Hebreeuws

You are currently browsing articles tagged Hebreeuws.

Het is al weer een tijdje dat we een muzikaal nummer hebben behandeld, daarom een Bijbeltekst uit Genesis afgewisseld door een Psalm en gezongen door Ofir Ben Shitrit. In sommige Nederlandse vertalingen zijn de verzen in Genesis 32 een tekst verschoven.

Net als de vorige keren staat onder het videofragment de getranscribeerde Hebreeuwse tekst met daaronder de vertaling. Er zitten veel herhalingen in, dus goed opletten met het lezen en verder veel luisterplezier.

Vers: (4x)

קָטֹ֜נְתִּי מִכֹּ֤ל הַחֲסָדִים֙
וּמִכָּל־הָ֣אֱמֶ֔ת
אֲשֶׁ֥ר עָשִׂ֖יתָ אֶת־עַבְדֶּ֑ךָ

Katonti mikol hachasadim
umikol ha’emet
asher asita et avdecha

Ik ben het niet waard al uw goedertierenheid
en al de trouw
die U Uw dienaar bewezen hebt.

Koor: (2x)

כִּ֣י בְמַקְלִ֗י
עָבַ֙רְתִּי֙ אֶת־הַיַּרְדֵּ֣ן
וְעַתָּ֥ה הָיִ֖יתִי לִשְׁנֵ֥י מַחֲנֹֽות

Ki vemakli
avarti et hayarden
ata hayiti lishnei machanot

הַצִּילֵ֥נִי נָ֛א

Hatzileni na
hatzileni na
hatzileni na

Want, met mijn staf
ben ik deze Jordaan overgestoken
en nu ben ik tot twee kampen uitgegroeid!

Red mij nu toch
Red mij nu toch
Red mij nu toch

Vers: (2x)

כִּֽי־חַ֭סְדְּךָ גָּדֹ֣ול עָלָ֑י
וְהִצַּ֥לְתָּ נַ֝פְשִׁ֗י
שְּׁאֹ֥ול תַּחְתִּיָּֽה׃

Ki chasdecha gadol alai
Ki chasdecha gadol alai
vehitzalta nafshi
vehitzalta nafshi
mish’ol tach’teiha

Want Uw goedertierenheid is groot over mij,
Want Uw goedertierenheid is groot over mij,
U hebt ontrukt mijn ziel
U hebt ontrukt mijn ziel
uit de diepten van het dodenrijk.

Koor: (2x)

כִּ֣י בְמַקְלִ֗י
עָבַ֙רְתִּי֙ אֶת־הַיַּרְדֵּ֣ן
וְעַתָּ֥ה הָיִ֖יתִי לִשְׁנֵ֥י מַחֲנֹֽות

Ki vemakli
avarti et hayarden
ata hayiti lishnei machanot

הַצִּילֵ֥נִי נָ֛א

Hatzileni na
hatzileni na
hatzileni na

Want, met mijn staf
ben ik deze Jordaan overgestoken
en nu ben ik tot twee kampen uitgegroeid!

Red mij nu toch
Red mij nu toch
Red mij nu toch

קָטֹ֜נְתִּי מִכֹּ֤ל הַחֲסָדִים֙
וּמִכָּל־הָ֣אֱמֶ֔ת
הָ֣אֱמֶ֔ת

Katonti mikol hachasadim
umikol ha’emet
Ha’emet…

Ik ben het niet waard al uw goedertierenheid
en al de trouw
De trouw…

Tags: , , , ,

In de Bijbel komen heel veel namen voor van personen, plaatsen en landen. Vooral geslachtsregisters zijn soms een ware struikelblok als je die moet voorlezen. Nu bestaat er voor de Hebreeuwse benamingen gelukkig een eenvoudige regel. De klemtoon is bijna altijd op de laatste lettergreep, dus Tel Aviv spreek je uit als Tel Aviev en Bathseba spreek je uit als Bathsheba. Niet alleen de Joden spreken het zo uit, het is ook een algemeen geaccepteerde consensus in de theologische/Hebreeuwse wetenschappen.

