Livius Nieuwsbrief

You are currently browsing articles tagged Livius Nieuwsbrief.

Dit is de 118de aflevering van de Livius Nieuwsbrief met nieuws over de Oudheid, die deze maand wordt verstuurd naar ruim 5300 abonnees. De nieuwsbrief is gratis; voor adreswijzigingen en afmeldingen volstaan uitsluitend mailtjes naar nieuwsbrief@livius.nl.

Jona Lendering (redactie)

======================

LIVIUS’ EIGEN NIEUWS

Het nieuwe programma is er, met cursussen op negen locaties en reizen naar Frankrijk en Oezbekistan.

Het was Romeinenweek en uw redacteur legde zijn neefje uit wat Romeinen nu eigenlijk waren, hoe we ze kunnen kennen (1, 2, 3), wie Janus was, wat de Romeinen dachten van de Grieken, wat de limes was en hoe de Romeinen moederdag vierden. Ook traceerde hij een citaat van Sagan via Huygens naar Cicero. In de reeks museumstukken: een Achaimenidenvaas en een fragment van de triomfboog van Titus.

Edwin de Vries werkte een tijdje in Naukratis en blogde daar over (1, 2, 3). En verder blogt Joris Verheijen over bootvluchtelingen en schaamte.

======================================

HET MOOISTE VAN DE MAAND

In onze erkend subjectief “het mooiste van de maand” genoemde rubriek dit keer dit filmpje.

======================================

EGYPTE

Egyptologen hebben ontdekt dat veel dierenmummies leeg zijn. Probleem is dat we dat allang wisten. De verwachting is dat de egyptologen in juni bekendmaken dat farao Horemheb nog steeds dood is.

U was al zo netjes dat u niets te maken wil hebben met de handel in illegale oudheden, maar voor alle zekerheid: koop geen papyri als het niet is via een erkende handelaar. En laat ze ook maar liggen als u niet héél zeker bent van de verzamelgeschiedenis. Verzamelgeschiedenissen worden namelijk vervalst: deel één, deel twee.

Interessant doorkijkje naar de vooroordelen die het wetenschapsbeleid bepalen. “Minister of Antiquities Mamdouh El-Damaty described the discovery as very important because it highlights that the area of Gabal Al-Silsela was not only used by ancient Egyptians as a large source of sandstone blocks to build gigantic monuments, but also had a sacred religious importance.” Met andere woorden: economische geschiedschrijving, waarvoor een steengroeve belangrijk is, is minder belangrijk dan godsdienstgeschiedenis. Zo komen we natuurlijk nooit van de vooroordelen af.

En verder: een beeld van Sahu-Re, een Egyptisch fort in de Sinai (was dit niet al eerder in het nieuws?), incest, dierenmishandeling, een moderne mummie en vandalisme.

======================================

BLOED-ANTIQUITEITEN

De zogenaamde Islamitische Staat viel Palmyra aan. Wat daar nu gebeurt met de oudheden is niet bekend, al is een zinvolle gok dat men (a) wat beelden de wereld instuurt van de verwoesting, om zo de fundamentalistische credentials te bewijzen, (b) rustig de tijd gaat nemen om oudheden te plunderen en te verkopen en (c) na gedane plundering nog wat verwoestingen zal tonen.

De pers speculeerde, opinieerde en wierp de ethische vraag op mensenlevens of ruïnes meer waard waren (zoals) en negeerde dat die ruïnes zijn gedocumenteerd. De werkelijk relevante vergelijking is die tussen mensenlevens en ongedocumenteerde archeologische vondsten uit clandestiene opgravingen. Anders gezegd: het culturele misdrijf is de onzichtbare oudhedenhandel en de heling, niet het zo zichtbare vandalisme.

Vermoedelijk zullen politie en politiek ook nu weinig doen om de illegale handel in bloed-antiquiteiten aan te pakken, daarvoor is de onderwereld al te ver de bovenwereld geïnfiltreerd. Om niet in mineur te eindigen: 1, 2, 3.

======================================

HET OUDE NABIJE OOSTEN

Een, eh, “contra-narratief” tegen de door ISIS zo gemakkelijk bepaalde nieuwsagenda: Babylon kan weer worden bezocht. Plus nieuwe opgravingen in Nigin.

En verder: grafheuvels in Kerman.

======================================

DE OUDE GRIEKEN

Leuk artikel over de aanwezigheid van enkele archaïsch-Griekse trekken in een in noordelijk Turkije gesproken dialect.

De identiteit van de mensen die in Vergina, het oude Aigai, begraven lagen, is altijd voorwerp van discussie geweest. Was het, zoals meestal wordt beweerd, koning Filippos II? Of zijn zoon Filippos Arrhidaios? Iemand anders? Nieuwe argumenten.

Uit de hellenistische tijd: plannen om de vuurtoren van Alexandrië na te bouwen, het theater in dezelfde stad en zes filmpjes over de Griekse aanwezigheid in Centraal-Azië.

En verder: een Thracische grafcirkel, Magarsus, Selinous, Sinope, Perperikon, aardewerkstudies, een samenzweringstheorie over de opgravingen in Amfipolis en oeps.

======================================

ROME EN ZIJN RIJK

Nare jongens die Romeinen: Evert van Ginkel vat samen.

Over kinderbegrafenissen en een Pliniuscitaat dat niet is wat het lijkt.

Vorige maand was er een hoop gedoe over de verondersteld-mislukte restauratie van mozaïeken in het museum van Antiochië. Het weerwoord dat je wist dat zou komen.

En dan was er de hype rond de ontdekking van een tweede triomfboog voor Titus in Rome. Er is weinig nieuws gevonden – iedere bezoeker van Rome kon het gat in het Circus Maximus zien waar de boog stond – en het is ook al geen nieuws dat het een triomfboog was. Het echte nieuws is misschien dat zoveel journalisten het verschil tussen een triomf- en een ereboog niet even opzoeken. Uw redacteur brombeert.

Altijd moet alles maar aan de oude Grieken en Romeinen worden toegeschreven. Dit keer is het de hamburger.

En verder: Gozo, Mursalevo, Hosn Niha, Zaragoza, Pompeii, het aquaduct van Jeruzalem en een tandarts in Rome.

======================================

BENOORDEN DE ALPEN

Het viel moeilijk te missen: in Dalfsen is een groot grafveld uit de tijd van de hunebedbouwers ontdekt.

Als ze schrijven dat het “mystery deepens”, leest u vanzelfsprekend niet verder, maar het moet erkend: de Bodica-grafsteen die eerder dit jaar in het nieuws was, is een curieus geval.

Zes filmpjes over de Romeinse limes langs de Neder-Rijn.

Een crowdfundingcampagne om de gereconstrueerde Zwammerdam-6 die in Archeon ligt, weer op te knappen.

Het maandelijkse lijstje uit Groot-Brittannië: Reading, Vindolanda en een nuttige vergelijking van stads- en plattelandleven.

En verder: het Keltische fort bij Langenslingen en Romeinse grafheuvels bij Tienen.

======================================

OVERIG

Gouden Skythische voorwerpen, gevonden in Rusland. Let op de politieke spin: Rusland probeert de Skythen van Oekraïne over te nemen. Wie bezit immers het verleden?

En hop, daar is de Jordaanse loden codex ook weer. In Nederland vloog Trouw er al een tijdje geleden met open ogen in: zonder ook maar te vermelden dat de consensus van de geleerden is dat de dingen vals zijn.

En verder: de Vereniging van Classici in Nederland vernieuwde de website en een nieuw soort scanner.

======================================

BOEKEN

De boekenrubriek in de Livius Nieuwsbrief wordt verzorgd door Roel Salemink van de Amsterdamse Athenaeumboekhandel, die u de boeken snel zal leveren als u gebruik maakt van de onderstaande links.

Standford-hoogleraar Josiah Ober schreef een nieuwe geschiedenis van Griekenland in de klassieke periode: The Rise and Fall of Classical Greece. Met voornamelijk politieke en economische verklaringen beargumenteert hij waarom de Grieken juist tijdens deze periode zo succesvol waren geworden en ook hoe later de Macedoniërs de vlag konden overnemen.

The Ransom of the Soul. Afterlife and Wealth in Early Western Christianity is het nieuwe boek van Peter “Late Oudheid” Brown, waarin hij ingaat op hoe tussen de tweede en zevende eeuw geld een steeds grotere rol ging spelen bij christelijke opvattingen over het lot van de ziel. Zielenheil werd te koop en dit zou grote invloed hebben op de ontwikkeling van de kerk in West-Europa.

Meer Late Oudheid in Rome’s Christian Empress. Gallia Placidia rules in the Twilight of the Empire van oudhistorica Joyce Salisbury. De vaak vergeten dochter van keizer Theodosius I oefende grote macht uit over het West-Romeinse Rijk tussen 425 en 450 als regentes en keizerin-moeder van haar zoon Valentinianus III. Ze stond daarmee in het politieke middelpunt van het in verval geraakte West-Romeinse Rijk dat in 476 zou ophouden te bestaan.

Dr. Irving Finkel is conservator kleitabletten uit Mesopotamië bij het British Museum in Londen, dat er meer dan 130.000 stuks van in haar collectie heeft. Cuneiform is het boek dat Finkel schreef over de bijzondere tabletten uit het Midden Oosten, over het spijkerschrift waarmee ze beschreven zijn en over hun waarde als historisch bronnenmateriaal.

In het Louvre is momenteel een tentoonstelling te zien over archeologische vondsten uit Bulgarije die een bijzonder licht werpen op het Odrysische koninkrijk, een unie van Thracische stammen: “This kingdom became a key player in the regional conflicts that inflamed southeastern Europe from the fifth century BC onward. Stimulated by its numerous exchanges with the Greeks, the Macedonians, the Persians, and the Scythians, the Odrysian kingdom forged its own identity around a turbulent warrior aristocracy.” Topstukken zijn de rijke versieringen van de tombe van koning Seuthes III (331-300 v.Chr.). Bij de tentoonstelling hoort een rijk geïllustreerde catalogus: J.L. Martinez, L’épopée des Rois Thraces.

======================================

DWAASHEID

Een reconstructie van het gezicht van Jezus als kind. Hoe komt het toch dat een land met zóveel kunst als Italië beschikt over zóveel slechte smaak?

======================================

INTERNET

Helemaal blij word je van deze handige collectie met Parthische bronnen. En dat zijn er best veel.

======================================

EN TOT SLOT

Hoe staat het eigenlijk met Ancient History Magazine? Nou, geweldig. Neem hier een abonnement!

======================================

Oude nieuwsbrieven zijn te raadplegen via de website van het Rijksmuseum van Oudheden (2009, 2010, 2011, 2012, 2013, 2014, 2015) en bij Aantekeningen bij de Bijbel.

Tags: ,

Dit is de Romeinenweek-aflevering van de Livius Nieuwsbrief met niet alleen nieuws over Rome en zijn rijk, maar ook over andere delen van de oude wereld. De nieuwsbrief is gratis; voor adreswijzigingen en afmeldingen volstaan uitsluitend mailtjes naar nieuwsbrief@livius.nl.

Jona Lendering (redactie)

====================

ROMEINENWEEK

Het is weer Romeinenweek! Er zijn activiteiten door heel het land, georganiseerd door talloze culturele instellingen, verenigingen en vrijwilligers. Er is voor jong en oud wat te beleven: van wandelingen en fietstochten tot workshops en lezingen. Ook zal een bont Romeins gezelschap van oost naar west door het land trekken. Het volledige reisschema van het Romeinse reisgezelschap is hier te vinden en voor meer informatie kunt u daar terecht.

Uw redacteur blogt mee: Wat zijn die Romeinen nou eigenlijk? Hoe kun we ze kennen? (deel twee) En meer stukjes in de rest van deze week.

======================================

LIVIUS’ EIGEN NIEUWS

Zoals we vorige maand meldden, werkt Livius mee aan een nieuw tijdschrift van Karwansaray Publishers, Ancient History Magazine. Mede dankzij uw bijdragen aan het crowdfundingsproject gaat het tijdschrift er ook feitelijk komen. Dank voor uw hulp!

En verder: twee blogstukjes over tijdsbegrip in de Oudheid (1, 2) en drie stukjes tegen kwakgeschiedenis. Caesar had geen beroertes, Paulus zag geen meteoriet en dat Marcusfragment, tja, de trage publicatie wordt zo zoetjesaan een schandaal (als het überhaupt heeft bestaan).

