie uit de tijd van Bar Kochba illustreert hoe moeilijk de onderdrukking van diens messiaanse opstand is geweest.

En verder: Masada.

Een stukje over het vroege christendom waarin werkelijk niets nieuws staat: inderdaad, de christenen waren joods; inderdaad, ze hadden ruzie; inderdaad, de Bijbel circuleerde nog niet in een voor ons herkenbare vorm; inderdaad, ze scholen niet in catacomben; inderdaad, we weten niets over Petrus. Kortom: een stuk dat niets noemt dat u niet allang weet. En helaas is het bittere noodzaak dat op het internet te herhalen – zie ook “overig” (hieronder).

======================================

OVERIG

Omdat oudheidkundigen verzuimen uit te leggen dat ze een wetenschap beoefenen met een echte methode, denkt iedereen dat ’ie kan meepraten. Mark Rutte herhaalde zijn blunder over de val van het Romeinse Rijk, in Engeland herhaalt iemand van UKIP dat verhaal, en verder wordt Cicero te onpas gebruikt. Zolang wetenschappers de methode niet uitleggen, zijn manifesten als dit pure symptoombestrijding.

Het leuke verhaal over de eerste tekeningen van Palmyra, n.a.v. de expositie in Deventer.

De Universiteit van Amsterdam biedt een interessante reeks “big history”.

En verder: een Paflagonisch graf.

======================================

BOEKEN

De boekenrubriek in de Livius Nieuwsbrief wordt verzorgd door Roel Salemink van de Amsterdamse Athenaeumboekhandel, die u de boeken snel zal leveren als u gebruik maakt van de onderstaande links.

Het tweede deel in John Romer’s History of Ancient Egypt is verschenen en heeft de ondertitel From the Great Pyramid to the fall of the Middle Kingdom. Het behandelt op uitvoerige wijze de geschiedenis van het oude Egypte tussen 2500 en 1800 voor Christus.

Geneeskunde is een kleine selectie uit de Naturalis Historiae van Plinius de Oudere. Zoals de titel doet vermoeden zijn hier de gedeelten samengebracht over medicijnen, geneeskrachtige kruiden en hun functioneren.

Dat niet iedere Griek blind geloofde in de mythen over goden, helden en monsters laat Hugo Koning zien in het boek Mythen moet je niet geloven! waarin hij de tekst Peri Apiston (Ongelooflijke verhalen) van Palaiphatos (vierde eeuw voor Christus) opnieuw heeft vertaald en ingeleid. (recensie)

Over de Griekse filosofie is het geprezen overzichtswerk van Anthony Gottlieb in vertaling verschenen: De Droom der Rede. een geschiedenis van de filosofie van de Grieken tot de Renaissance.

======================================

DWAASHEID

En daar waren ze weer: de loden codex (commentaar) en het Evangelie van de Vrouw van Jezus (commentaar).

======================================

INTERNET

Gnomon biedt zijn catalogus van oudheidkundige artikelen digitaal aan. Het totale aantal van 600.000 publicaties is overigens een fractie van de totale productie. Alleen al voor Nederland werden tussen 2000 en 2010 een half miljoen pagina’s geschreven – ofwel een toren van vijfentwintig meter.

======================================

OVERLEDEN

De Nijmeegse stadsarcheoloog Jan Thijssen is overleden.

======================================

EN TOT SLOT

Een belangrijke doorbraak in het hiëroglyfenonderzoek.

Toota witharsechwanoo!

======================================

Oude nieuwsbrieven zijn te raadplegen via de nieuwspagina van het Rijksmuseum van Oudheden en bij Aantekeningen bij de Bijbel.

Tags: ,

Dit is de 135de aflevering van de Livius Nieuwsbrief met nieuws over de Oudheid. De nieuwsbrief is gratis; voor adreswijzigingen en afmeldingen volstaan uitsluitend mailtjes naar nieuwsbrief@livius.nl. Jona Lendering (redactie)

=====================

LIVIUS’ EIGEN NIEUWS

Een greep uit het Liviusaanbod: de cursus over antiek Noord-Afrika in Amsterdam.