Weinig reden dus voor verwarring, ware het niet dat het NBG in al haar wijsheid heeft besloten om daar verandering in te brengen. Want zij hebben in samenwerking met Meertens Instituut nu op hun website een “klemtoonadvies” geplaatst. Je zou verwachten dat ze de wetenschappelijke notatie zouden volgen, ervoor zouden zorgen dat het lezerspubliek geleerd zou worden wat de correcte uitspraak is. Echter tot grote verbazing, hun “Uitgangspunt in het advies was de praktijk” en slechts in een aantal gevallen is “gekozen voor de uitspraakpraktijk onder geleerden en bijbelwetenschappers“. Met andere woorden, hun consensus is niet wetenschappelijk maar gebaseerd hoe niet deskundigen menen dat een naam uitgesproken moet worden.

Het is te betreuren dat hiervoor is gekozen, weliswaar blijft het een advies, maar dit advies zal ervoor zorgen dat meer en meer Bijbelse namen verkeerd worden uitgesproken. Uit eerste reacties bleek dat de teleurstelling groot was “Dat is volgens NBG echter geen handige norm, want ze hebben meegewerkt aan ‘uitgebreid onderzoek’ om een alternatieve willekeurige norm te stellen, en stellen die ook” of “Daarom kan ik het niet anders verstaan dan als discriminatie van Joden, met een heidens ‘beter weten’ masker ervoor” (Bron: FB).

Tags:

In het Nederlands komen veel woorden voor die aan het Hebreeuws zijn ontleend, in deze reeks vandaag het hebraïsme Gajes.

Als we het over gajes hebben dan bedoelen we dat tuig, die criminelen die de heleboel onveilig maken. Maar eerlijk is eerlijk als je het aan dit gajes vraagt wat die met gajes bedoelen dan hebben ze het over politieagenten en dan met name de rechercheurs, politie in burger, die proberen bij hen te infiltreren. Het is dan ook een echt Jiddisj woord dat afkomstig is van het Hebreeuwse gojiem wat “volken, naties” betekent. Vragen we aan Joden wat die met gajes bedoelen dan zullen die stellig zeggen de niet-Joden en soms meer specifiek de christenen.

Net zoals alle andere woorden in onze reeks, komt het Hebreeuwse gojiem ook in de Bijbel voor. Zo lezen we bij het verbond dat God met Abram sloot dat deze tot een groot volk gemaakt zal worden en andere volken tot zegen zal zijn (Gen. 12:2; 17:6; 18:18). We zien in dit soort teksten geen verschil met het Joodse volk of andere volken, toch wordt daar soms onderscheid in gemaakt bijvoorbeeld als een aantal koningen optrekken om oorlog te voeren tegen Sodom dan wordt daar gesproken van een Tideal, die de koning van de volken was (Gen. 14:1ev.), terwijl in Jozua wordt gesproken van een koning van de heidenvolken in Gilgal (Joz. 12:23). Van Sisera wordt verteld dat hij woonde in Haroseth haGojiem “Haroseth der heidenen” (Richt. 4:2, 13, 16).

Tot slot, soms wordt gojiem ook gebruikt voor grote groepen dieren (Sef. 2:14), zoals een “zwerm sprinkhanen” (Joel 1:6).

Meer over dit woord kun je bij onze woordstudie vinden.

Tags:

In het Nederlands komen veel woorden voor die aan het Hebreeuws zijn ontleend, in deze reeks vandaag het hebraïsme Bolleboos.

Als we het over een bolleboos hebben, dan spreken we over iemand die begaafd en intelligent is. Net als het vorige woord bajes is het afgeleid van huis, alleen deze keer is het een samenstelling van baäl ha-bajiet de “heer des huizes”, waarbij baäl “heer” en bajiet “huis”. Een “gevangenisdirecteur” wordt dan ook bolleboos genoemd, want uiteindelijk hij is de baas in de bajes.