======================================

HET MOOISTE VAN DE MAAND

In onze erkend subjectief “het mooiste van de maand” genoemde rubriek dit keer het bericht – misschien niet mooi, maar wel superinteressant – dat in de rivier de Avon, niet ver van Bath, een Karthaagse munt is gevonden. Het kan uiteraard gaan om een munt die een hedendaagse verzamelaar is kwijtgeraakt, maar het lijkt erop dat het Karthaagse handelsnetwerk heel ver Brittannië in reikte.

======================================

EGYPTE

Een relletje over de vraag of een mooie fresco uit Meidum (vervolg) misschien fake is. Het voorval plaatst weer eens op de agenda dat de overgrote meerderheid der museumstukken nooit is gecontroleerd met de allerlaatste technieken.

Een door Nektanebo gebouwde kapel bij de Zonnetempel in Heliopolis. Toffe foto.

U miste doctor Zahi Hawass al. Die maakt deze maand een come-back. En hij deed zijns ondanks ook nog eens iets verstandigs, namelijk boos worden op een kwakhistoricus. Lees het commentaar onder het filmpje en je krijgt zowaar nog sympathie voor De Onvermijdelijke.

De diefstal van een mummie-hoofd, dat gelukkig werd teruggevonden vóór het was doorverkocht aan een verzamelaar of kapotgemaakt om er papyrusteksten uit te slopen.

En verder: Al-Kab (bij Aswan), Quesna, Memfis, Meroë.

======================================

HET OUDE NABIJE OOSTEN

Archeologen doen hun best te verhinderen dat de door ISIS aangerichte schade nog groter wordt: 1, 2, 3, 4. Gelukkig hoeft u niet alles te geloven (nog eens) wat ISIS de wereld instuurt en wat op de sociale media wordt gedeeld. Wie het deelt, kiest in feite partij voor ISIS.

Ook goed nieuws uit Irak: de eerste foto’s van het Belula-reliëf. In Ur, dat niet door ISIS wordt bedreigd, misbruikt men ISIS om wat publiciteit te krijgen. (Meestal knort uw redacteur over dergelijke onzin.)

======================================

DE OUDE GRIEKEN

Wat verwikkelingen rond de Elgin Marbles: het British Museum wijst arbitrage af, de Grieken zijn boos maar er is toch wat beweging. Of niet.

Een in Cyrene geroofd beeld duikt op in Londen, waar de autoriteiten actie ondernemen.

Om helemaal blij van te worden: de Venus van Milo en 3d-printen.

Joris Verheijen schrijft over de morele kant van de Griekse slavernij.

En verder: Olympia, Kition, een middeltje tegen een kater, Halikarnassos, het houdt maar niet op in Amfipolis, filmpje over het Antikythera-mechanisme en hoe een Tanagra-beeldje belandde in het Rijksmuseum van Oudheden.

======================================

ROME EN ZIJN RIJK

Weinig nieuws deze maand. Alleen wat berichtjes uit Lecce, Rome (Colosseum, Basilica Ulpia), Hosn Niha, Constantinopel.

======================================

BENOORDEN DE ALPEN

Leuke website over de Romeinse aardwerkproductie in Asse (in Vlaanderen).

Het Nederlandse deel van de Romeinse Rijngrens wordt opgevoerd als werelderfgoed. Een deel in Duitsland is dat al. Ook het tussenliggende gedeelte doet mee.

Het maandelijkse lijstje uit Groot-Brittannië: Ribchester (met een prachtige foto die er echter niets mee heeft te maken), Cambridge, Binchester, Bedale, Camp Farm en Liverpool.

En verder: Stasegem, Vichy, eenenachtig slingerkogels in Haltern, de Corbulogracht bij Voorschoten, Heerlen, Oudewater, de terugkeer van de De Meern-1 naar Utrecht-Leidse Rijn, een muntschat in Herent, Arnhem-Meinerswijk en de gezichtsreconstructie van de Frankische “heer van Morken”.

======================================

ISRAËL, JODENDOM EN CHRISTENDOM

Het is niet zo dat Joden geen varkensvlees eten – het is meer dat ze kip handiger vonden.

Enorme gaten bij de Dode Zee. En leuk commentaar.

Kijk, dat is nu ronduit goed nieuws: de Protestantse Theologische Universiteit is een blog begonnen om publieksvragen te beantwoorden. Was Jezus getrouwd? Welke taal sprak hij? Nu maar hopen dat andere vakterreinen dit goede initiatief navolgen. Want.

Sprekend over Jezus: om de zoveel tijd duikt de claim op dat de Talpiotgraven aan hem en zijn familie behoren (voorbeeld). De politieke spin: een graf van Jezus = geen opstanding. Of die opstanding een historisch feit is, is een geloofsaanname die we hier niet zullen bespreken, maar archeologisch klopt er weinig van de Talpiottheorie, lees maar hier.

En verder: Ashdod-aan-Zee, standaardgeruzie in Jeruzalem, en nog meer gedoe, plus een interview met uw redacteur (pdf) over zijn boek Israël verdeeld.

======================================

OVERIG

Voortgang van de rechtszaak over het Krim-goud. Daarmee verwant: de plek waar de Witaszkowo-schat is gevonden, is nu bekend.

Verbetering van de koolstofdateringsmethode.

Beter ten halve gekeerd… een archeoloog weigert verder mee te doen aan de verdomming van het academisch onderwijs. Misschien lovenswaardig maar in elk geval dertig jaar te laat.

En verder: Volterra, een Thracisch kinderoffer en een Byzantijnse bulla in Tiel.

======================================

BOEKEN

De boekenrubriek in de Livius Nieuwsbrief wordt verzorgd door Roel Salemink van de Amsterdamse Athenaeumboekhandel, die u de boeken snel zal leveren als u gebruik maakt van de onderstaande links.

Kort na het verschijnen van In Moerassen en Donkere Wouden is er opnieuw een vertaling van de Nijmeegse classicus Vincent Hunink: Martialis De Waanzin van Rome, ingeleid door Diederik Burgersdijk. De dichter Marcus Valerius Martialis (ca 40-102) staat bekend om zijn venijnige epigrammen die hij schreef in de eerste eeuw na christus tijdens het bewind van de keizers Domitianus en Trajanus. In zijn puntdichten geeft hij een bijzondere, zij het vaak een satirische kijk op het Romeinse leven.

In zijn nieuwe boek Emperors and Ancestors: Roman Rulers and the Constraints of Tradition beschrijft de Nijmeegse hoogleraar Olivier Hekster hoe de Romeinse keizers in de eerste eeuwen van onze jaartelling het vraagstuk van hun opvolging probeerden te regelen en vooral op welke manieren voorgangers werden gebruikt, dan wel misbruikt om de eigen macht te legitimeren en te versterken. Dit mooi uitgegeven boek kost normaal €119.50, maar is nu bij Athenaeum te koop voor de speciale prijs van €59,50.

Cicero’s De Provinciis Consularibus Oratio (American Philological Association Texts and Commentaries) betreft een commentaar op de redevoering die Cicero uitsprak in 56 v.Chr. in de Romeinse Senaat ten gunste van het Triumviraat van Caesar, Pompeius en Crassus. “Perhaps no other single Roman speech exemplifies the connection between oratory, politics and imperialism better than Cicero’s De Provinciis Consularibus.” Het bevat verwijzingen naar de manier waarop provinciën als Gallië, Macedonië en Judea werden bestuurd en toont ons hoe politiek werd bedreven tijdens de Late Republiek.

Oudhistoricus Klaus Rosen schreef een boek over het leven van de kerkvader Augustinus (354-430): Augustinus, Genie und Heiliger. Eine Historische Biographie. Rosen beschouwt Augustinus als historische figuur (en niet zozeer als theologische of filosofische persoonlijkheid), beschrijft zijn levensloop en wat er allemaal van invloed is geweest op zijn nog steeds actuele werken. De biografie beschrijft onder meer Augustinus’ tijd in Thagaste, Carthago, Milaan en hoe hij van 396 tot zijn dood in Hippo Regius (Algerije) priester en bisschop was.

Constellation Myths (Eratosthenes & Hyginus): With Aratus’s Phaenomena is een nieuw deel in de serie Oxford World’s Classics waarin teksten van de Griekse astronoom Eratosthenes (3e eeuw v. Chr.), de Romein Hyginus (bibliothecaris van keizer Augustus, die de teksten van Eratosthenes samenvatte) en de Griekse dichter Aratus (vierde eeuw v.Chr.) zijn samengebracht die betrekking hebben op de mythologische achtergrond bij hemellichamen en sterrenbeelden: “these texts provide a complete collection of Greek astral myths; imaginative and picturesque, they also offer an intriguing insight into ancient science and culture”.

======================================

DWAASHEID

Enkele bijbelgeleerden schrijven dat de Bijbel nergens het huwelijk definieert als man-vrouw-relatie. Tja. Dat veronderstelden de auteurs van de Bijbel bekend, zoals ze ook bekend veronderstelden dat Jeruzalem op een berg ligt en Jericho bij de Jordaan. Uw redacteur maakt zich boos.

======================================

EN TOT SLOT

Sommige mensen zijn echt gek van Egypte.

======================================

Oude nieuwsbrieven zijn te raadplegen via de website van het Rijksmuseum van Oudheden (2009, 2010, 2011, 2012, 2013, 2014, 2015) en bij Aantekeningen bij de Bijbel. Als u de nieuwsbrief wil steunen, kunt u een donatie doen op rekeningnummer IBAN NL26 INGB 0670 7911 21 t.n.v. Livius, o.v.v. Ondersteuning Nieuwsbrief. Dank u wel. (Als u niet in Nederland woont: BIC/SWIFT INGBNL2A.)

Tags: ,

Dit is de 116de aflevering van de Livius Nieuwsbrief met nieuws over de Oudheid. De nieuwsbrief is gratis; voor adreswijzigingen en afmeldingen volstaan uitsluitend mailtjes naar nieuwsbrief@livius.nl.

Een greep uit het Liviusaanbod: de cursus over het vroege joden- en christendom in Schagen.

Jona Lendering (redactie)

======================================

NIEUW TIJDSCHRIFT

Livius werkt mee aan een nieuw tijdschrift van Karwansaray Publishers, dat Ancient History Magazine zal heten. Het nulnummer is er al en u leest daar waarom dit een superproject is.

Momenteel loopt een crowdsourcingproject, waarmee we het geld hopen op te halen om in het najaar het eerste nummer te kunnen uitbrengen. Als u het wil helpen financieren, leest u over de Kickstarter hier meer. Een creditcard is noodzakelijk; als u die niet heeft, kan Livius bemiddelen: zie de gegevens onderaan deze nieuwsbrief.

======================================

PRIJSVRAAG

Vorige maand konden we namens uitgeverij Athenaeum – Polak & Van Gennep exemplaren verloten van Vincent Huninks vertaling van Tacitus’ teksten over de Germanen In moerassen en donkere wouden (meer). Het antwoord op de vraag die u moest beantwoorden – de naam van een dit jaar precies twee millennia geleden gestichte plaats waarover Tacitus een stoer verhaal heeft te vertellen – was: Velsen. Hier leest u er meer over. De boeken zijn terechtgekomen bij abonnees in Amsterdam, Leiden, Deventer, Maastricht en Antwerpen. (Een extra exemplaar is verstuurd naar de 5200ste abonnee op de nieuwsbrief.)

======================================

HET MOOISTE VAN DE MAAND

In onze erkend subjectief “het mooiste van de maand” genoemde rubriek een geweldig filmpje over de constructie van de Zuil van Trajanus.

======================================

EGYPTE

Een tijdje geleden bracht de UvA non-nieuws naar buiten dat was ontdekt hoe de Egyptenaren grote stenen verplaatsten. Dat zou namelijk een mysterie zijn. Leuvense egyptologen maakten gehakt van dat bericht – lees ook Toebosch’ Eigen Tijdschrift over de kwestie – en tonen deze maand hoeveel we weten over steentransport.

Vorige maand was er gedoe rond de baard van Toetanchamon. Deze maand hebben we het over zijn stoel.

Ach ja, elke twee jaar wordt er week opgeroepen de piramiden te slopen. Dit keer was ISIS aan de beurt.

En verder: Luxor (meer), Karnak, kanker, plundering in Antinoupolis.