Op de Livius.org-website zijn we nog steeds bezig met de migratie naar een nieuwe stijl, maar inmiddels is de Bataafse Opstand overgezet. Blogstukjes: antieke kleuren, Kelten in de Lage Landen, de Chamaven (Germaanse stam uit de Achterhoek), zomaar wat mooie papyri en de val van het Serapeum. In de serie museumstukken: schitterend ivoor uit Megiddo, de kalender van Gezer en het prachtige portret van Shapur II.

Plus drie boekbesprekingen: kwakhistoricus Reza Aslan over Jezus, Maurice Caseys verkeerd gerichte weerlegging van kwakhistorische Jezusboeken en Paul Veyne draaft door over Palmyra.

======================================

HET MOOISTE VAN DE MAAND

In onze erkend subjectief “het mooiste van de maand” genoemde rubriek dit keer de etymologie van “Nehalennia”.

======================================

EGYPTE

Prachtige foto van een graf in Abydos met op de muren afbeeldingen van schepen. Een nieuw najaar, nieuw onderzoek, een nieuwe geheime ruimte in een koningsgraf. Dit keer de Grote Piramide.

En verder: Aswan en een héél zinvol artikel over het maandelijkse gesleep met mummies.

======================================

HET OUDE NABIJE OOSTEN

Cyrus de Grote blijft symbool van een niet-islamitisch Iran: een bijeenkomst in Pasargadai.

En verder: Dohuk (Bronstijdstad in N-Irak), Tell Sabi Abyad, een oeroude werf bij Silifke, een graf in Muǧla.

======================================

BLOED-OUDHEDEN

Er zijn twee offensieven ingezet tegen ISIS: een richting Raqqa en een richting Mosul. Bij dat laatste is Nimrud bevrijd. Ook Khorsabad ligt inmiddels aan de veilige kant van de frontlinie.

In het Allard Piersonmuseum was een bijeenkomst over Palmyra, waarbij onder andere eenzijdige media-aandacht en de toekomst ter sprake kwamen.  “De gedachtenwisseling bij deze bijeenkomst was boeiender en interessanter dan een jaar eerder,” schrijft Toebosch’ Onvolprezen Eigen Tijdschrift.

Daan Nijssen schrijft stug door over het oud-oosterse, hellenistische en Romeinse erfgoed dat verloren is gegaan: Aššur, Nimrod, de eerste Arabieren, Hatra en Palmyra.

======================================

DE OUDE GRIEKEN

In Agrigento is het antieke Griekse theater geïdentificeerd.

Veel gedoe deze maand over de mogelijkheid dat de standbeelden van krijgers in het graf van China’s eerste keizer zouden zijn geïnspireerd door Griekse sculptuur. En de weerlegging.

En verder: opnieuw Pylos en nog eens Pylos. En Knidos.

======================================

ROME EN ZIJN RIJK

Interessant: de plek waar de Romeinse legionairs Jeruzalem binnendrongen.

Om helemaal blij van te worden: mozaïeken in Edessa (Sanli Urfa).

Zevenhonderd flesjes met rustgevende middelen bij Istanbul – en een vergezocht verband met een vroeg-zevende-eeuwse belegering.

En verder: een mooie reconstructie van een huis uit Pompeii, Assos, Stara Zagora, de Baai van Napels en waren de Romeinen in Japan?

======================================

BENOORDEN DE ALPEN

Je kunt drones inzetten voor allerlei doeleinden. Dus waarom zou je er geen erosie mee meten? Zoals in Tienen.

De Limburger besteedde terecht veel aandacht aan het antieke Heerlen en aan het zich zo succesvol vernieuwende Thermenmuseum. Toen ze toch bezig waren, ging het nabijgelegen Simpelveld in één adem door.