Op zich is deze vergelijking niet vreemd, want vroeger had de heer van het huis een heleboel dingen aan zijn hoofd. Hij moest zorgen dat zijn land werd bewerkt en zo nodig als het druk was arbeiders inhuren (Mat. 20:1-16). Hij had verantwoordelijkheden, stel hij had geld of andere kostbare zaken in bewaring gekregen van iemand anders en dit werd gestolen, dan werd hij daarvoor verantwoordelijk gesteld (Exod. 21:34, 22:8). Hij moest dus zorgen dat dieven niet bij hem inbraken (Mat. 24:43). Ook had hij de verantwoording over zijn gasten, dat die werden beschermd en dat ging behoorlijk ver (Richt. 19:20-30).

Tags:

In het Nederlands komen veel woorden voor die aan het Hebreeuws zijn ontleend, in deze reeks vandaag het hebraïsme Bajes.

Het is zeker geen geintje of mazzel hebben als je, na een hoop heibel in Mokum, door de smerissen wordt opgepakt en in de Bijlmerbajes gezet. De vorige keren hadden we in onze reeks al aandacht besteed aan de diverse worden, nieuw is “bajes” en dat woord gaan we deze keer behandelen.

Iedereen weet dat de Bijlmerbajes een gevangenis is (die overigens niet eens in de Bijlmer staat, maar in Overamstel) en het de toevoeging bajes heeft dan ook de betekenis gekregen van gevangenis. Het komt uit het Bargoens (een dieventaal), die het weer uit het Jiddisj heeft en via deze komt het uiteindelijk uit het Hebreeuws, waar het de betekenis heeft van “huis” in de meest ruime zin van het woord.

Want toen Jozef als slaaf in Egypte was en door zijn meester in de gevangenis werd gegooid lezen we dat hij in de bəḇêṯ hassōhar “bajiet (huis) van de gevangenen” wordt gestopt (Gen. 39:20). Maar een aantal hoofdstukken verder lezen we dat het ook paleis kan betekenen (Exod. 7:23) en soms nog specifieker het haremgedeelte van het paleis (Esther 2:3, 9, 11, 13, 14). Het kan zelfs een tempel, een huis van God betekenen (1 Kon. 6:37). Maar niet te vergeten in eerste instantie was het gewoon een huis waarin men woonde (Exod. 12:46; Ruth 1:9) en in iets wijdere zin het gezin (Gen. 7:1), nageslacht of dynastie (2 Sam. 3:6).

Tags:

In het Nederlands komen veel woorden voor die aan het Hebreeuws zijn ontleend, in deze reeks vandaag het hebraïsme Heibel.

In ieder gezin is er wel eens heibel, er wordt drukte gemaakt om niets, een koude ijdele drukte die nergens toe dient. Het is afkomstig uit het Jiddisj hewl, wat weer is afgeleid van het Hebreeuws hevel en komt voor in een tekst die we allemaal kennen “IJdelheid der ijdelheden, zegt de prediker; ijdelheid der ijdelheden, het is al ijdelheid” (Pred. 1:2) en in hierin zien we al dat het allemaal niets voorstelt. De verwisseling van de “b” en de “w” zien we vaker, want in het Hebreeuws wordt vaak de bet “b” zacht uitgesproken.

De eerste keer dat we dit Hebreeuwse woord tegenkomen, is als naam bij Abel, de zoon van Adam en Eva (Gen. 4:2), en hoewel het erg aantrekkelijk is om de moord van Kaïn op zijn broer als heibel te betitelen, is het waarschijnlijker dat Eva hem zo noemde omdat het misschien al een verwijzing was dat zijn leven vluchtig zou zijn of dat hun leven vluchtig was na de verdrijving uit het Paradijs.