======================================

HET OUDE NABIJE OOSTEN

Het heeft niet ontbroken aan overzichten van de schade die de laatste weken door de zogenaamde Islamitische Staat is aangericht: hier bijvoorbeeld, daar is een vervolg, en daar vindt u het eerste van drie delen over Hatra. Schade in Nineve: 1 en 2. Archeologen zijn verontwaardigd, er komt een crisisorganisatie, er zijn satellietbeelden, Syrische burgers doen hun best de ruïnes te beschermen, Syrië beschuldigt Turkije van medeplichtigheid, uw redacteur denkt te weten hoe ISIS op het idee is gekomen, er is in Bulgarije een smokkelaar opgepakt en enkele voorwerpen uit Palmyra zijn terecht.

Voor het goede begrip: het echte misdrijf is niet de vernietiging van redelijk gedocumenteerde ruïnes en het opblazen van museumstukken. Dat is propaganda. Het echte misdrijf is de verkoop van ongedocumenteerde archeologische vondsten (meer) en dáárvan zijn geen beelden. De filmpjes die u zag, zijn ISIS’ goocheltruuk, waarmee de aandacht werd afgeleid van de echte problemen.

Er is overigens nog steeds geen speciale wetgeving om de helers aan te pakken.

En verder: Jiroft (meer), de Verenigde Arabische Emiraten, meer over de ontdekking van die ondergrondse stad in Turkije (meer), hoe een oud-Iraanse duivel in de Bijbel terechtkwam, en een klagende klant.

======================================

DE OUDE GRIEKEN

Het portret van Sokrates, het portret van Sokrates, hoezo het portret van Sokrates? Josho Brouwers legt uit. En trouwens, over drielijvige krijgers heeft hij ook iets te zeggen.

We hypen nog even verder over Amfipolis, dit keer met beschuldigingen aan het adres van de opgravers. Wat wel nieuws lijkt te zijn, is dat de leeuw van Amfipolis niet bij de grafheuvel hoort (al had niemand een jaar geleden het vermoeden dat het wel zo was).

Terwijl we verbijsterd gadeslaan hoe het werelderfgoed in Egypte, Syrië en Irak wordt gesloopt, zijn er mensen die dit het moment vinden om de Elgin Marbles te heragenderen.

Over de Sapfo-fragmenten lezen we deze maand dat ontdekker Obbink de fragmenten kreeg van iemand die ze uit een boekkartonnage had losgeweekt. Vorig jaar weekte hij ze zelf nog los.

En verder: Halikarnassos, Side en Vergina.

======================================

ROME EN ZIJN RIJK

Normaal gesproken besteedt deze nieuwsbrief weinig aandacht aan de maandelijkse berichten over voorwerpen die aan musea worden teruggegeven. Die voegen immers niets toe aan onze kennis van de oude wereld. Voor een keer is dat anders: een fenomenale goudschat gaat terug naar Roemenië en dit keer leren we er iets van over het antieke Dacië.

Hoe je het door Asterix aangerichte onheil kunt pareren: sterk filmpje over Caesars veroveringen in Gallië weerlegt alle clichés.

Dat is nodig, want dit soort artikelen, waarin men pretendeert nieuwe dingen te noemen die allang bekend zijn, is nog altijd standaard.

En verder: Mina, Romeins fort in Triëst, Herakleion, Arles, Philippi, Palermo, Herculaneum (Villa van de Mysteriën) en Romeinse vondsten uit India.

Uit de Stad Zélf: de Catacomben van Priscilla, het zogenaamde tempeltje van Romulus en Rome was geen stad van marmer – maar wie nam Augustus’ claim dan letterlijk?

======================================

BENOORDEN DE ALPEN

Het graf van een vrouw uit de Bronstijd in Westwoud.

En verder: een Keltisch graf in de buurt van Troyes; foto’s van de vorige maand gevonden viergodensteen in Tongeren; Cambridge en Cirencester.

======================================

ISRAËL, JODENDOM EN CHRISTENDOM

Dit is interessant: een theorie dat de Leraar der Gerechtigheid (de grondlegger van de sekte die we kennen uit de Dode Zee-rollen) geen ander is dan Hyrkanos II, de hogepriester die de Romeinen binnenliet.

Christelijke homoseksualiteit was helemaal niet ongebruikelijk. Duh. Veel interessanter is dat er nog altijd mensen zijn die denken dat ze de christelijke bronnen, geschreven door een kleine groep hardliners, mogen lezen als feitelijk-juiste beschrijvingen van de Oudheid. Als je oude bronnen nooit eens goed leest, zie je steeds iets nieuws dat er niet is.

En verder: Ashkelon, hellenistische sierraden, Herodion, Hippos-Sussita, een mooi bronzen beeld.

======================================

OVERIG

Bericht over schade aan het erfgoed in Libië focust op de toeristenfuiken aan de kust. (Libiës unieke monumenten én de feitelijke schade zijn meer landinwaarts, zoals beschreven in dit stukje, dat alweer wat ouder is.)

In het verlengde daarvan: de gijzeling in het Bardo-museum in Tunis.

Het archeologisch-taalkundig onderzoek naar de herkomst van de Indo-Europese talen en het DNA-onderzoek zijn al een paar jaar geleden een huwelijk aangegaan, maar het blijft een onwennig huwelijk: nog altijd zijn er tegenstrijdige uitkomsten.

En verder: herhaling van de berichten over de schade in Mohenjo Daro, DNA-onderzoek van perkament, de instorting van het Thracische koningsgraf te Golyamata Kosmatka (toelichting), en de verspreiding van de akkerbouw – sneller dan gedacht.

======================================

BOEKEN

De boekenrubriek in de Livius Nieuwsbrief wordt verzorgd door Roel Salemink van de Amsterdamse Athenaeumboekhandel, die u de boeken snel zal leveren als u gebruik maakt van de onderstaande links.

In het kader van de Week van de Klassieken verscheen het themaboekje Te Wapen! waarin Hein van Dolen, Olivier Hekster en Fik Meijer enkele beroemde veldslagen uit de Klassieke oudheid beschrijven. Hekster beschrijft onder meer een ‘andere’ slag bij Thermopylae in 267 na Christus tussen Goten en Romeinen en geeft een Nederlandse vertaling van een nieuw ontdekt stuk tekst uit de Skythika van de derde eeuwse schrijver Dexippus, waarin de inval van Goten en Herulen in Griekenland ter sprake komt (recensie).

De conflicten tussen grootmachten Carthago en Rome spreken altijd erg tot de verbeelding. De Punische oorlogen worden meesterlijk beschreven door de Australische hoogleraar Dexter Hoyos in zijn nieuwste boek Mastering the West – Rome and Carthage at War (recensie) en is ter gelegenheid van de Week van de Klassieken gunstig geprijsd: 24,50 in plaats van 32,50.

Daarnaast is er de bundel Pluk de Dag – 50 Oden van de Romeinse dichter Horatius, vertaald, ingeleid en toegelicht door Paul Claes. Claes noemt Horatius de “meest onvertaalbare en de meest vertaalde van alle Romeinse dichters”, maar vooral ook één van de grootste. Zie hier een fragment.

Van de Historische Uitgeverij is er het tweede deel in de reeks van Seneca’s Tragediën getiteld Seneca II: Thyestes, Agamemnon, Oedipus, Hercules. Schrijvers licht zijn vertaling toe op onze website:

In het Valkhof Museum in Nijmegen is nu de tentoonstelling Van hun Voetstuk – Romeinse Beelden herontdekt waarin overblijfselen van monumentale bronzen beelden in de noordelijke regionen van het Romeinse Rijk worden getoond, maar ook een nagenoeg compleet standbeeld van keizerin Agrippina afkomstig uit Herculaneum. Bij de tentoonstelling is een mooi vormgegeven catalogus verschenen met veel foto’s en interessant onderzoek naar de verschillende objecten.

En tot slot: tijdens de Week van de Klassieken krijgt u 20% korting op alle delen uit de Loeb Classical Library (van 24,95 voor 19,95).

======================================

DWAASHEID

Daar is ’ie weer: Ramses II was de farao van de Uittocht. Met andere woorden, je bewijst het “gelijk” van de Bijbel door de chronologie (die de Uittocht veel eerder plaatst) maar te negeren. Verder doe je wat aannames die niet op de teksten zijn gebaseerd. Kortom, je gebruikt uit de Bijbel alleen wat je nodig hebt en negeert de rest en je voegt toe wat er niet staat. En daarop mag je dus promoveren.

Atlantis lag deze maand voor de kust van Marokko.

Er lijkt iets serieus mis bij Trouw, waar men vorige maand de historiciteit van Jezus presenteerde als een bediscussieerbaar onderwerp, en dit keer publiceert over de Loden Codex, alsof er over die vervalsing nog discussie zou zijn.

Tevens zijn er vijf zwarte beschavingen die niet in Afrika liggen. U weet wel: Kreta, India, Mexico, China en Mesopotamië. Toelichting.

Een herdatering van de Trojaanse Oorlog, die een nieuwe, niet uit de Oudheid bekende, manier van lezen van de Ilias veronderstelt.

En verder: het huis van Jezus is opgegraven. En omdat het volgende week Pasen is, krijgt u deze flauwekul erbij.

======================================

INTERNET

Een geweldig initiatief van de Protestantse Theologische Universiteit: een blog waar u antwoord krijgt op uw vragen. Laten we hopen dat het ook in de toekomst goed loopt en dat het navolging krijgt van de archeologen, classici en oudhistorici.

======================================

OVERLEDEN

Twee bekende onderzoekers zijn de afgelopen maand overleden: de Amerikaanse assyrioloog William Hallo en de Zwitserse godsdiensthistoricus Walter Burkert.

======================================

EN TOT SLOT

Oude nieuwsbrieven zijn te raadplegen via de website van het Rijksmuseum van Oudheden (2009, 2010, 2011, 2012, 2013, 2014, 2015) en bij Aantekeningen bij de Bijbel. Als u de nieuwsbrief wil steunen, kunt u een donatie doen op rekeningnummer IBAN NL26 INGB 0670 7911 21 t.n.v. Livius, o.v.v. “Ondersteuning Nieuwsbrief”. Als u de Kickstarter wil steunen, vermeldt u “Kickstarter”. Dank u wel. (Als u niet in Nederland woont: BIC/SWIFT INGBNL2A.)

Tags: ,

Dit is de 115de aflevering van de Livius Nieuwsbrief met nieuws over de Oudheid. De nieuwsbrief is gratis; voor adreswijzigingen en afmeldingen volstaan uitsluitend mailtjes naar nieuwsbrief@livius.nl.

Jona Lendering (redactie)

======================================

LIVIUS’ EIGEN NIEUWS

Een greep uit het Liviusaanbod: deze week beginnen de cursussen over de kunst van de Mamluken en Ottomanen in Dronten en over de Griekse mythologie in Bussum. De Amsterdamse cursus over het de eerste archeologen begint later deze maand.

De activiteit die we het liefst onder uw aandacht brengen, is het nieuwe tijdschrift Ancient History Magazine. Volgende maand gaan we geld inzamelen, vanaf maandagmiddag kunt alvast een eerste indruk opdoen – daar komt de download.

======================================

PRIJZEN WINNEN

Nog niet – of: pas net – in de winkel: de teksten die de Romeinse historicus Tacitus wijdde aan de Germanen, in een mooie vertaling van de Nijmeegse classicus Vincent Hunink. De Livius Nieuwsbrief mag van uitgeverij Athenaeum – Polak & Van Gennep drie exemplaren van In moerassen en donkere wouden verloten.

U dingt mee naar een van die drie exemplaren als u een mailtje terugstuurt met daarin de naam van een dit jaar precies twee millennia geleden gestichte plaats waarover Tacitus (met aan zekerheid grenzende waarschijnlijkheid) een stoer verhaal heeft te vertellen. Onder de goede inzenders verloten we de drie boeken.

======================================

HET MOOISTE VAN DE MAAND

In onze erkend subjectief “het mooiste van de maand” genoemde rubriek dit keer het bericht dat het Nationaal Museum in Bagdad is heropend.

======================================

EGYPTE

Het graf van farao Senebkay, die gewelddadig aan zijn einde is gekomen.

Leuk artikel over de oud-Egyptische zorg voor de volksgezondheid.

Ze doen van alles met mummies, maar in ruim negen jaargangen van deze nieuwsbrief hebben we nog niet meegemaakt dat ze die hebben vervalst.

En verder: Abusir, Luxor en Taposiris Magna.

======================================

HET OUDE NABIJE OOSTEN

De klimaatcrisis rond 2200 v.Chr. (einde Oude Rijk Egypte, einde Akkad in Mesopotamië) blijkt ook meetbaar in China (context).

De opgraving in Sidon blijft voor verrassingen zorgen, zoals een “geheime kamer”. Dat “geheime” is natuurlijk de archeologische standaard-hype, maar het blijft leuk.

