Kerst

You are currently browsing articles tagged Kerst.

De afgelopen weken zie je een tweetal discussies in de kranten en vooral op de Social Media, de eerste is of de geboortedag van Jezus wel op 25 december is, en de tweede of kerstmis wel een christelijk feest is. Zonder te proberen op beide vragen een antwoord te geven, valt wel een aantal zaken te noemen die enig licht werpen op deze vragen.

Zo wordt regelmatig beweerd dat de geboortedag van Jezus en derhalve ook het vieren hiervan pas eind vierde eeuw voor het eerst voorkomt. Toch blijkt dat al veel eerder er verschillende vermeldingen zijn van de geboortedag. Zo noemt Clemens van Alexandrië (ca. 200 n.C.) 19, 20 april en 20 mei als data voor de geboorte van Jezus (Stromata I.21.146), terwijl Sextus Julianus Africanus (voor 221 n.C.) 25 maart als datum noemt van zowel de aankondiging van Jezus’ geboorte als van zijn sterven, wat volgens hem impliceert dat 25 december werd beschouwd als de dag waarop Jezus werd geboren. Als laatste voorbeeld, volgens Pseudo-Cyprianus, De Pascha computus, is 28 maart de dag van Christus’ geboorte. In deze voorbeelden zien we dat de geboortedag dus vooral in de periode maart tot mei valt, met een enkele uitzondering. De eerste vermelding dat de geboortedag van Jezus wordt gevierd vinden we in de Chronografie uit Rome van Philocalus, uit 354 n.C. waar de geboortedag van Jezus in een lijst met sterfdata van martelaren wordt aangegeven als 25 december. Ondanks het vreemde fenomeen dat het hier niet om een sterfdatum maar een geboortedatum gaat, wijst dit erop dat deze geboortedag van Jezus als een feestdag werd gezien. Gaan we verder zoeken in de oude bronnen dan blijkt dat in Constantinopel Gregorius van Nazianze (ca. 380 n.C.) zich opwerpt als ‘initiator’ (exarchos) om het kerstfeest ook in deze stad te vieren (Een suggestie dat Constantijn de Grote bij de invoering van het feest hier geen rol heeft gespeeld).

Het is in de vierde eeuw dat men religieuze feesten begon te formaliseren en ook de datum waarop de geboorte van Jezus Christus gevierd moest worden werd behandeld. Een tweetal  datums worden met nadruk vermeld, afhankelijk van de christelijke groepering. Als eerste 6 januari waarop het Epifanie-feest (de verschijning van de Heer) werd gevierd door de kerken in het oosten en aanvankelijk gevierd naast de feesten Pasen en Pinksteren. Pas in de 4de eeuw kwam hier verandering in met de ketterijen van de Arianen. De andere datum die we veelvuldig zien is 25 december, waarbij niet direct duidelijk is waarop dit is gebaseerd. Opvallend is dat het Chanoeka-feest, het Joods lichtfeest (25ste Kislev), waarin men viert dat, ten tijde van de oorlog met de Makkabeeën, de Menora bleef branden op slechts heel weinig olie, ook in deze periode valt en het is zeer goed mogelijk dat er verwarring was tussen de twee kalenders. Toch is het goed om te kijken of er andere feesten waren die op 25 december werden gevierd en of het mogelijk is dat deze feesten al vroegtijdig zijn overgenomen door de christenen.