Het woord komt het meest voor in het boek Prediker, wel 38 keer, en daarmee wordt benadrukt dat het leven van een mens vluchtig en niets is, het is allemaal ijdelheid. Ook van de afgoden wordt het gezegd “Want de terafim spreken ijdelheid” (Zach. 10:2), waarbij met terafim de afgodsbeelden worden bedoeld, die nietszeggende dingen spreken, of zoals de HSV het vertaald “zij spreken bedrog”. Populair zou je het kunnen vertalen met “de afgodsbeelden maken alleen maar heibel”.

Tags:

In het Nederlands komen veel woorden voor die aan het Hebreeuws zijn ontleend, in deze reeks vandaag het hebraïsme Mokum.

Als we het over Mokum hebben dan weet iedereen direct dat we het dan over Amsterdam hebben en sommigen zullen vreemd opkijken als ze horen dat ook plaatsen als Alkmaar, Berlijn, Delft, Rotterdam of Winschoten ook soms Mokum worden genoemd. Dit komt omdat het een echt Bargoens woord is dat via het Jiddisj van het Hebreeuws makom komt en waarmee een plaats of een stad word bedoeld. Om onderscheid te maken tussen al die plaatsen wordt van Amsterdam wel eens gezegd dat het Groot Mokum of Mokum Ollif is, terwijl Rotterdam Mokum Resh heet, waarbij Resh de eerste letter is van de plaats Rotterdam.

Het kan dan ook niet anders of dit woord komt vele malen voor in de Bijbel. Zo lezen we in de bekende geschiedenis als Abraham debatteert met God of de vernietiging van Sodom dat deze regelmatig makom “plaats” wordt genoemd (Gen. 18:24, 26) en later zien we dat Jakob tegen zijn schoonvader zegt dat hij naar huis gaat, naar zijn makom (Gen. 30:25). Maar het verwijst niet altijd naar een stad of dorp, zo is de hemel de makom van God (1 Kon. 8:30) en ook de plek waar de tempel staat wordt makom genoemd (Ps. 26:8).

Tags: ,

In het Nederlands komen veel woorden voor die aan het Hebreeuws zijn ontleend, in deze reeks vandaag het hebraïsme Mazzel Tov.

Een van de bekendste Joodse uitdrukkingen is Mazzel Tov waarmee iemand geluk wordt toegewenst, soms wordt alleen bij een afscheid gezegd “de mazzel” waarmee hetzelfde wordt bedoeld. Ook komen we het tegen in de uitdrukking “mazzel hebben”, waarmee dan wordt bedoeld dat we geluk hebben.

Het woord tov betekent “goed” en komen we al tegen in Genesis 1:4 als God zegt dat het licht wat Hij had geschapen “goed” was. Deze keer gaan we hier niet al te diep op in, we zullen dat later apart behandelen.

Het eerste woord Mazzel komt uit het Mishna Hebreeuws mazzāl en betekent letterlijk sterrenbeeld of noodlot. In de Bijbel komen we dit woord ook tegen in 2 Kon. 23:5 als mazzaloth waarbij veel commentaren denken dat hiermee de dierenriem wordt bedoeld en dat dit woord hetzelfde is als de mazzaroth welke in Job 38:32 voorkomt. Zoals we al zagen gaat het om een sterrenbeeld en als iemand Mazzel Tov zegt dan bedoelt deze persoon dat hij je een “goed gesternte” toewenst.

De uitdrukking Mazzel Tov kan ook refereren aan de 49 in het joodse kienspel, naar de numerieke waarde van de beginletters van mazzel =40 en tof =9.

Tot slot: Bij ieder hebraïsme in deze reeks willen we een ’smiley’ zetten, de afgebeelde smiley is een foto van een groep sterrenstelsels die ook wel de Cheshire Cat wordt genoemd, naar de glimlachende kat uit Alice in Wonderland. Het licht van verre objecten in het heelal vervormen en buigen af door de zwaartekracht van voorgrondobjecten en dit is een mooi voorbeeld ervan (de ogen van de kat zijn in werkelijkheid maar één ster).