Weer een nieuwe aflevering in de kinderachtige discussie over welke stad in Nederland het oudst is. Ga iets serieus doen.

En verder: Kuringen, Paderborn en een pot antieke gezichtscrème uit Londen.

======================================

ISRAËL, JODENDOM EN CHRISTENDOM

Interessante vondsten in Jaffa documenteren gevechten tussen Egyptenaren en Kanaänieten.

De onlangs opgedoken Dode Zee-rol-fragmenten zijn vermoedelijk vals. En nóg een papyrus, ook al ongeloofwaardig.

Een grappige christelijke inscriptie uit Smyrna die iets heeft van een satorvierkant.

En verder: reparaties aan de H. Graf-basiliek in Jeruzalem.

======================================

OVERIG

Fijn stukje over de “vallei der Thracische koningen” in Bulgarije.

En verder: Etruskisch Vulci, een Fenicisch wrak bij Gozo.

======================================

BOEKEN

De boekenrubriek in de Livius Nieuwsbrief wordt verzorgd door Roel Salemink van de Amsterdamse Athenaeumboekhandel, die u de boeken snel zal leveren als u gebruik maakt van de onderstaande links.

In How to win an argument: An Ancient Guide to the Art of Persuasion zijn de antieke wijsheden van Cicero bijeengebracht over hoe men anderen kan overtuigen en beïnvloeden, een uitermate relevant en nuttig onderwerp. Dit is het vierde deeltje in een reeks met daarin How to grow old: Ancient Wisdom for the Second Half of Life, How to win an election: An Ancient Guide for Modern Politicians en How to run a country: An Ancient Guide for Modern Leaders. De boeken laten op aardige wijze zien hoe interessant en toepasselijk antieke teksten nog kunnen zijn voor het moderne leven.

De Macht van de Traditie: het keizerschap van Augustus en Constantijn is het boek dat classicus Diederik Burgersdijk schreef over het bij nadere beschouwing traditionele en klassieke keizerschap van Constantijn, dat grote gelijkenissen vertoonde met het keizerschap van de eerste keizer Augustus.

Cambridge University Press kwam deze maand met een grote hoeveelheid nieuwe titels in paperback, een selectie: Pericles: A Biography in Context over de Griekse staatsman, Scylla: Myth, Metaphor, Paradox over het bekende Griekse zeemonster, Ancient Libraries over bibliotheken in de klassieke oudheid, Proclus: An Introduction over de Neoplatonist Proclus, Theater Outside Athens: Drama in Greek Sicily and South Italy over Grieks theater buiten Griekenland, Ancient Greek Music: A new technical History over de ontwikkeling van de muziek bij de Grieken en Augustine Deformed: Love, Sin, and Freedom in the Western Moral Tradition over het denken van Augustinus.

======================================

DWAASHEID

Archeologen vinden mozaïeksteentjes in het zand dat in de jaren negentig bij de bouw van een moskee op de Tempelberg is weggegooid en dat nu wordt gezeefd in de hoop iets te vinden. Die mozaïeksteentjes interpreteer je dus als behorend tot de joodse tempel – al kunnen ze net zo goed behoren tot de christelijke kerk die hier heeft gestaan of een islamitisch bouwwerk van voor de Kruistochten.

N.a.v. een UNESCO-resolutie kwam de kwakhistorische theorie weer naar voren dat de joodse tempel nooit heeft gestaan op de Tempelberg. En dat is evidente onzin.

======================================

EN TOT SLOT

Dreigt er een nieuwe Trojaanse Oorlog?

Toota witharsechwanoo!

======================================

Oude nieuwsbrieven zijn te raadplegen via de nieuwspagina van het Rijksmuseum van Oudheden en bij Aantekeningen bij de Bijbel. Als u de nieuwsbrief wil steunen, kunt u een donatie doen op rekeningnummer IBAN NL26 INGB 0670 7911 21 t.n.v. Livius, o.v.v. Ondersteuning Nieuwsbrief. Dank u wel. (Als u niet in Nederland woont: BIC/SWIFT INGBNL2A.)