Rob van Gent verbeterde zijn Babylonische kalender-converter.

En verder: Aleppo, Horoztepe, sierraden uit Urartu, een orakel in Armenië, kopermijnen en Afghaanse oudheden.

En als u zich afvraagt waarom deze nieuwsbrief geen aandacht besteedt aan het filmpje met de vernietiging van oudheden in het museum van Mosul: dat is enerzijds omdat u het allang weet en anderzijds omdat uw redacteur geen kanaal wil zijn in de naargeestige realityshow waarmee ISIS rekruten wint.

======================================

DE OUDE GRIEKEN

Komt er dan geen eind aan, houdt het dan nooit op? Amfipolis moet tot elke prijs met Alexander de Grote in verband worden gebracht. Deze maand is het zijn moeder die er ligt begraven. (Er zijn munten gevonden uit de tweede eeuw die in elke andere opgraving zouden hebben gegolden als terminus post quem.) Wel mooie plaatjes.

En verder: het Myceense graf in Amfissa nog een keer.

======================================

ROME EN ZIJN RIJK

Om helemaal blij van te worden: een nieuw portret van keizer Hadrianus uit Yecla.

En verder: Toulouse, Léon, Yozgat, Constantinopel, een vondst voor de Calabrische kust en de laatste instorting in Pompeii.

======================================

BENOORDEN DE ALPEN

Het maandelijkse lijstje uit Groot-Brittannië begint dit keer met een grafsteen met de opvallende naam van een Boudicca. Even opvallend was het commentaar: “the lettering and the writing is very poorly done – perhaps by someone who was illiterate” (vergelijk de foto).

Daarop vervolgend: de Muur van Hadrianus, Whitchurch, Ipplepen en Lawford Field.

Spektakel in Tongeren: een Jupiterzuil.

En verder: de eerste heide in de Lage Landen, Harzhorn, Vieux-la-Romaine en een mooi filmpje van Carnuntum.

======================================

ISRAËL

Het Palestine Exploration Fund maakte foto’s openbaar van lang geleden opgegraven voorwerpen. Daarbij zat een scherf met een verbluffende afbeelding van JHWH en zijn Asjera.

We berichtten vorige maand over enkele kleitabletten die enig licht wierpen op de Joodse Ballingschap in Babylonië. Het begint inmiddels gebruikelijk te worden: het was weer eens geroofd materiaal.

En verder: Tel Eton, landschapsarcheologie in Israël en Byzantijnse wijn.

======================================

OVERIG

Aanwijzingen dat de akkerbouw zich sneller naar het westen verspreidde dan tot nu toe aangenomen.

Het dispuut over de Krim-schatten komt voor de rechter.

En verder: waren we allemaal maar kroonprins in Groot-Brittannië, dan kom je nog eens ergens.

======================================

BOEKEN

De boekenrubriek in de Livius Nieuwsbrief wordt verzorgd door Roel Salemink van de Amsterdamse Athenaeumboekhandel, die u de boeken snel zal leveren als u gebruik maakt van de onderstaande links.

Emily Wilsons Seneca: A Life (in de Verenigde Staten uitgegeven met de prikkelende titel The Greatest Empire) wil de definitieve biografie zijn van de stoïcijn en tragicus, de sobere rijkaard en de dienaar van de tiran Nero. De schrijfster, vertaalster van Seneca’s tragedies en auteur van The Death of Socrates, komt in 512 pagina’s behoorlijk in de buurt.

Een stap terug in de tijd naar Caesar, neemt Tom Stevenson in Julius Caesar and the Transformation of the Roman Republic ons mee naar het leven van de voorganger van Nero. In deze inleidende studie kiest de Australische wetenschapper voor de theorie dat Caesar niet streefde naar alleenheerschappij.

De Mirabilia Urbis Romae, in de twaalfde eeuw opgesteld door een kanunnik genaamd Benedictus, geldt als de moeder aller Romereisgidsen. In de gids wordt beschreven wat er in Middeleeuws Rome nog te zien was aan antieke overblijfselen (waaronder het Forum Romanum bevolkt door kuddes koeien) en alle christelijke plaatsen die konden worden bezocht. Deze Duitse uitgave (Mirabilia Urbis Romae – Die Wunderwerke der Stadt Rom, hardcover) bevat de oorspronkelijke tekst in het Latijn met daarnaast een Duitse vertaling opgesteld door vier Duitse classici. Het geheel is ingeleid en voorzien van allerlei extra informatie en is geïllustreerd met foto’s en kaarten. Zeer de moeite waard, zeker voor iedereen die is geïnteresseerd in Rome en de stad eens door Middeleeuwse ogen wil bekijken.

Overigens zal de Athenaeumboekhandel tijdens de Week van de Klassieken enkele interessante aanbiedingen doen, dus klik tussen 19 en 27 maart even op de website.

======================================

DWAASHEID

Johannes de Doper ligt in de Sint-Jan van Lateranen. En ook in de Umayyadenmoskee in Damascus. En sinds een paar jaar ook in Bulgarije. En dat kun je gewoon nóg een keer naar buiten brengen, want waarom zou je archeologisch nieuws maar één keer publiceren als je ook tweemaal naar fondsen kunt hengelen?

======================================

EN TOT SLOT

Een nuttige toepassing van Assyrische goden.

======================================

Oude nieuwsbrieven zijn te raadplegen via de website van het Rijksmuseum van Oudheden (2009, 2010, 2011, 2012, 2013, 2014, 2015) en bij Aantekeningen bij de Bijbel.

Het is tof als u de nieuwsbrief wil steunen, maar liever hebben we deze maand geld voor de oprichting van Ancient History Magazine. Het bankrekeningnummer blijft IBAN NL26 INGB 0670 7911 21 t.n.v. Livius, maar het mag nu onder vermelding van “Kickstarter”. Dank u wel. (Als u niet in Nederland woont: BIC/SWIFT INGBNL2A.)

Tags: ,

Dit is de 113de aflevering van de Livius Nieuwsbrief met nieuws over de Oudheid. De nieuwsbrief is gratis; voor adreswijzigingen en afmeldingen volstaan uitsluitend mailtjes naar nieuwsbrief@livius.nl.

Een greep uit het Liviusaanbod: cursussen over Griekse mythologie (Bussum), over de eerste archeologen (Amsterdam: belooft heel leuk te worden) en de kunst van de Mamluken en Ottomanen (Dronten).

Jona Lendering (redactie)

======================================

NIEUW TIJDSCHRIFT

Livius gaat meewerken aan een nieuw tijdschrift over de oude wereld.

Zijn die er dan niet? Gek genoeg: nee. Er zijn tijdschriften over de klassieken. Er zijn tijdschriften over archeologie. Er zijn tijdschriften over het oude Nabije Oosten. Er zijn tijdschriften over Griekenland en Rome. Maar een tijdschrift over de Oudheid, dat is er niet.

Uitgeverij Karwansaray wil nu een écht oudheidkundig tijdschrift gaan maken, waarin alle regio’s en alle perspectieven aandacht krijgen. Ancient History Magazine wordt rijk geïllustreerd, is journalistiek van opzet, biedt zesmaal 64 pagina’s per jaar en heeft duidelijke thema’s. En Livius werkt er dus aan mee.

Het plan is om binnenkort een PDF te presenteren die een beeld geeft van de plannen. In maart willen we dan een crowdsourcingproject doen (een “Kickstarter”), waarmee we in het najaar een papieren nulnummer kunnen uitbrengen. Als ook dat lukt, gaan we in 2016 echt van start.

Belangstelling? Suggesties? Klik hier en vul de digitale enquête in. Andere ideeën kunt u hier kwijt. Dank voor uw medewerking!

======================================

HET MOOISTE VAN DE MAAND

In onze erkend subjectief “het mooiste van de maand” genoemde rubriek dit keer het Cypriotische Idalion: een schakel tussen het Nabije Oosten en Griekenland. Met een foto van een standbeeld dat je zo snel niet aan een van de twee cultuurkringen kunt toeschrijven.

======================================

HET OUDE NABIJE OOSTEN

Verdere verwoestingen door ISIS: de gereconstrueerde stadsmuren van Nineve. De eigenlijke resten zijn niet beschadigd – althans niet dit keer. Meer ellende hier.

In het oosten van Iran ligt de oeroude “verbrande stad”, waar nog altijd ontdekkingen worden gedaan in de luwte van het grote nieuws. Het gaat echter om een van de oudste steden ter wereld, halverwege de Induscultuur en Mesopotamië.

En verder: restauratiewerk in Irak, idem in Babylon, belangstelling voor Sardes en Judith Weingarten heeft het een en ander te vertellen over Amazones (1, 2).

======================================

EGYPTE

Het werd grappig gebracht maar was natuurlijk niet grappig, dat de baard van het masker van Toetanchamon was afgebroken. Sancties. Restauratie.

Weer eens een museumplundering, dit keer in El Arish (Sinai). Desondanks nodigt de onvermijdelijke doctor Zahi Hawass u uit naar het veilige Egypte te komen.

Misschien al eerder genoemd: de vondst van het graf van een nog onbekende koningin, Khentakawess.

En verder: reconstructie van Early Dynastic-huizen, Gebel el Silsila, Tell Habuwa (meer) en Luxor.

======================================

SAPFO & DE VERNIETIGING VAN KARTONNAGES

Er is het laatste jaar veel te doen geweest rond de ontdekking van twee fragmenten van de dichteres Sapfo. Na het schandaal van het vervalste Evangelie van de Vrouw van Jezus (overzicht) was de vraag actueel of de Sapfo-fragmenten wél echt waren, want stukken antieke papyrus kun je gewoon kopen en antieke inkt kan simpel zó worden nagemaakt dat het niet valt te herkennen (doe-het-zelf). We zouden gerustgesteld zijn geweest als we wisten waar de Sapfo-teksten vandaan kwamen en één theorie luidde dat ze afkomstig waren uit een kartonnage, d.w.z. het papier-maché-deel van een mummie.

Dat klonk aannemelijk. Er zijn de laatste tijd wel meer kartonnages kapot gemaakt om Griekse teksten te bemachtigen en dat heeft in 2012 geleid tot de ontdekking van een heel oud evangelie-fragment. Eerlijk is eerlijk: niet elke kartonnage is van even grote cultuurhistorische waarde (al is er geen enkele aanleiding ze kapot te maken zolang er in musea nog duizenden ongepubliceerde papyri liggen). Het schokkende was dit keer dat de papyri uit de derde eeuw n.Chr. zouden komen en dat we geen kartonnages hebben uit die tijd. (De jongst-bekende kartonnages dateren van het begin van onze jaartelling.) Een onvervangbaar stuk informatie over de Egyptische lijkbezorging leek dus te zijn vernietigd. De gang van zaken verdiende, zoals men zegt, de schoonheidsprijs niet.

Het werd regelrecht verontrustend toen in de loop van 2014 andere herkomsten werden genoemd: mummiemasker, wijgeschenk en boekomslag. Bovendien werd beweerd dat de papyri uit de Oudheid stamden omdat de inkt spectrografisch was gedateerd – een techniek die niet bestaat. Er was iets grondig mis.

Onlangs werd een vijfde plaats van herkomst genoemd: uit een bekende collectie, jarenlang vergeten en toen legaal verhandeld. Dit kan waar zijn maar de twijfels overheersen (meer), harde woorden worden niet geschuwd en er is nog altijd niet uitgelegd waarom het nodig was de waarheid niet meteen te vertellen of een verhaal op te hangen over spectrografische dateringen.

Toevallig kwam deze maand ook het in 2012 ontdekte evangelie-fragment weer in het nieuws: het werd gepresenteerd alsof het pas was ontdekt. Trouw behield reserves maar CNN vloog erin. Misschien is er wel helemaal geen nieuws, want nog niemand heeft het fragment gezien.

Inmiddels is algemeen bekend dat je uit mummie-kartonnages Griekse teksten kunt halen, dat westerse verzamelaars daarvoor betalen en dat de politie niets doet. Dat leidt in elk geval tot handel in wellicht valse kartonnages op e-Bay (deze zijn overigens te oud om Griekse papyri te bevatten). Het enige goede nieuws is dat men in Egypte alarm slaat. “Een ding staat vast,” concludeert Theo Toebosch, “de hele gang van zaken heeft de papyrologie geen goed gedaan.”

======================================

DE OUDE GRIEKEN

Het voorlopige slot van de Amfipolis-hype: een graf met vijf skeletten.