Tags:

In het Nederlands komen veel woorden voor die aan het Hebreeuws zijn ontleend, soms is de Hebreeuwse oorsprong niet zou gauw duidelijk. Deze keer wil ik het woord smeris behandelen, iedereen kent dit woord wel in de betekenis van een scheldnaam politieagent, al was het alleen al omdat een televisieserie hiernaar is genoemd.

Aanvankelijk dacht men aan smeren in de zin van ‘slaan’, vooral in de uitdrukking iemand smeer geven of hem afsmeren. Men hield een agent dus voor iemand wiens voornaamste bezigheid zou zijn erop te ranselen. Het woord werd echter ontleend aan het Jiddisch en komt van shamar (bewaken) en shaumir (bewaker). Het Duitse Schmiere stehen (op smeris staan) betekent: op wacht staan, op de uitkijk staan. Een knolsmeris is een bereden agent, terwijl een knopsmeris een aanduiding is van een brigadier.

Het Jiddisch is een echte Joodse taal met veel woorden uit het Hebreeuws, en het is dan ook niet verwonderlijk dat we dit woord shamar “bewaken” terugvinden in de Bijbel. Als we in Hooglied lezen dat de dame die de hoofdrol speelt ervandoor is gegaan, wordt ze betrapt door een aantal wachters (Hooglied 3:3) die patrouilleerden op de stadsmuren. Ook in andere Bijbelteksten komen we deze smerissen/wachters tegen (cf. Ps. 127:1; Hoogl. 5:7; Jes. 21:11; 62:6). Het leuke is dat we ze ook tegenkomen in de Akkadische literatuur waar ze de “sahir duri” of “ma-sar musi“, de nachtwachters, worden genoemd. Dit waren niet van die halfzachte politieagenten, zij hadden als taak om de stad te beschermen, niet alleen tegen vijanden, maar vooral ook tegen rovers en ander gespuis en als ze iemand zagen dan werd deze hardhandig opgepakt en had onze deze keer nog  het geluk dat ze aardig waren, later lezen we dat ze door diezelfde smerissen gemolesteerd werd  (Hoogl. 5:7).

Ook in het Nieuwe Testament komen we ze tegen, als Pilatus tegen de Farizeeën zegt dat ze zelf wachters hebben om het graf van Jezus te bewaken (Mat. 27:65), het waren de stoere ordebewakers voor wie deze klus eigenlijk precies geschikt was, ze hadden immers de ervaring om religieuze fanatici in bedwang te houden, omdat ze altijd bij de tempel werden ingezet. Alleen deze keer kwamen ze een engel tegen, die sterker was dan hen (Mat. 28:4) en toen ze zagen dat hun opdracht was mislukt meldden ze dat netjes aan hun chefs, de hogepriesters, en lieten zich omkopen met geld om hierover te zwijgen (vss. 11, 12). Net zoals ook nu nog corruptie politieagenten zijn en een blamage voor hun vakgenoten, ook toen waren er corrupte smerissen die in plaats van orde te houden maar al te graag wat extra smeergeld aannamen om te zwijgen.

Tags:

In het Nederlands komen veel woorden voor die aan het Hebreeuws zijn ontleend, soms is de Hebreeuwse oorsprong niet zou gauw duidelijk. Een voorbeeld is het woord “gein”, of “geintje” wat is afgeleid van het Hebreeuwse cheen, dat meestal vertaald wordt met “genade, gunst”.

Dit woord is via het Jiddisch tot “gein” verbasterd en op die manier in onze taal terecht gekomen. Echter wat is de relatie tussen “gein” en “genade”? Genade is toch geen grapje? Nu blijkt dat het woord “genade” soms wordt vertaald met “vertrouwen”. Als God genadig is, dan betekent dat, dat er vertrouwen en liefde is tussen God en de mens. Deze intieme relatie, vol zorgzaamheid en liefde, wordt in het Hebreeuws cheen genoemd. Als er een basis is van intimiteit en vertrouwen, dan is de sfeer ontspannen, zodat er ook grapjes gemaakt kunnen worden.

Tags:

« Older entries