Meer weten over de Oudheid? Neem een abonnement op Ancient History Magazine. Het net verschenen zevende nummer, dat een dezer dagen van de drukpersen rolt, is gewijd aan Nineve en het antieke Assyrië.

Tags: ,

Ezau, hij is Edom

Tegenwoordig verschijnen nog maar weinig studieboeken over een specifiek Bijbels persoon. Toch heeft de schrijver Anco van Moolenbroek het aangedurfd om een lijvig boek (meer dan 400 pagina’s) over Ezau, de broer van Jakob, te schrijven. Een keuze die niet direct voor de hand ligt, maar een blik op het inhoudsregister geeft al aan dat niet alleen over de persoon Ezau wordt geschreven, maar ook over zijn nageslacht. Dat is dan ook het interessante van dit boek, er wordt gekeken hoe in de loop der eeuwen het nageslacht van Ezau zich ontwikkelen tot de Edomieten en later de Amelekieten en hoe die zich opstellen tot hun broedervolk Israël.

Zoals je mag verwachten van een degelijk studieboek wordt ieder aspect wel behandeld. In de eerste zes hoofdstukken van het eerste deel wordt een uitvoerige biografie gegeven over Ezau zelf, om in het zevende hoofdstuk in te gaan op zijn directe nageslacht, de Edomieten. In de hoofdstukken daarna wordt de lezer meegenomen in het erfbezit van Ezau en worden steden als Petra, Bozra, Teman en Dedan beschreven. Interessant is meteen dat ook de religie van deze steden wordt behandeld en we kunnen zien hoe die steeds meer afwijkt van de Joodse godsdienst. In vogelvlucht lezen we over hoe Ezau’s nazaten een belangrijke rol spelen in koninkrijken als Idumea, Phoenicië, het Romeinse Rijk en andere. Een speciaal hoofdstuk wordt gewijd aan profetieën welke gericht zijn aan/tegen Edom.

In het tweede deel wordt vervolgens nog eens uitvoerig diverse Edomieten en Amelekieten behandeld, zoals Haman in de geschiedenis van koningin Esther, David en de Amelekieten om langzaam de hypothese op te werpen dat Amalek, de kleinzoon van Ezau, de vermenselijking is van de mens zonder God en zelfs de tegenstander van God is. Ook al vind ik dat de schrijver soms hierin te ver doorschiet, blijft het een interessante hypothese die zeker redelijk is onderbouwd en goede inzichten geeft over diverse verhoudingen van deze volken ten opzichte van het Joodse volk in de Bijbel.

Het boek is goed voorzien van voetnoten en gelukkig staan die onderaan de pagina en niet zoals vaak tegenwoordig gebeurd achteraan, zodat men gemakkelijk deze eropna kan slaan.

Voor iedereen die van een goede Bijbelstudie houdt is dit boek zeker aan te raden.

U kunt het boek hier bestellen.

Tags:

Psalm 147:12-13

Het is weer eens tijd om een Psalm te behandelen, een populaire psalm in Mizrahi stijl, waarin duidelijk de oriëntaalse invloeden zijn te horen, is Psalm 147. Het wordt gezongen door Hadar Ozeri (die, ter waarschuwing, overigens ook veel niet religieuze muziek zingt).

Zoals gewoonlijk staat onder de video de Hebreeuwse transliteratie en een vertaling. Tijdens het zingen wordt de Godsnaam JHWH uitgesproken door Adonai (“Heer”), omdat Joden deze niet uitspreken. De twee verzen worden meermalen herhaald.

12
šabəḥî yərûšālaim ’eṯ-JHWH
Jeruzalem, roem de HEERE,

haləlî ’ĕlōhayiḵə ṣîywōn:
Sion, loof uw God.