Het idee dat op 25 december de Sol Invictus, volgens de Perzisch/Romeinse Mithras cultus de geboorte van hun god, werd gevierd is niet logisch want dit feest werd op 11 december gevierd (Hijmans, Steven. “Sol Invictus, the Winter Solstice, and the Origins of Christmas”, Mouseion 3.3, 2003 p. 385; Hijmans, Steven, Dissertation “Sol The Sun in the Art and Religions of Rome”, 2009, Ch. 1 p. 5). Dat de kerstdatum afkomstig is van de Romeinse Saturnalia omdat die op deze dag werden gevierd klopt ook niet, omdat de Saturnalia in eerste instantie werden gevierd op 17 december (Versnel, “Saturnus and the Saturnalia,” p. 141; Palmer, Rome and Carthage, p. 63.), de verwijzing naar de Sigillaria die een paar dagen later werden gehouden waar cadeaus werden gegeven, lijkt meer op een verwijzing dat het om een speciale marktdag ging ter afsluiting van de feesten (Dolansky, “Celebrating the Saturnalia,” pp. 492, 502. Macrobius, Saturnalia 1.10.24). Toch zijn er aanwijzingen dat in de Middeleeuwen verschillende aspecten van de Saturnalia zijn overgenomen in het kerstfeest (Michele Renee Salzman, “Religious Koine and Religious Dissent,” in A Companion to Roman Religion (Blackwell, 2007), p. 121), maar men moet dan goed beseffen dat dit dan een paar eeuwen later is. Een andere mogelijkheid die vaak wordt geopperd is dat het zou gaan om de geboortefeest van Tammuz, ook wel Dumuzid genoemd. Maar ook hier is geen enkele reden voor, Tammuz was een vegetatiegod bij de Sumeriërs en later bij de Assyriërs en Babyloniërs en zijn feest werd gevierd in de zomer. We zien dit terug in de Babylonische en Hebreeuwse kalender die een speciale maand Tammuz hiervoor hebben (juni-juli in onze kalender). De reden hiervoor is dat sommigen denken dat de legenden van deze Tammuz of Dumuzid overeenkomen met die van Jezus (zie hier een artikel erover), maar komt met vele dingen niet overeen.

Dat uiteindelijk 25 december algemeen was geaccepteerd blijkt uit een Kersthomilie van Augustinus, begin 5de eeuw: “It is called the Lord’s birthday when the wisdom of God presented itself to us as an infant, and the Word of God without words uttered the flesh as its voice. And yet the hidden divinity was signified to the wise men by the evidence of the heavens, and announced to the shepherds by the voice of an angel. And so we celebrate this day every year with great solemnity” (Augustinus, Sermon 185.1).

Waarom 25 december als datum is gekozen is uit de diverse oude bronnen niet duidelijk, de verwarring met de datum van het Chanoeka-feest lijkt nog het meest waarschijnlijke. Temeer daar ik nergens een heidens feest heb kunnen vinden wat toen gelijktijdig werd gevierd en dermate belangrijk dat dit vereenzelvigd zou kunnen worden met de geboortedag van Jezus. Betekent dit dat het hedendaagse kerstfeest geen heidense invloeden heeft? Nee, zoals al gezegd werd in de Middeleeuwen al enkele kenmerken overgenomen van andere feesten.

Tags:

En Hij antwoordde hen, zeggende: Ik zeg jullie dat als deze zwijgen, de stenen [het] zullen uitschreeuwen.

Lukas 19:40 (AB-vertaling)

Een bekende tekst waarin we de reactie lezen van Jezus op de Farizeeën omdat Zijn volgelingen uitriepen “Gezegend is de Koning, Die daar komt in de Naam van de Heere. Vrede in de hemel en heerlijkheid in de hoogste hemelen“. Misschien is het je al opgevallen, het waren niet alleen de discipelen die dit uitriepen en het was zeker niet de eerste keer. Een dertig jaar eerder werd het ook uitgeschreeuwd en wel door de engelen, toen Jezus werd geboren (Luk. 2:14).

Het antwoord van Jezus is opmerkelijk en ik werd hier vanochtend aan herinnerd toen ik weer de vele “kerstsongs” op de radio hoorde. Nederland is geseculariseerd, het kerstfeest is verworden tot een groot commercieel feest, waarin ieder christelijk aspect zoveel mogelijk wordt weggeduwd. Christenen houden hun mond om deze lofzang van de engelen te proclameren, maar verkondigen hoog van de daken dat het geboortefeest van Jezus heidens is, niet mag worden gevierd en nog belangrijker zo snel mogelijk vergeten moet worden. De kansen om te proclameren dat Jezus als Zoon van God naar de aarde is gekomen om ons te redden zien ze van minder belang en zo zien we dat steeds minder het Evangelie wordt verkondigd op de straten tijdens kerst.