De vondst van orichalcum (“bergkoper”) wordt sensationalistisch gepresenteerd, maar is wel degelijk nieuws. De Wiki biedt context.

Wijn drinkende Grieken speelden het kottabos-spel, waarvan de regels lijken te zijn gereconstrueerd.

Interessante berichtgeving over de vondst van een buste van Hermes. Hoewel

En verder: een ongeschonden Myceens graf in Amfissa, Nichoria, Amathous, Sozopol, een grafveld in Alexandrië, het antieke schoonheidsideaal, een amulet met een palindroomtekst, Smintheum, Smyrna en een nieuwe aflevering in de soap over de Elgin marbles.

======================================

ROME EN ZIJN RIJK

Vrijwel alle media berichtten over een veelbelovende nieuwe methode om de verbrande documenten uit de Villa van de Papyri in Herculaneum te lezen.

Dit keer niet het maandelijkse bericht over een instorting in Pompeii, maar de teruggave van oudheden. En een mooi filmpje over de lelijke dag waarop de stad werd verwoest.

En verder: Karthago, Sorgat, vrouwen in het Romeinse leger, Rome (Colosseum), Romeins beton en de vondst van een Romeins bronsje in het verre Denemarken.

======================================

BENOORDEN DE ALPEN

Fijn nieuws: in de bouw ontdekt men dat archeologisch onderzoek een project nauwelijks vertraagt. Minder fijn: het zal, na de crisis en de bezuinigingen, niet als een verrassing komen dat de Nederlandse lokale overheden kennis verliezen van de archeologie.

Het maandelijkse lijstje uit Groot-Brittannië: Exeter en Hardknott Pass.

En verder: Langenslingen, Gent, Nijmegen (Kops Plateau) en Ronse.

======================================

ISRAËL, JODENDOM EN CHRISTENDOM

De dag van Jan Pieter van de Giessen kon niet meer kapot toen hij een telestichon zag in de tekst van het Bijbelboek Nahum.

Weer eens enkele vervalste voorwerpen uit Jeruzalem: dit keer de zegels van Baruch.

De Kasteel van Amstel-prijs voor het nieuwsbericht waarmee op de schandaligste wijze naar aandacht wordt gehengeld, gaat naar dit artikel: een verzameling kleitabletten die de Joodse Ballingschap in Babylonië documenteert. Dat is heel interessant, maar dat het de “grootste filologische ontdekking sinds de Dode Zee-rollen” zou zijn, is behoorlijk overdreven. Een realistischer artikel hier.

Veel gedoe over het non-nieuws dat de plek waar het proces tegen Jezus heeft plaatsgevonden, zou zijn ontdekt. Het was al vijftien jaar bekend en de kwalificatie dat een iets preciezere plaats “may have been discovered” maakt duidelijk dat men over de hoofden van het publiek weer eens het aloude archeologische spelletje Presenteer Uw Speculatie Als Feit speelt.

Na het driedubbele schandaal van het Evangelie van de Vrouw van Jezus, de Sapfo-papyri en het nog-steeds-niet-getoonde evangeliefragment wantrouwt u natuurlijk elke tekstvondst. Deze gnostisch-christelijke tekst en dit Bijbelfragment zijn echter volkomen bona fide.

En verder: Tel Burna, Bethsaida, een mogelijke synagoge op de Golanhoogte, de spotcrucifix van de Palatijn, een christelijk grafveld in Saoedi-Arabië en een, eh, “pre-christian church” op Cyprus.

======================================

OVERIG

Om helemaal blij van te worden is deze leuke online-expositie van papyri uit de collectie van de Leidse universiteit.

In Livius’ reeks museumstukken: een Assyrische kikvorsman, de Cyruscilinder, een heel oude Latijnse inscriptie, een lief beeldje van de schaking van Europa, het testament van Ptolemaios VIII en een portret van Marcus Antonius.

En verder: Jedda, een graf in Varna zonder datering, Vilar del Valls, Zita, Skythische vondsten uit Kazachstan en archeologenprotest in Frankrijk.

======================================

BOEKEN

De boekenrubriek in de Livius Nieuwsbrief wordt verzorgd door Roel Salemink van de Amsterdamse Athenaeumboekhandel, die u de boeken snel zal leveren als u gebruik maakt van de onderstaande links.

De Perzische koning Darius III (heerste 336-330), tegenstrever van Alexander de Grote, staat centraal in het boek Darius in the Shadow of Alexander van de Franse oudhistoricus en Alexander de Grote-expert Pierre Briant. In de Griekse en Romeinse bronnen wordt Darius vaak beschreven naar het stereotype beeld van de oosterling als weke en verwijfde heerser: “Ancient Classical accounts construct a man who is in every respect Alexander’s opposite – feeble-minded, militarily inept, addicted to pleasure, and vain”. Briant nuanceert dit beeld en probeert hem meer op waarde te schatten. Ditzelfde doet classica Emma Bridges voor Darius’ voorganger Xerxes (r. 486-465) in Imagining Xerxes: Ancient Perspectives on an Ancient King.

In The Day Commodus Killed a Rhino – Understanding the Roman Games gaat classicus Jerry Toner aan de hand van gladiator-keizer Commodus in op het enorme belang van de spelen in de Romeinse samenleving. Toner beweert dat het bloed en het spektakel van ondergeschikt belang waren tegenover wat er echt toe deed: “Gladiatorial games played a key role in establishing a forum for political debate between the rulers and the ruled.” De arena vormde de politieke vuist van de massa en het was dan ook niet gek dat er kosten noch moeite werden gespaard bij de organisatie van de spelen. Toner schreef eerder The Roman Guide to Slave Management.

In de jaren 65 en 63 voor Christus probeerde de Romeinse senator Lucius Sergius Catilina tot twee keer toe door een samenzwering de Romeinse Republiek omver te werpen en de macht van de Senaat te breken. Zijn pogingen mislukten, mede door het optreden van zijn belangrijkste tegenstander Cicero (een rol die wordt genuanceerd door tijdgenoot Sallustius). Oudhistorica Barbara Levick schreef een korte biografie van de illustere Catilina in de reeks “Ancients in Action”, waarin zijn leven centraal staat maar ook wordt ingegaan op de politieke cultuur in de nadagen van de Romeinse Republiek.

Schoonheid zoals dat door de oude Grieken werd ervaren en wat de nawerking daarvan is geweest in latere tijden is het onderwerp van Beauty – The Fortunes of an Ancient Greek Idea geschreven door classicus David Konstan. Het uitgangspunt van het boek is dat er twee noties van schoonheid bestaan, een erotische en een esthetische, die beide teruggaan op hoe de oude Grieken, en vooral Plato, het begrip definieerden. Het boek “makes it possible to identify how the Greeks thought of beauty, what it was that attracted them, and what their perceptions can still tell us about art, love, desire-and beauty.”

Eén van de belangrijkste steden in het oude Mesopotamië was Ur, gelegen in het huidige Irak. De stadstaat werd bewoond door de Sumeriërs en floreerde tussen de jaren 2800 en 2000 v.Chr. In Ur. City of the Moon God beschrijft archeoloog Harriet Crawford de geschiedenis en de belangrijkste gebouwen van de stad, maar ze gaat vooral in op de archeologische ontdekking ervan door Sir Leonard Woolley in de jaren ’20 en ’30 van de vorige eeuw en hoe er sinds dat moment met de overblijfselen, waaronder de bekende ziggurat, is omgesprongen.

======================================

DWAASHEID

Trouw besteedde aandacht aan een dominee die beweerde dat Jezus niet zou hebben bestaan. Uw redacteur vatte, bij wijze van commentaar, een eerdere reeks samen waarin hij erop wees dat kwakgeschiedenis zich verspreidt doordat de letterenfaculteiten de wetenschappelijke methode niet uitleggen en zich maatschappelijke afzijdig houden. Wie zich in de materie wil verdiepen, heeft iets aan dit literatuurlijstje.

En verder: de Ark van het Verbond. Zucht.

======================================

INTERNET

Het Nederlands Instituut voor het Nabije Oosten maakt weer enkele digitale publicaties openbaar.

======================================

EN TOT SLOT

Mocht het leven u zwaar vallen, dan bent u vast betoverd. Hier is de oplossing!

======================================

Oude nieuwsbrieven zijn te raadplegen via de website van het Rijksmuseum van Oudheden (2009, 2010, 2011, 2012, 2013, 2014, 2015) en bij Aantekeningen bij de Bijbel. Als u de nieuwsbrief wil steunen, kunt u een donatie doen op rekeningnummer IBAN NL26 INGB 0670 7911 21 t.n.v. Livius, o.v.v. Ondersteuning Nieuwsbrief. Dank u wel. (Als u niet in Nederland woont: BIC/SWIFT INGBNL2A.

— Jona Lendering http://www.livius.nl/ http://www.livius.org/ http://mainzerbeobachter.com/ http://rambambashi.wordpress.com/ https://twitter.com/JonaLendering

Tags: ,

Dit is de honderddertiende aflevering van de Livius Nieuwsbrief met nieuws over de oude wereld. De nieuwsbrief is gratis; voor adreswijzigingen en afmeldingen volstaan uitsluitend mailtjes naar nieuwsbrief@livius.nl.

Jona Lendering (redactie)

===================

NIEUW OP DE LIVIUS-WEBSITE

We zijn nog steeds bezig met de conversie naar een nieuwe stijl, maar er is voor het eerst in tijden ook iets nieuws: de Arameeërs.

Richard Kroes vertelt over de koolstof-14-methode, met speciale aandacht voor kalibratie, isotoopfractionering, het reservoireffect, contaminatie, en wat hij contra-koolstof noemt. Uw redacteur besteedde aandacht aan de moord op Commodus en wijdde een reeks stukjes aan wetenschapsvoorlichting. In de reeks museumstukken: twee boksers uit Thera, een fragment uit de Ilias, het portret van Antiochos II en een Frankisch krijgersgraf.

======================================

HET MOOISTE VAN DE MAAND

In onze erkend subjectief “het mooiste van de maand” genoemde rubriek dit keer het bericht dat Nederlandse en Jordaanse archeologen in de Jordaanvallei een IJzertijdheiligdom hebben gevonden.

======================================

EGYPTE

Egypte heeft de vergunning van een opgravingsteam ingetrokken dat zijn vondsten niet eerlijk presenteerde. Eens kijken of dat goede voorbeeld navolging krijgt. Het ging overigens om deze opgraving, waar onder andere een mummie is gevonden van iemand met de opvallende lengte van 2m10.

Een leuke vondst: kralen uit Denemarken, gevonden in Egypte. Ze illustreren hoe uitgebreid de handelsnetwerken in de Bronstijd waren.

Een nieuwe maand, een nieuw standbeeld van Amenhotep III.

Het maandelijkse gesleep met mummies: 1, 2 – en een relevante vraag.

Mocht u nog twijfelen dat het opduiken van Herakleion, de door de zee verzwolgen stad voor de Egyptische kust, misschien niet gebeurt met de allerlaatste wetenschappelijke technieken, aarzel dan niet langer. Geen meetlint, geen jalon, niets. Met zulke wetenschappers hebben we geen vandalen meer nodig.

En verder: Luxor, meer Luxor, nog meer Luxor, het graf van een koningin in Abu Sir en de Perzische aanwezigheid in Egypte.

======================================

HET OUDE NABIJE OOSTEN

De schade die ISIS aanricht: Syrië, Syrië, Palmyra, Nineve, wetgeving, opinie.

Fascinerend: een onderaardse stad uit het Chalcolithicum in Nevşehir. Vervolg.

Hoe klonk Babylonische muziek? Wat aten de Babyloniërs?

Een Hittitische inscriptie uit Niğde, die ‘’s werelds eerste mijnbouwvergunning zou zijn.

En verder: Perzen in Gaza.

======================================

DE OUDE GRIEKEN

Amfipolis, wat zou ervan zijn geworden? Inderdaad, de hype werd niet waargemaakt. Wat de opgravers eerst tegenspraken, dat het graf was geplunderd, bleek gewoon waar. Gelukkig kun je altijd iets verzinnen waarom het met Alexander de Grote had te maken. Dit had zonder hype gewoon mooi en leuk kunnen zijn. Nu is vooral het vuige vooroordeel bevestigd dat archeologen maar wat aanrommelen.

Vorige maand berichtten we over de ontdekking van een tekstsnipper van een hellenistisch geschiedwerk: hier leest u er meer over.