13
kî-ḥizzaq bərîḥê šə‘ārāyiḵə
Want Hij maakt de grendels van uw poorten sterk,

bēraḵə bānayiḵə bəqirəbēḵə:
Hij zegent uw kinderen in uw midden.

Tags: , , ,

De zaligsprekingen van Jezus in Mattheüs en Lukas zijn alom bekend, minder bekend is dat ook in het boek Openbaring zeven zaligsprekingen zijn. Wij vinden hierin zeven aspecten van het geluk dat God alleen ons kan geven. Dat is heel opmerkelijk, want de Openbaring is het boek van de plagen en oordelen die in de eindtijd over de wereld komen. Dat geeft een bijzondere kleur aan deze zaligsprekingen. De God die de wereld oordeelt in gerechtigheid, is barmhartig en genadig. Hij kent hen die Hem toebehoren en Hij beloont hun trouw.

  • Zalig is hij die leest en zijn zij die horen de woorden van de profetie, en die in acht nemen wat daarin geschreven staat, want de tijd is nabij. (Opb. 1:3)
  • Zalig zijn de doden die in de Heere sterven, van nu aan. Ja, zegt de Geest, opdat zij rusten van hun inspanningen, en hun werken volgen met hen. (Opb. 14:13)
  • Zalig hij die waakzaam is en op zijn kleren acht geeft, zodat hij niet naakt zal rondlopen en men zijn schaamte niet zal zien. (Opb. 16:15)
  • Zalig zijn zij die geroepen zijn tot het avondmaal van de bruiloft van het Lam. (Opb. 19:9)
  • Zalig en heilig is hij die deel heeft aan de eerste opstanding. Over hen heeft de tweede dood geen macht, maar zij zullen priesters van God en van Christus zijn, en zij zullen met Hem als koningen regeren, duizend jaar lang. (Opb. 20:6)
  • Zalig is hij die de woorden van de profetie van dit boek in acht neemt. (Opb. 22:7)
  • Zalig zijn zij die Zijn geboden doen, zodat zij recht mogen hebben op de Boom des levens, en opdat zij door de poorten de stad mogen binnengaan. (Opb. 20:14)

Tags: ,

Dit is de 134e aflevering van de Livius Nieuwsbrief met nieuws over de Oudheid. De nieuwsbrief is gratis; voor adreswijzigingen en afmeldingen volstaan uitsluitend mailtjes naar nieuwsbrief@livius.nl.

Jona Lendering (redactie)

========================

HUISHOUDELIJKE MEDEDELING

De Livius Nieuwsbrief, die inmiddels ruim elf jaar bestaat, heeft nu een kleine 6200 abonnees, die we nooit zullen lastigvallen met abonnementsgelden of advertenties. Maar één keer per jaar bedelen we – en dat is vandaag.

Uw redacteur is per maand ongeveer drie dagdelen bezig met de Nieuwsbrief: uren waarin hij niet kan werken voor de Livius-vennootschap en in feite leeft op de kosten van de vennoten. Die doen daar niet moeilijk over, maar als u hun geste wil beantwoorden en in hun kosten wil delen, kunt u een donatie doen op rekeningnummer

IBAN NL26 INGB 0670 7911 21
t.n.v. Livius,
o.v.v. Ondersteuning Nieuwsbrief.

Dank u wel. (Als u niet in Nederland woont: BIC/SWIFT INGBNL2A.)

======================================

HET MOOISTE VAN DE MAAND

In onze erkend subjectief “het mooiste van de maand” genoemde rubriek dit keer het bericht over een Grieks-joods grafschrift uit Egypte.

======================================

EGYPTE EN HET OUDE NABIJE OOSTEN

Opvallend weinig nieuws uit Egypte en het Nabije Oosten deze maand, maar er is een boeiend artikel over Egyptische doodsoorzaken. En verder zijn opgravingsresultaten uit Giza en Matariya.