En dan hoor ik dat geschetter uit de radio, uit de vele winkels, het komt van alle muren op me af. Overal hoor ik de dweperige, zodra je ze hoort in je hoofd blijvende deuntjes over kerstmis, met als je goed luistert fragmenten van het evangelie tussen de schallende muziek door: “Joy to the World, the Lord has come!”, “Long time ago in Bethlehem, so the Holy Bible said, Mary’s boy child Jesus Christ, was born on Christmas Day”, “…And all the world rejoiced because the King was born at last A savior had been promised now it had come to pass…”. Dat Jezus is geboren, de Koning die Vrede brengt. Overal zie je in de etalages kerststalletjes met daarin Koning Jezus die Vrede brengt.

Daar waar de christenen zwijgen, de wereld is geseculariseerd, schreeuwen de muren, de stenen het uit:

Christus is geboren!!!

Gezegend is de Koning,

Die daar komt in de Naam van de Heere.

Vrede in de hemel en heerlijkheid in de hoogste hemelen!!!

Tags: ,

Want de gebruiken van de volken zijn niets; want het is [als] hout, dat men in het bos heeft gekapt, bewerkt door de handen van de ambachtsman met zijn bijl. Met zilver en met goud overdekt men het, met spijkers hameren ze het vast, opdat het niet wankelt. Ze zijn [als] een palmboom, uit één stuk bewerkt, maar kunnen niet spreken, ze moeten gedragen worden, want [zelf] kunnen ze niet lopen; wees niet bang voor hen, want kwaad kunnen ze niet doen, evenmin als goeddoen.

Jeremia 10:3-5 (AB-vertaling)

De laatste dagen zie ik regelmatig allerlei statements dat bovengenoemde passage een beschrijving is van de hedendaagse kerstboom en de kerstboom dus om die reden afgewezen moet worden. Als je het vluchtig leest dan lijkt dat inderdaad zo, temeer daar in verschillende moderne vertalingen het vijfde vers vaak als “Ze zijn als een vogelverschrikker op een komkommerveld” wordt vertaald. Vorige week had ik al vermeld dat deze vertaalkeuze is overgenomen uit het apocriefe EpJer. 6.70 en dat in de Hebreeuwse grondtekst dit niet staat.

Gaan we dieper in op deze verzen dan lezen we dat in het bos een stuk hout wordt gehaald welke vervolgens bewerkt wordt met bijlen of beitels, een verwijzing dat het dus om een gebeeldhouwd iets gaat wat wordt bevestigd in het volgende gedeelte waarin wordt vermeld dat dit beeldhouwwerk met zilver en goud wordt overdekt. Denk bijvoorbeeld aan het gouden kalveren welke door Aäron (Ex. 32) en Jerobeam (1 Kon. 12:28) werden gemaakt. Het gaat dus om afgodsbeelden en niet om heilige bomen, ook al is het niet onmogelijk dat het hout wat werd gebruikt afkomstig is van een heilige boom. In de beschrijving zien we de spottende opmerking, dat dit beeld vastgespijkerd moet worden, iets wat we ook zien bij veel Egyptische afgodsbeelden omdat het op een platform werd gezet en ervoor zorgde dat het beeld daar niet van af kon vallen. De spot gaat verder dat dit zelf gebeeldhouwde beeld niet kan lopen maar gedragen moet worden (vandaar het platform) en natuurlijk ook niet kan spreken. Het is zo machteloos dat het zelfs niet kwaad of goed kan doen, het is “niets” (het zelfde woord dat ook in Prediker wordt gebruikt “ijdelheid der ijdelheden”). Tot slot zien we de verwijzing naar de palmboom, in de omliggende landen was de palmboom een heilige boom en werd gebruikt voor het maken van afgodsbeelden. Om onder andere die reden zie ik dan ook geen noodzaak om het te vertalen met “vogelverschrikker”.