Om blij van te worden: op een palimpsest (een stuk perkament dat voor de tweede keer is beschreven maar waarvan de oorspronkelijke tekst nog leesbaar is) is een fragment ontdekt dat van Dexippos zou kunnen zijn en betrekking heeft op de barbaarse inval in Griekenland in 251 n.Chr.

Politiek getint stuk over de teruggave van oudheden: krijgt Cyprus terug wat de Turken sinds 1974 hebben meegenomen?

En verder: een sarcofaag uit Klazomenai, de helm van een Griekse huurling, Pafos, Platamonas en een palindroom.

======================================

ROME EN ZIJN RIJK

Was Vitruvius het pseudoniem van Augustus’ vriend Agrippa?

Het belang van water voor het Romeinse Rijk. En over het onbewezen belang van klimaatverandering voor de geschiedenis van opgemeld wereldrijk.

Antieke mozaïeken waren niet alleen decoratief maar dienden tevens om kwaad af te weren.

En verder: Rome zelf, Romeins beton, goudmijnen in Spanje, Smyrna, Viminacium, Capitolias, Byzantium/Constantinopel en Byzantijnse scheepswrakken.

======================================

BENOORDEN DE ALPEN

Een Romeins grafveld in Rijswijk, met onder andere bijzettingen waarbij de overledenen niet zijn gecremeerd maar – en dat is ongebruikelijk – begraven. En even verderop: een muntschat in Den Haag.

En verder: parasieten-eitjes uit de IJzertijd en een zwaard uit Woerden, waarmee de donkere eeuwen na de Oudheid iets minder donker zijn geworden.

======================================

ISRAËL, JODENDOM EN CHRISTENDOM

Oppervlakkige stukjes over de ster van Betlehem horen bij kerstmis als een piek bij een kerstboom. Ook dit jaar weer, maar sommige stukjes groeven wat dieper: Judith Weingarten schreef er hier over, Govert Schilling daar, Tim Trachet daar en tot slot was er ook dat nog.

De synagoge waar Jezus “wellicht” predikte, werd ontdekt, gelukkig net op tijd om mee te profiteren van de kritiekloze kerstjournalistiek. De kritiek werd genegeerd, want ja, wie leest er nou Italiaans?

En het was natuurlijk ook chanoeka, dus een artikel over de Makkabeeën werd ook kritiekloos overgenomen.

De wens is weer eens de vader van de gedachte als we zes zegels uit de tiende eeuw v.Chr., gevonden in Gaza, opvatten als bewijs dat koning David heeft bestaan. Toch zou er wel eens een bevestiging van een deel van het Bijbelverhaal op komst kunnen zijn. Een nieuwe theorie over David ziet er zo op het eerste gezicht niet al te geforceerd uit.

De vraag of de evangelisten dachten dat Jezus naakt was bij de opstanding klinkt als plaagstoot. Maar lees voor uzelf.

En verder: Bronstijd-kleitabletfragmenten uit Jeruzalem, het dieet van kopermijnwerkers, Rosh Ha-‘Ayin, negen snippers van de Dode Zee-rollen, Herodion, gedoe op de Tempelberg plus wat een bijbels filoloog zoal niet weet.

======================================

OVERIG

De must read van de maand: Theo Toebosch ging in op de Green Collection, die verdacht snel is ontstaan. Vergelijk. Vergelijk. Gelukkig komt er wetgeving.

Dit zou wel eens belangrijk kunnen gaan worden: onderzoekers zijn erin geslaagd uit oud perkament DNA te isoleren.

Het ideologische karakter van de archeologie in het Midden Oosten. Uiteraard is het volstrekt ondenkbaar dat in ons verlichte Nederland de politiek historisch bewustzijn zou benutten om de nationale identiteit te versterken.

Slecht nieuws over Archeon – en het weerwoord.

En verder: het ontstaan van de akkerbouw, de datering van de stichting van Karthago.

======================================

BOEKEN

De boekenrubriek in de Livius Nieuwsbrief wordt verzorgd door Roel Salemink van de Amsterdamse Athenaeumboekhandel, die u de boeken snel zal leveren als u gebruik maakt van de onderstaande links.

In 2009 publiceerde emeritus hoogleraar archeologie en oud-directeur van het Allard Pierson Museum J.M. Hemelrijk het eerste deel van Makron en zijn Makkers – Vaasschilders in Athene 525-475 v.Chr). Hierin benadrukt hij in 31 “colleges” het belang van de Griekse vaasschilderkunst als basis van de westerse kunst en probeert hij het thema op een plezierige manier inzichtelijk te maken voor een groot publiek. Na vijf jaar wachten is er naast een herdruk van het eerste deel eindelijk ook het tweede deel waarin de serie wordt gecompleteerd met nog eens 28 hoofdstukken.

“A compendium of extraordinary stories, facts and anecdotes”, zo wordt het nieuwe boek SPQR: A Roman Miscellany van de bekende oudhistoricus Anthony Everitt samengevat. Samen met journalist Roddy Ashworth schreef hij een geestig en onderhoudend boek over alles wat u wilde weten over het oude Rome. Bent u meer van de Griekse Oudheid dan is Eureka!: Everything You Ever Wanted to Know About the Ancient Greeks but Were Afraid to Ask van classicus Peter Jones een aanrader.

Er is nu een vertaling van Alessandro Barchiesi’s klassieker La Traccia del Modello, voor het eerst uitgegeven in 1984 in Italië, getiteld Homeric Effects in Vergil’s Narrative. Het boek gaat over de grote narratieve invloed van de teksten van Homerus op het schrijven van de Romeinse dichter Vergilius en kan nog steeds worden beschouwd als een standaardwerk op het gebied van de intertekstualiteit.

Als onderdeel van zijn dialogen beloofde Plato dat hij zijn beschrijvingen van de Staatsman en de Sofist nog zou aanvullen met een derde werk over ‘de’ filosoof. Dit werk schreef hij nooit, maar classica Mary Gill beweert in Philosophos: Plato’s Missing Dialogue dat Plato dit bewust niet heeft gedaan omdat hij zijn lezers en studenten wilde stimuleren dit portret zelf te creëren: “Gill reveals how, in finding the philosopher through the exercise, the student becomes a philosopher by mastering his methods.”

Over de late oudheid deze maand een opnieuw uitgegeven klassieker van de bekende oudhistoricus Peter Brown: The Cult of the Saints – its Rise and Function in Latin Christianity, waarin de opkomst en het belang van heiligenverering in het vroege christendom centraal staan, en een mooi boek over de weinig onderzochte maar zeer kenmerkende octagonale architectuur van de laat-Romeinse keizerlijke graftomben: The Roman Imperial Mausoleum in Late Antiquity door kunsthistoricus Mark Johnson.

Top 5

  1. Israël verdeeld – Jona Lendering
  2. Makron en zijn Makkers 2 / Makron en zijn makkers 1M. Hemelrijk
  3. Carthago – Opkomst & Ondergang – Roald Docter
  4. Keizers van het Colosseum – Anton van Hooff
  5. Denken over Carthago. De erfenis van Duilius (Huizingalezing 2014) – Fik Meijer en Ineke Sluiter

======================================

DWAASHEID

Het gebruik van een ongeldig comparandum – u mag ook zeggen: appels met peren vergelijken – is vermoedelijk de meest gemaakte redenatiefout in de oudheidkunde. Een mooi voorbeeld hier.

Krijgen studenten tegenwoordig soms een cursus open deuren intrappen? Natuurlijk gebruikten mensen pelzen om goudpoeder uit water te filteren, hoe wil je het anders doen? Maar begin niet over het Gulden Vlies.

En uw redacteur is gewoon te moe van alle onzin om nog commentaar te geven.

======================================

INTERNET

Een opiniestuk over wetenschappelijke tijdschriften.

======================================

OVERLEDEN

Willem Willems, die veel heeft geschreven over de Bataven, is overleden. Hij was een van de architecten van het beleid waarmee Nederland de regels van de Conventie van Valletta implementeerde. In Vlaanderen overleed Herman Mussche, de opgraver van Thorikos.

======================================

EN TOT SLOT

Probleem opgelost: niemand hoeft meer naar een museum nu iedereen een Elgin Marble in huis kan hebben.

======================================

Oude nieuwsbrieven zijn te raadplegen via de website van het Rijksmuseum van Oudheden (2009, 2010, 2011, 2012, 2013, 2014) en bij Aantekeningen bij de Bijbel. Als u de nieuwsbrief wil steunen, kunt u een donatie doen op rekeningnummer IBAN NL26 INGB 0670 7911 21 t.n.v. Livius, o.v.v. Ondersteuning Nieuwsbrief. Dank u wel. (Als u niet in Nederland woont: BIC/SWIFT INGBNL2A.)

Tags: ,

Dit is de honderdtwaalfde aflevering van de Livius Nieuwsbrief, een maandelijks verschijnend mailtje voor mensen met belangstelling voor de antieke wereld. Het wordt uitgegeven door Livius.

De nieuwsbrief is gratis en u kunt hem doorsturen aan wie u maar wil; voor adreswijzigingen en afmeldingen volstaan uitsluitend mailtjes naar nieuwsbrief@livius.nl.

Zomaar een greep uit het Liviusaanbod: op de reis naar Iran, die zeker doorgaat, is nog plaats. En verder is het nieuwe programma klaar.

Jona Lendering (redactie)

======================================

EIGEN NIEUWS

Mocht u nog Sinterklaascadeaus zoeken voor mensen met belangstelling voor de oude wereld: Josho Brouwers publiceerde Goden, monsters en helden. De mythologie van de oude Grieken (recensie) en uw redacteur Israël verdeeld. Hoe uit een klein koninkrijk twee wereldgodsdiensten ontstonden (recensie). Voor dat laatste boek is een kortingsbon, hier.

Op de Liviuswebsites heeft Joris Verheijen een leuk stuk over Mozes, legt Richard Kroes uit wat pseudowetenschap is en schrijft uw redacteur over een Karthaagse scheepsram, Odysseus en Helios, Sint-Maarten en een Byzantijns mozaïek.

======================================

HET MOOISTE VAN DE MAAND

In onze erkend subjectief “het mooiste van de maand” genoemde rubriek dit keer het bericht dat in Nijmegen – of beter, in Ubbergen – de haven is gevonden van het voormalige Romeinse legioenkamp. Deel één, deel twee en deel nul. (En in Bonn bleven ze niet achter.)

======================================

EGYPTE

Een deel van de schade van de plundering van het museum in Malawi is ongedaan gemaakt.

Een mooie mummie met sierraden en een Koptisch boek met toverspreuken.

En verder: Giza (vervolg op eerdere berichtgeving), Deir el-Medina, Thebe – en ook deze nieuwsbrief zou incompleet zijn zonder vermelding van de onvermijdelijke doctor Zahi Hawass. En nog eens.

======================================

HET OUDE NABIJE OOSTEN

Vorige maand hadden we iets over Mesopotamische bescherming tegen hekserij. Deze maand is er meer.

Ook hadden we vorige maand iets over droogte en de ondergang van Assyrië. Deze maand een beter stuk.

Waarmee ISIS deze maand bezig is geweest. Meer plundering in Mari. De net hernomen opgravingen in Karchemish zijn weer onderbroken. Er zijn plannen om de handel in oudheden beter aan te pakken (zoals).

Hoe Babylon er momenteel bij ligt.

En verder: Persepolis, Gaza en een “Fenicische grot”(wat dat ook moge zijn) in Kawkaba.

======================================

DE OUDE GRIEKEN

Zoals verwacht maakte de tombe in Amfipolis de hype niet waar. Er zijn menselijke resten gevonden en er wordt over de identiteit van de overledene gespeculeerd, maar het graf was geplunderd. Niettemin nog wat ongetoetste claims en andere onzin.

Stiekem een beetje reclame / een bescheiden primeurtje: de Nederlandse papyroloog Klaas Worp heeft een verzameling papyri uit Spanje uitgegeven en daarbij zit een tot dusverre ongeïdentificeerd fragment van een nog onbekende Griekse geschiedschrijver over Alexander de Grote of Ptolemaios I Soter. Een boek van 384 bladzijden over de Oudheid voor maar 28 euro is trouwens een koopje.

Een mooie grafstèle uit Kerameikos (Athene).

Houdt het dan nooit op? Komt er dan geen einde aan?

En verder: Akrotiri, Halikarnassos, Aigai, Delos, Gela, de Derveni-papyrus, Alexandrië, Didyma, Lechaion en een Thracisch graf in Roemenië.

======================================

ROME EN ZIJN RIJK

Om helemaal blij van te worden: twee jaar geleden waren er Romeinse kralen in Japan, deze maand is het Romeins glaswerk.