In het Nabije Oosten: monumentenbeheer in Iran, een nieuw museum in Irak en opgravingsresultaten in Kültepe en Van,

======================================

BLOED-OUDHEDEN

Iedereen is verontwaardigd over de verwoesting van ons erfgoed in Libië, Egypte, Syrië en Irak, maar waar gaat het nu eigenlijk om? Daan Nijssen legt het uit in zijn reeks “Verloren Oudheid: Kalhu, Dur-Sharrukin, Nineveh en het Mesopotamische koningsideaal.

En verder: de strijd tegen smokkelaars in Irak; Russische archeologen in Syrië; de situatie in Karchemish; uw redacteur zag een foto; en vervalsers slaan hun slag.

======================================

DE OUDE GRIEKEN

Het Antikythera-mechanisme is een soort planetarium vol tandwielen dat is opgedoken voor de kust van het Griekse eiland. Nu is er ook menselijk botmateriaal gevonden.

En verder: Magnesia, Euromos, Hala Sultan Tekke (bij Larnaka), Kourion en een hellenistisch beeld van Kybele in Kurul.

======================================

ROME EN ZIJN RIJK

Een tijdje geleden werd in Vagnari in Italië het skelet van iemand geïdentificeerd die, afgaande op zijn DNA-materiaal, uit oostelijk Azië afkomstig moest zijn. Het was de eerste keer dat zoiets echt bewezen kon worden en sindsdien weten archeologen dat “een Chinees in het westen” bestaan kan. Dat leidde tot een hype toen deze maand oosters-ogende skeletten werden vermeld in Londen. De Volkskrant bracht het terug tot normale proporties en toen verprutste de koppenmaker het.

Omgekeerd doken er Romeinse munten op in Japan. (Glas kenden we al.)

In de stad zelf: elke vijf jaar wordt de roterende eetzaal van Nero wel ergens in Rome geïdentificeerd. Ook dit keer hangt het van de misschiens en mogelijks aan elkaar.

Ook in de stad zelf: technologie om de catacomben driedimensioneel te documenteren.

De identificatie van het slagveld bij Abritus, waar keizer Decius in 251 sneuvelde.

Er komt steeds meer duidelijkheid over de Justiniaanse Epidemie, die een belangrijke rol speelde bij het einde van de Oudheid.

En verder: Vulci, restauratie van een standbeeld, de tuinen van Petra, sculptuur uit dezelfde stad, een Romeins “zwitsers officiersmes”, Tieion en Ravenna.

======================================

BENOORDEN DE ALPEN

Klein nieuws uit Peer en over het badhuis van de Romeinse villa van Meerssen.

Uw redacteur sprak over de manier waarop we de limes, die niet meteen wordt herkend als ons eigen erfgoed, kunnen beschermen tegen wetenschapsscepsis.

Erve Eme, een van de weinige plaatsen in Nederland waar u kennis kunt nemen van het Frankische verleden, lijkt in de problemen te raken.

Het maandelijkse lijstje uit Groot-Brittannië: Romeinse slingerstenen bij Burnswark in Schotland, Dorset, mijnen in Kent, een straat bij Rochester en een Angelsaksisch paleis bij Sutton Hoo. De Kasteel van Amstel-prijs voor het nieuwsbericht waarmee op de schandaligste wijze naar aandacht wordt gehengeld, gaat naar dit artikel, waarvan de stompzinnigheid geen toelichting behoeft.

======================================

ISRAËL

Zo rolt de wereld: we vinden een heiligdom in Lachis, maar dat is nog niet genoeg – als in een latere bewoningsfase daarboven een toilet is aangebracht, is dat het bewijs dat men (om zo te zeggen) schijt had aan dat heiligdom. Dat is dan weer bewijs dat de bijbelse beschrijving van de monotheïstische hervormingen van Hizkia authentiek zijn. Want de Bijbel móet in Israël tot elke prijs gelijk hebben.

Ook bij opgravingen in Gezer is het gelijk van de Bijbel de enige vraag die relevant lijkt te zijn.