Uit de hele beschrijving blijkt dat het gaat om het maken en vereren van afgodsbeelden en niet om het vereren van een heilige boom. Over het algemeen werden heilige bomen nooit gekapt en vervolgens vereerd (behalve als er dan een standbeeld van werd gemaakt). Dat hier dan ook sprake is van een voorloper van de kerstboom is dan ook zeer miniem, want een kerstboom wordt niet met goud of zilver overdekt zoals bij het gouden kalf. De kerstboom wordt versierd en lijkt meer op de gewoonte van de Grieken die de jaarlijkse gewoonte hadden om de Aleppo-den te versieren met bloemen en linten ter ere van hun god Attis (wat voeding geeft aan de theorie die stelt dat de Aleppo-den de originele boom van Kerstmis is), maar ook zij kapten de boom niet.

Tags: , ,

En er waren herders in deze regio, welke zich ophielden in het veld en de wacht hielden over hun kudde.

Lukas 2:8 (AB-vertaling)

De kersttijd komt er weer aan en in de eerste media zien we al weer berichten over de Bijbelse geschiedenis, wat is de Ster van Bethlehem en was het inderdaad mogelijk dat de herders midden in de winter buiten de wacht hielden. Reden om daar weer eens op in te gaan.

Volgens Lukas bevonden de herders zich in de buurt van Bethlehem. Echter is dit logisch? Temeer daar er een vermelding in de Mishna (Tract. Babab Kamma VII 7) staat dat het verboden is om binnen de landsgrenzen kleinvee te fokken. Echter het blijkt dat er een uitzondering wordt gemaakt voor verschillende regio’s, waaronder een gebied in de regio van Bethlehem namelijk Tekoa. Hier was ook een toren Migdal Eder welke door rabbi’s “het koninklijke kasteel van Bethlehem” wordt genoemd, deze toren werd gebruikt door herders welke schapen fokten voor de tempel. Deze locatie was uitermate geschikt, de tempel trok veel pelgrims die offerdieren, zoals schapen, nodig hadden om ze te slachten in de offerdienst, een snelle aanlevering van deze offerdieren, vanuit een logistiek standpunt bekeken, was zeer gewenst. Deze omgeving was een van de weinig vruchtbare omgevingen in de buurt van Jeruzalem waar men in grote getale schapen kon fokken zonder in overtreding te zijn met de joodse wetten.

Er is een passage (Babylonische Talmud, Tract Shekalim, VII.4) dat deze kuddes het gehele jaar rond daar waren. Een grazende kudde gebruikt relatief veel gras, en het is logisch dat als men lang op een plek bleef, er een tekort zou komen aan voedsel. Als men de kudde iedere dag naar de stal zou brengen, kan men ook niet zover weg, waardoor het gestelde voedselprobleem parten zou kunnen gaan spelen. Dit probleem zal zich minder snel voordoen als de herders zoveel mogelijk buiten bij hun kuddes bleven, men hoefde niet steeds de lange weg naar de stal te maken waardoor men zodoende bij de grazige weiden konden blijven.

Een reden om toch enigszins overdekt de wacht houden in deze omgeving, bijvoorbeeld bij toren Migdal Eder zou het weer kunnen zijn, als dit laatste inderdaad zo is, dan zou men aan de hand hiervan misschien een tijdsindicatie kunnen geven in welk jaargetijde de geboorte was. Nu is het zo dat de nachten (ook in de winter) niet dusdanig koud zijn om binnen te blijven.

Ter verduidelijking een overzicht van de gemiddelde temperaturen die hier ’s winters gelden:

Gebied temp. ’s nachts temp. overdag temp. gemiddeld
De kustvlakte ca. 9º C. ca. 17º C. ca. 13º C.
De centrale bergrug ca. 5º C. ca. 13º C. ca. 9º C.
Het Jordaandal ca. 10º C. ca. 20º C. ca. 15º C.
Transjordanië ca. 4º C. ca. 12º C. ca. 8º C.

Uit de tabel blijkt dat Bethlehem welke op de centrale bergrug ligt een gemiddelde temperatuur is van 9º Celsius. Natuurlijk zijn er uitzonderingen, men denkt maar aan de jaren 1950 en 1957 toen er een grote sneeuwval was, wat natuurlijk consequenties heeft voor een algemene verlaging van de temperatuur. Betreffende de regenval blijkt dat deze in Februari het grootst is. Echter deze is niet dusdanig dat men hiervoor zou gaan schuilen. We moeten dus concluderen, dat we op basis van deze gegevens niet kunnen bepalen in welk jaargetijde Christus is geboren.