Nieuwe mozaïeken in Zeugma. Zoek de verschillen tussen de Griekse en Turkse berichtgeving.

In de stad zelf: het Colosseum, en nog eens.

Pogingen de Oudheid actualiteit toe te kennen zijn doorgaans stompzinnig, maar dit geval is wel heel wanhopig.

En verder: Apulische vazen, Isparta, Barcelona (filmpje), jongerenclubs in Egypte, Doliche, Hisarya, Ostrava, Herculaneum, Burdur, wrakken bij de Eolische Eilanden, het einde van Berenike, Anazarva, Plotinopolis en een Byzantijnse cisterne in Istanbul.

======================================

BENOORDEN DE ALPEN

“Het klimaat speelde geen rol bij het einde van de Bronstijd”: gemakshalve vergeet de auteur dat er zo’n vier eeuwen zit tussen de overgang naar de IJzertijd in Noordwest-Europa (waarover hij schrijft) en het Middellandse Zee-gebied. De nuance bleef in alle daaropvolgende berichtgeving achterwege.

Fijne nieuwe website voor het tweeduizendjarig bestaan van Velsen.

Het maandelijkse lijstje uit Groot-Brittannië: Barnham en Binchester.

En verder: Den Haag, Velzeke en Toebosch’ Eigen Tijdschrift bespreekt DOMunder.

======================================

ISRAËL, JODENDOM EN CHRISTENDOM

Het gebruikelijke gehannes rond de Tempelberg in Jeruzalem. Bis.

Ook dit jaar weer: alles wat u over de historische Nikolaas van Myra wilde weten maar te verlegen was om te vragen.

======================================

OVERIG

Hop, weer eens wat oudheden te koop op eBay.

En verder: een tof filmpje over het laatste Romeinenfestival in Nijmegen.

======================================

BOEKEN

De boekenrubriek in de Livius Nieuwsbrief wordt verzorgd door Roel Salemink van de Amsterdamse Athenaeumboekhandel, die u de boeken snel zal leveren als u gebruik maakt van de onderstaande links.

Bij de grootse Carthago-tentoonstelling in het Rijksmuseum voor Oudheden te Leiden is een fraai geïllustreerde catalogus verschenen. De geschiedenis van de stad Carthago wordt aan de hand van verschillende thema’s behandeld en laat zien dat het onderwerp zoveel meer is dan alleen de grootse overwinningen van de veldheer Hannibal in de 2e Punische Oorlog.

Emeritus hoogleraar Oude Geschiedenis H.J. Pleket schreef Altijd de beste: Sport in de Griekse Oudheid, een toegankelijk boek over een van zijn specialismen: de rol van sport in de Griekse oudheid van Homerus tot in de Romeinse tijd. Dat deze rol groot was wisten we misschien al, maar Pleket gaat in op alle aspecten van de antieke sport: de toernooien (waarvan de Olympische spelen er een was), de sporters, de prijzen, de sociale competitie en ook de rol van de vrouw.

In Between Thucydides and Polybius: The Golden Age of Greek Historiography gaan verschillende wetenschappers in op wat Griekse geschiedschrijvers uit de vierde eeuw en derde voor Christus hebben bijgedragen aan de ontwikkeling van de historiografie. Het belang van schrijvers als Euphorus, Theopompus en Xenophon wordt benadrukt en zij worden bewust naast de ‘grote’ Thucydides en Polybius geplaatst.

Meer aandacht voor ondergewaardeerde schrijvers in The Space that Remains. Reading Latin Poetry in Late Antiquity, waarin Aaron Pelttari het belang van de vierde eeuwse dichters Ausonius, Claudianus en Prudentius onderstreept en bovendien laat zien dat er op dit vlak in de late oudheid geen sprake was van cultureel verval maar juist van een opleving.

In the Cambridge Companion to the Age of Attila staat de vijfde eeuw na Christus centraal, een eeuw waarin het West-Romeinse Rijk ten onder ging en werd vervangen door verschillende ‘barbaarse’ koninkrijken. Het Oost-Romeinse rijk hield daarentegen stand, zij het met grote moeite. De wereld en de machtsverhoudingen daarbinnen veranderden radicaal. Attila, koning der Hunnen, wordt in het boek beschouwd “as both an agent of change and a symbol of the wreck of the old world order”.

Van het goed ontvangen 1177 B.C. van Eric Cline (recensie) over het turbulente einde van de Bronstijd in de Mediterrane wereld is deze maand een Nederlandse vertaling verschenen.

En de maandelijkse top-5:

  1. Israel verdeeld, Jona Lendering
  2. Dodenlijst.  Appianus en Cassius Dio over het bloedige verleden van keizer Augustus
  3. Onkwetsbaarheid, Seneca
  4. Altijd de beste, H.W. Pleket
  5. Constantijn, H. Singor

======================================

DWAASHEID

Een nieuwe maand, een nieuwe claim dat Jezus was getrouwd met Maria Magdalena. De Times Literary Supplement vloog er met open ogen in. Het aardige is dat er nu eindelijk eens wordt teruggeschreven: hier, en daar 1, 2, 3.

Belangrijker nog is deze all-out attack op Harvards schandalige omgang met het zogenaamde Evangelie van de vrouw van Jezus. De must-read van de maand.

======================================

INTERNET

De makkelijk toegankelijke Bijbelwebsite Biblija.net is geblokkeerd en de nieuwe website DeBijbel.nl is geen vervanging.

======================================

EN TOT SLOT

Het moet niet gekker worden: tien theorieën over de piramiden – en ze gaan niet eens over aliens!

======================================

Oude nieuwsbrieven zijn te raadplegen via de website van het Rijksmuseum van Oudheden (2009, 2010, 2011, 2012, 2013, 2014) en bij Aantekeningen bij de Bijbel.

Op deze plaats staat meestal het gironummer waarmee u deze nieuwsbrief kunt ondersteunen. Deze maand maken we graag reclame voor het project Young Africa, dat zich toelegt op onderwijs in Mozambique, Zimbabwe en Namibië.

Tags: ,

Dit is de honderdenelfde aflevering van de Livius Nieuwsbrief, een maandelijks verschijnend mailtje voor mensen met belangstelling voor de antieke wereld. Het wordt uitgegeven door Livius.

De nieuwsbrief is gratis en u kunt hem doorsturen aan wie u maar wil; voor adreswijzigingen en afmeldingen volstaan uitsluitend mailtjes naar nieuwsbrief@livius.nl.

Zomaar een greep uit het Liviusaanbod: de reizen naar Griekenland (inschrijven voor 13 november) en Iran (inschrijven voor 10 december).

Jona Lendering (redactie)

======================================

BOEKEN

Terwijl het boek over de Griekse mythologie van Liviusdocent Josho Brouwers, Goden, monsters en helden, de bestsellerlijsten besteeg, publiceerde ook uw redacteur een boek: Israël verdeeld. U bestelt het hier, een soort van uittreksel is daar, een link naar een kortingsbon vindt u aan de voet van deze pagina en als abonnee van deze nieuwsbrief bent u welkom bij de presentatie op zondagmiddag 23 november in het Rijksmuseum van Oudheden. Wel even aanmelden.

======================================

NIEUW OP DE LIVIUS-WEBSITE

We zijn nog steeds bezig met de conversie van klassieke html naar een nieuwe stijl, dus veel nieuws valt er niet te melden. In de reeks museumstukken was er echter een Romeins Germanenmasker met bijbehorend puntdicht van Martialis, waarop Carl Koppeschaar – wie is er niet groot geworden met zijn stukken voor Kijk? – een geestige reactie schreef.

Tevens een reeks museumstukken die de Assyrische expansie documenteren: een fresco uit Til Barsip, de Kurkh-stèle, de Balawat-poort, de Zwarte Obelisk van Salmanasser, de Antakya-stèle, een niet-museumstuk over het koninkrijk Israël en de Samaria-ivoren.

======================================

HET MOOISTE VAN DE MAAND

In onze erkend subjectief “het mooiste van de maand” genoemde rubriek dit keer het bericht dat de afbeeldingen op een Griekse kom uit de zesde eeuw v.Chr. enkele sterrenbeelden zouden weergeven. Het belang is dat “star talk”, zoals dit soort afbeeldingen worden genoemd, veel ouder is dan we dachten: het nu op één na oudste voorbeeld is een half millennium jonger. We zitten nu dus met het probleem waarom we zoveel eeuwen geen andere voorbeelden hebben.

======================================

EGYPTE

Het Nabije Oosten is momenteel getuige van het grootste cultuurhistorische misdrijf aller tijden. Tussen het vele slechte nieuws – hier is een overzicht van de situatie in Egypte, Libië, Syrië en Irak – zowaar ook een goed bericht: gestolen voorwerpen uit het Malawi-museum zijn teruggevonden.

Er was weer eens een TV-documentaire over Toetanchamon, en dus werd daarover wat geneuzeld. En doorgeneuzeld.

Veel farao’s zouden hebben geleden aan artritis. Of niet.

Het maandelijkse gesleep met mummies: 1, 2, 3, 4. En ook een mummie-artikel dat zowaar interessant is.

En verder: onderzoek naar de slecht-uitgevoerde restauratie in Saqqara, Meidoem, Giza, meer Giza, het kanaal van Sesostris, Luxor en Abu Simbel.

======================================

HET OUDE NABIJE OOSTEN

Meer over de vernietiging van erfgoed in het Midden-Oosten.

“Defense Against the Dark Arts” is niet alleen een schoolvak uit Hogwarts, lees maar.

Grote stenen cirkels in Jordanië. Je denkt: zal wel een vee-kraal zijn, maar dat schijnt toch niet zo te zijn.

En verder: Gaza, Hattusa, de Hittitische stad Samuha, Van, Beiroet en een artikel over strijdwagens en rotsreliëfs dat zich niet echt laat categoriseren.

======================================

DE OUDE GRIEKEN

De immer interessant over interessante dingen schrijvende Judith Weingarten heeft het over Myceense vrouwen: 1, 2, 3.

Een artikel over de datering van het einde van de Griekse Bronstijd lijkt oud nieuws te zijn, en uw redacteur denkt zich te herinneren dat het verhaal niet klopte, maar herinnert zich even niet goed hoe het precies zat.

Veel geschreeuw en weinig wol uit Amfipolis: 1, 2, 3, 4. U begreep al waarom er zoveel publiciteit is.

Alsof niet de halve Arabische wereld wordt geplunderd, begint Griekenland weer over de Elgin Marbles, die – wat je er verder ook van mag denken – in elk geval niet worden bedreigd. Mevrouw Clooney hielp mee om de aandacht af te leiden van de werkelijke problemen. Kern van de zaak is dat ze gekleed ging in een “white dress with green panel detailing” en dat ze haar outfit completeerde met “oversized sunglasses, drop earrings and nude stilettos”.

En verder: Antikythera (bis), grootschalige pottenbakkersnijverheid in Selinous, Sveshtari (oké, dat ligt in Bulgarije en niet in Griekenland) en Lechaion.

======================================

ROME EN ZIJN RIJK

Uit de stad zelf: de Vicus Jugarius is weer opengesteld en ook het Gouden Huis is weer toegankelijk. Er is ook nieuws over de villa van Livia.

De Kasteel van Amstel-prijs voor het archeologische nieuwsbericht waarmee op de schandaligste wijze naar aandacht wordt gehengeld, gaat naar dit artikel: een inscriptie vermeldt Hadrianus’ aanwezigheid in Jeruzalem. Dat wisten we allang, niemand heeft het ooit betwijfeld, dus “an extraordinary find of enormous historical importance” is het soort gezwam waarmee de oudheidkunde zichzelf voor schut zet bij iedereen die kan lezen.

En nu we toch bezig zijn met de manipulatie van de pers: nee, de Romeinse gladiatoren aten niet vegetarischer dan andere Romeinen. De Volkskrant en het Handelsblad lijken niet te weten dat de BBC een vergiftigde bron is voor oudheidkundige informatie. Miko Flohr schreef terug.

Antieke zeelieden brachten, ook op zee, offers.

En verder: Aiano-Torraccia di Chiusi, een lange inscriptie uit Milas, ongebakken potten uit Pompeii, Hippos en de grote aardschok van 363, en de muur van Constantinopel.

======================================

BENOORDEN DE ALPEN

Nog even de schat van Echt, met een vervolg.

Het maandelijkse lijstje uit Groot-Brittannië: Arbeia, Cockermouth en Overbury.