De laatste jaren is er progressie bij het lezen van verkoolde boekrollen. Meestal gaat het dan om Herculaneum, maar dit keer is het een manuscript van Leviticus.

Staat Alexander de Grote op het Huqoq-mozaïek? In elk geval leuke plaatjes. Om helemaal blij van te worden.

Stukken marmer op de stort? Dat moet uit de Tempel komen! Iets realistischer: een gewicht met de naam van een hogepriesterlijke familie. Nog realistischer: een goudstuk uit Jeruzalem waar geen slingers en guirlandes aan bevestigd hoeven worden.

En verder: Samaria.

======================================

OVERIG

Wat doe je als archeologisch opgravingsbedrijf als de opdrachtgever niet betaalt? Een ingewikkeld verhaal, maar het gaat in feite om een dubbele vraag: willen wij dat onze kinderen genieten kunnen van het erfgoed en, zo ja, wat hebben wij daarvoor over?

En verder: antiek gerst, de taal der Sabeeërs in Jemen.

======================================

BOEKEN

De boekenrubriek in de Livius Nieuwsbrief wordt verzorgd door@ Roel Salemink van de Amsterdamse Athenaeumboekhandel, die u de boeken snel zal leveren als u gebruik maakt van de onderstaande links.

Imperial Triumph. The Roman World from Hadrian to Constantine, door Michael Kulikowski, is een overzichtswerk van de politieke en militaire geschiedenis van het Romeinse Rijk van de tweede tot en met de vierde eeuw na Christus en sluit wat betreft inhoud en stijl mooi aan bij het boek van Mary Beard (SPQR) dat eindigt in het begin van de derde eeuw. Nu met een speciale prijs van 29,95.

Piet Gerbrandy vertaalde de hymnen van de vierde eeuwse bisschop Synesios van Kyrene (370-413) Dans die het heelal omkranst. Negen Hymnen aan de Ene. De gedichten vormen de diepste gedachten van Synesios over het mysterie van het universum, over god en mens, geest en ziel, energie en materie. Zie hier voor een leesfragment.

Uit het Deens vertaald is het boek van Maria Hansen met de titel The Spolia Churches of Rome. Recycling Antiquity in the Middle Ages. Het vormt een praktische en goed geïllustreerde gids langs vele kerken in Rome die (deels) zijn opgebouwd uit materiaal afkomstig van antieke gebouwen en monumenten, ook wel spolia genoemd. Onmisbaar bij een bezoek aan de eeuwige stad.

Jörg Rüpke, hoogleraar en bekend antiek godsdiensthistoricus schreef een overzichtswerk over religie in de Oudheid, van de IJzertijd in de negende eeuw tot en met de vestiging van het christendom in de vierde eeuw na christus: Pantheon. Geschichte der Antiken Religionen.

Hippokrates. Meister der Heilkunst door Hellmut Flashar is een biografie van de man die in de vijfde en vierder eeuw voor Christus in de Griekse wereld al was uitgegroeid tot beroemde arts en ook in onze tijd door zijn vele geschriften van grote invloed zou blijven.

======================================

EN TOT SLOT

De Antwerpse tekenaar Ken Broeders voltooide onlangs zijn zevendelige stripverhaal over Julianus de Afvallige.

Toota witharsechwanoo!

======================================

Oude nieuwsbrieven zijn te raadplegen via de nieuwspagina van het Rijksmuseum van Oudheden en bij Aantekeningen bij de Bijbel. Als u de nieuwsbrief wil steunen, kunt u een donatie doen op rekeningnummer IBAN NL26 INGB 0670 7911 21 t.n.v. Livius, o.v.v. Ondersteuning Nieuwsbrief. Dank u wel. (Als u niet in Nederland woont: BIC/SWIFT INGBNL2A.)

Meer weten over de Oudheid? Neem een abonnement op Ancient History Magazine. Het net verschenen zesde nummer is gewijd aan het archaïsche Rome.

Tags: ,

« Older entries § Newer entries »