Sommigen geleerden stellen dat herders “de outlaws” van die tijd waren, maar aanwijzingen van dit negatieve beeld over de herders komen pas sinds de 5de eeuw voor in Joodse geschriften. Ik had al eerder vermeld dat gewone herders met hun kleinvee niet in deze omgeving mochten ophouden. Deze herders waren speciaal aangesteld en mochten zich bezig houden met schapen welke geschikt moesten zijn voor de tempel, in dit kader is het interessant dat zij de eersten waren die op de hoogte werden gesteld van de geboorte. Dat zij de Redder, het ultieme Offerlam, mochten zien nadat zij velen gewone offerlammeren naar de tempel hadden gebracht. Wat zullen ze gedacht hebben bij het idee dat hun werk er nu opzat.

Tags: ,

Zo tegen het einde van het jaar hoor je een artikel over de Ster van Bethlehem te schrijven. Tenminste dat is de gedachte van veel tijdschriften. Het moet natuurlijk wel weer een nieuwe theorie zijn want anders is het niet interessant en op een enkele serieuze wetenschapper na moet je vooral niet kijken naar de historische en zeker niet naar een religieuze achtergrond. De afgelopen jaren heb ik dan ook heel veel theorieën de revue zien passeren en verschillende heb ik daarvan behandeld.

Ook dit jaar staan de kranten er weer bol van en één ding viel me op, alle ideeën werden weer eens op een rijtje gezet, oude theorieën werden voorzien van een nieuw vernislaagje, de mooiste foto’s van Hubble worden weer getoond en toch mis ik iets. Met geen woord wordt gerept over Jezus, nergens wordt geschreven dat deze ster verscheen om de wijzen te leiden in hun zoektocht naar de Vredevorst van de wereld. Als deze journalisten, onderzoekers en anderen die over dit onderwerp schreven hadden daar net als koning Herodes geen oog voor.

O ja, sommigen schreven nog wel iets over de kindermoord en de gruweldaden van Herodes. Maar ook dat was meer om het verhaal wat meer opsmuk te geven, net zoals de christenen in Adra (Syrië) alleen maar bladvulling waren voor de kranten. Maar heeft iemand nog oog voor de gruweldaad zelf, probeert ze te redden, probeert daar vrede te stichten. Natuurlijk de VN en veel politici hebben er aandacht voor, maar alleen omdat het zo goed is voor de peiling.

Vandaar dat ik dit jaar maar geen nieuwe theorieën behandel, ik probeer dit jaar de boodschap achter die ster te begrijpen.

Tags:

Omdat het kerst is, maar weer eens een foto uit de Oude Doos opgezocht. En voor hen die denken de kerstgeschiedenis goed te kennen, kijk ook nog even naar de Bijbelquiz van deze week en beantwoord deze als je denkt het te weten.

Tags: ,

Gezegende kerst

Ook dit jaar willen de medewerkers van deze website jullie een gezegende kerstperiode toewensen.

Tags:

Maria en het zwaard

Maria was beslist de gelukkigste vrouw van de hele wereld toen ze hoorde dat zij de Messias mocht dragen, wat wordt bevestigd door haar tante Elisabeth. Later na de geboorte luisterde ze naar de boodschap van de herders, de lofprijs van de oude Anna en de zegeningen van de rijke wijzen en nam al deze woorden stil in zich op en dacht er veel over na. Maar dan die zegenspreuk van de priester Simeon die over Jezus sprak als “een Licht voor alle volken, de roem en eer voor Israël” en dan tegen haar zegt “er zal een zwaard door uw ziel gaan” (Luk. 2:32-35), niet een gewoon zwaard, maar een groot slagzwaard, dat bedoeld is om zwaar te verwonden. Niet lichamelijk maar geestelijk (“door uw ziel”), ze zal op het diepst en smartelijkst getroffen worden, want “Velen in Israël zullen zich aan haar Zoon ergeren, Hij zal ze tot een val wezen, tot hun ongeluk.”

Hoe zal ze gehuild hebben toen de kindermoord van Herodes haar werd bericht (Mat. 2:17-18; Jer. 31:15), ze de godslastering van de Farizeeën hoorde (Mat. 12:22), hoe haar kind in haar woonplaats werd veracht (Mat. 13:54-58). Wat zal door haar hart zijn gegaan toen ze haar Zoon daar aan het kruis zag hangen (Joh. 19:26). Haar Zoon, die daar de zonden van de wereld op zich nam. Hoe zal ze het vinden dat deze geweldige daad veranderd is in een commercieel gebeuren dat kerstmis heet, waar de armoedige stal is veranderd in neon verlichte etalages. Zal Maria niet denken aan wat haar Zoon zich afvroeg “of Hij bij de mensen nog geloof zal vinden als Hij terugkomt” (Luk. 18:8)?

Het was echter niet een vloek die Simeon uitsprak, het was vooral een zegen want “vele anderen zal Hij de grootste vreugde geven, de diepste gedachten van de mensen zullen openbaar worden”. Hebben wij deze vreugde? Durven wij onze diepste gedachten hierover openbaar te maken? Dat Kerstmis het feest is dat Jezus op aarde kwam tot redding van iedereen. Dat alleen Hij de felbegeerde vrede zal geven.

Dit artikel is eerder verschenen in het kwartaalblad “Komma” (2011/4) van de Christen Unie Barneveld.

Tags: ,

en zij baarde haar eerstgeboren Zoon, wikkelde Hem in doeken en legde Hem in de kribbe, omdat er voor hen geen plaats was in de herberg.

Lukas 2:7 (HSV)

En toen zij in het huis kwamen, vonden zij het Kind met Maria, Zijn moeder, en zij vielen neer en aanbaden Het. Zij openden hun schatkisten en brachten Hem geschenken: goud en wierook en mirre.

Mattheüs 2:11 (HSV)

Een andere punt waarmee men de onnauwkeurigheden van de Bijbel wil bewijzen zijn bovengenoemde verzen en de bijbehorende vraag “werd Jezus nou geboren in een stal of in een huis”. Het is dan ook jammer dat deze critici zeer selectief lezen en niet de moeite willen nemen om naar de achtergronden van beide verhalen te kijken.

Want als men de geschiedenis in Lukas leest dan zal men opmerken dat ze vanuit Nazareth naar Bethlehem trokken en dat vanwege de drukte van de “telling” er geen plaats was in een herberg of een huis. Omdat de weeën al waren begonnen, besloten ze uit te wijken naar de “beste plaats” die ze konden vinden, nl. de stal (die misschien naast de herberg lag). Bestuderen we de andere geschiedenis zoals Mattheüs die verteld, dan valt als eerste op dat Herodes nauwkeurig navraag doet over de omstandigheden en tot de conclusie komt dat het kind al best twee jaar oud kan zijn geweest en besluit om het zekere voor het onzekere te nemen om alle kinderen van twee jaar en jonger te doden (Mat. 2:16).

Het lijkt mij zeer onlogisch dat vanwege de “telling” welke in Lukas wordt genoemd het steeds zo druk bleef dat zelfs na twee jaar er nog geen ruimte was. Logischer is dat zodra de drukte voorbij was Jozef en Maria in een huis trokken. Waarbij we overigens niet moeten denken aan een luxe huis, want in die tijd waren de meeste huizen zeer eenvoudig.

En natuurlijk moeten we kritisch blijven en stellen we de vraag of ze dan ruim twee jaar daar bleven. Dit hoeft niet het geval te zijn, want in Luk. 2:41 lezen we “En Zijn ouders reisden elk jaar voor het feest van het Pascha naar Jeruzalem.” Vanwege de drukte van dit feest is het zeer goed mogelijk dat Jozef en Maria uitweken naar een plaatsje in de buurt, zoals Bethlehem. Het is dus zeer goed mogelijk dat de wijzen (ook gezien hun lange tocht) pas veel later arriveerden en rondom het Pascha Jezus bezochten.

Tags: ,

En hier een scene die de ‘Wijzen uit het Oosten’ die vlakbij Bethlehem zijn zouden kunnen uitbeelden. Zo krijg je toch echt een kerstgevoel.


Tags: , , ,

« Older entries