En verder: Pas-en-Artois, Bayeux (foto om helemaal blij van te worden), skeletten in Marsal, skeletten in Yalvaç.

======================================

ISRAËL, JODENDOM EN CHRISTENDOM

Een tijdje geleden beweerde iemand dat de Klaagmuur niet stamde uit de tijd van koning Herodes. Dat nam niemand serieus, maar het werd toch weerlegd. Het is dus wat u denkt dat het is.

De Bijbel is “in gewone taal” vertaald: een commentaar.

Een portret van Jezus, dat werkelijk geen enkele nieuwe informatie biedt, maar desondanks wordt gehypet. Of het uit de derde of vierde eeuw stamt, is ondertussen onduidelijk. Het zal wel vierde-eeuws zijn, overigens, want als het uit de derde eeuw stamde hadden de oudheidkundigen een betere claim gehad om de aandacht op zichzelf te vestigen en hadden ze ons niet hoeven lastigvallen met opgemeld zwamverhaal.

En verder: een offerhoogte uit de Late Bronstijd.

======================================

OVERIG

De must read van de maand: waarom oudheden niet moeten worden teruggegeven aan de landen van herkomst: “repatriation claims based on national origin are more than just denials of cultural exchange: they are also arguments against the promise of encyclopedic museums”.

Josho Brouwers legt uit waarom de antropologische indeling van samenlevingstypen niet zo’n handig hulpmiddel is als je wel eens denkt.

De massale plunderingen in het Midden-Oosten zijn schandalig. De Green Collection wordt ervan verdacht het spul op te kopen en doet weinig om het tegen te spreken: lees maar. Wie in vijf jaar een collectie aanlegt van 40.000 stukken kan dat niet anders hebben verworven op de zwarte markt.

En verder: Karthago, Richard Kroes legt uit wat oraliteit is en we nemen afscheid van Time Team.

======================================

BOEKEN

De boekenrubriek in de Livius Nieuwsbrief wordt verzorgd door Roel Salemink van de Amsterdamse Athenaeumboekhandel, die u de boeken snel zal leveren als u gebruik maakt van de onderstaande links.

De Flavische keizers Vespasianus, Titus en Domitianus heersten in Rome tussen 69 en 96 na Christus en zijn het onderwerp van Keizers van het Colosseum, het nieuwe boek van classicus Anton van Hooff (bekend van Nero en Seneca en Klassiek). De dynastie die de Julisch-Claudische keizers opvolgde is volgens Van Hooff te zien als een microstudie van het Romeinse keizerschap, omdat Vespasianus aan de macht kwam door een militaire coup en er daarna succesvolle erfopvolging plaatsvond en zijn zoons op de troon kwamen.

Dat het vestigen van een nieuw bewind in de Romeinse tijd vaak niet zonder bloedige terreur kan is te lezen in Dodenlijst, Appianus en Cassius Dio over het bloedige verleden van keizer Augustus, een uitgave van Stichting Zenobia. Augustus liet op grote schaal proscripties uitvoeren waarbij veel senatoren het leven lieten. In dit boekje zijn stukken van Appianus en Cassius Dio vertaald (door W. van Maanen en M. Poelwijk) waarin wordt ingegaan op deze schaduwkant van de bekende keizer.

De invloed van de natuur op de werken van Aristoteles staat centraal in The Lagoon. How Aristotle invented Science. Bioloog Armand Leroi laat zien dat natuurwetenschap een belangrijke basis vormde voor de filosofie van Aristoteles. De Rerum Natura van de Romeinse schrijver Lucretius, in zekere zin ook een natuurwetenschappelijk werk, werd in de Renaissance herontdekt, waardoor men veel meer van de wereld begreep dan daarvoor. Ada Palmer laat in Reading Lucretius in the Renaissance zien dat dit werk van grote invloed was op het humanistische denken.

De romanisering van vreemde volkeren onder het juk van de Romeinen is een boeiend en veelbediscussieerd onderwerp. Van Rome naar Romeins. De diversiteit van het Romeinse Rijk (onder redactie van Allard Pierson directeur Wim Hupperetz) gaat over de wisselwerking tussen de Romeinen en de volkeren waar zij mee in aanraking kwamen. Het is tegelijkertijd ook de catalogus bij de tentoonstelling Keys to Rome. Ook de bundel Roman in the Provinces: Art on the Periphery of Empire begeleidt een tentoonstelling, in de Yale University Art Gallery, en gaat in op wat de interactie tussen Romeinse en inheemse culturen heeft voor de materiële cultuur, van alledaagse keramiek tot sculpturen en mozaïekvloeren.

Top 5

  1. Tres Fabellae Harry Mulisch / Julius Roos
  2. Muren van Alle Tijden Fik Meijer
  3. Keizers van het Colosseum Anton van Hooff
  4. Van Rome naar Romeins. De diversiteit van het Romeinse Rijk Wim Hupperetz et al.
  5. Constantijn Henk Singor

======================================

DWAASHEID

Door het optreden van de onvermijdelijke doctor Zahi Hawass was de piramidiotie een beetje in vergetelheid geraakt. Zijn narcisme was immers amusanter. Maar gelukkig.

En er is weer eens een ontcijfering van de Schijf van Faistos. We moeten dat toch eens ergens aanplakken, dat er onvoldoende vergelijkingsmateriaal is om te toetsen of welke ontcijfering dan ook correct is.

======================================

INTERNET

De Nieuwe Bijbelvertaling stond tot voor kort op de website Biblija.net en was zó ontsloten dat je naar specifieke verzen kon linken. Daarvoor in de plaats is er nu de website DeBijbel.nl, die registratie vergt en extra informatie biedt aan wie bijbetaalt. Het Nederlands Bijbelgenootschap legt uit, maar de reacties waren niet mals – hier en hier – en overtuigden ook uw redacteur niet: daar. Je krijgt de indruk dat men bij het NBG niet heeft begrepen dat je, zo snel je voor goede informatie registratie eist, je bounce rate verhoogt, waarna bad information drives out good.

Het British Museum is begonnen zijn kleitabletten online te plaatsen.

En het internet is natuurlijk leuk voor types animatie die we vroeger niet hadden. Zoals deze presentatie van Augusteïsch Rome.

======================================

EN TOT SLOT

Goede parodie op de bizarre papyrusvondsten van de laatste tijd.

======================================

Oude nieuwsbrieven zijn te raadplegen via de website van het Rijksmuseum van Oudheden (2009, 2010, 2011, 2012, 2013, 2014) en bij Aantekeningen bij de Bijbel. Als u de nieuwsbrief wil steunen, kunt u een donatie doen op rekeningnummer IBAN NL26 INGB 0670 7911 21 t.n.v. Livius, o.v.v. Ondersteuning Nieuwsbrief. Dank u wel. (Als u niet in Nederland woont: BIC/SWIFT INGBNL2A.)

Tags: ,

Dit is de honderdentiende aflevering van de Livius Nieuwsbrief, een maandelijks verschijnend mailtje voor mensen met belangstelling voor de antieke wereld. Het wordt uitgegeven door Livius.

De nieuwsbrief is gratis en u kunt hem doorsturen aan wie u maar wil; voor adreswijzigingen en afmeldingen volstaan uitsluitend mailtjes naar nieuwsbrief@livius.nl.

Zomaar eens een greep uit het Liviusaanbod: ga mee naar Griekenland of Iran, of kom in Hoorn naar de cursus over islamitische kunst!

Jona Lendering (redactie)

======================================

NIEUW OP DE LIVIUS-WEBSITE

We hebben ongeveer een kwart van het werk rond de websitevernieuwing erop zitten, maar er zijn in de nieuwe stijl interessante pagina’s beschikbaar: Aardenburg, Ai Khanum, Akitu, Alexander of Molossis, Arbela, Bactria, Clitus, Cynoscephalae, Corbulo, Dorieus en Nectanebo II.

Uw redacteur bezocht Bulgarije en blogde over het museum van Vratsa, de Moesische limes, het monument bij Adamclisi en het Thracische graf van Karanovo. Hij had ook nog wat museumstukken op het vizier: een ander Thracisch graf, het mogelijke portret van Artaxerxes III in het Allard Pierson-museum, een bijzondere sarcofaag, de apotheose van Homeros en een authentiek broodje aap.

======================================

HET MOOISTE VAN DE MAAND

Het mooiste van de maand: vijf Romeinse schrijftabletten uit Dürres.

======================================

EGYPTE

De trappenpiramide in Saqqara wordt gerestaureerd en daar is kritiek op. En die werd weer weerlegd of zo.

Interessant online-project over Karnak.

Om blij van te worden: een scarabee van Sheshonq, gevonden in Jordanië.

En verder: klimaatveranderingen, haarextensies, ijzerwinning, Luxor, koninginnemummies en vrouwenlevens.

======================================

HET OUDE NABIJE OOSTEN

ISIS gaat verder met de vernietiging van erfgoed in Irak en Syrië (meer, meer, meer, meer,). Dit bericht is echter wat misleidend: zeker, Doura Europos is in handen van de islamisten, maar de fresco’s die bij het bericht zijn afgebeeld, zijn veilig in Damascus en worden niet bedreigd. Niet nu, althans.

Wat zoiets nou betekent, dat het erfgoed wordt verwoest? Judith Weingarten blogt over een interessant en bedreigd graf in Palmyra. Straks hebben we dat soort verhalen niet meer.

Uiteraard worden oudheden aan het westen verkocht. Geleerden roepen nu de VN op in te grijpen in de handel in oudheden, maar dat is uiteraard een beetje raar, want handel in geplunderde oudheden is natuurlijk al verboden.

Je kunt het presenteren als “we bouwen de ark van Noach opnieuw”, zoals men ook doet, en dan genereer je zeker media-aandacht. Je kunt ook netjes zeggen dat je onderzoekt hoe antieke schepen in elkaar staken – dan krijg je weliswaar minder aandacht maar schep je ook geen verkeerd beeld van wat oudheidkundigen nou eigenlijk doen.

Een bekende hoax, gepropageerd door anti-islamitische activisten, was dat Iran met een stuwdam het graf van de “Arische” koning Cyrus de Grote in Pasargadae onder water zou zetten. Dat gebeurde niet, en dus steekt men de hoax nu in een ander jasje.

En verder: Hasanlu.

======================================

DE OUDE GRIEKEN

Amfipolis bleef in het nieuws 1, 2, 3, 4, 5 (nee natuurlijk), 6, 7, 8, 9, 10 met een goede website – en toen werd het nieuws zelf nieuws: 1, 2, 3 (“all circus, no bread”), 4. Voor het goede begrip: het graf zelf is al een halve eeuw bekend. Vorig jaar zijn de opgravingen begonnen, deze maand kregen we allemaal mooie plaatjes maar nul nieuws, tot het ineens stil werd. Dat kan goede redenen hebben maar het zou in elk geval uw redacteur niet verbazen als de hype niet werd waargemaakt.

Er promoveren wekelijks mensen, en doorgaans zijn die proefschriften te specialistisch om hier te worden vermeld, maar de Myceense aanwezigheid in het zuidwesten van Turkije maakt nieuwsgierig. En als bonus nog een Myceens graf.

En verder: Selinus, Magarsos, Berenike, Perperikon.

======================================

ROME EN ZIJN RIJK

In de stad zelf: het Gouden Huis, ontwikkeling van het Forum Romanum en het huis van Augustus.

En verder: Anemurium, Harran, Hattusa (geen grap), Issos, leuke vondsten in de legioenbasis Novae, Saint-Prex.

======================================

BENOORDEN DE ALPEN

Nederlanders kijken natuurlijk niet op van een boomerang meer of minder. Alleen al in Zuid-Holland zijn er drie gevonden. Maar in Frankrijk zijn ze verbaasd.

Het maandelijkse lijstje uit Groot-Brittannië: Binchester, Colchester, meer Colchester, Dumfries, en het mithraeum van Londen.

De domesticatie van het konijn vond plaats rond 600 n.Chr. en dat wil dus zeggen dat “Cananefates” geen “konijneneters” betekent.

En verder: Stuttgart.

======================================

ISRAËL, JODENDOM EN CHRISTENDOM

Een vreemd prehistorisch monument in Israël, met voorspelbare speculaties. En een grommend commentaar.

Een hellenistische nederzetting bij Jeruzalem, meer Jeruzalem, en het gebruikelijke politieke geneuzel: 1, 2, 3, 4.

Leuk stuk over tekstkritiek en het Nieuwe Testament.

En verder: Perzische ostraca uit Idumea, heel vroege kerk in Pristina.

======================================

OVERIG

De voltooiing van een woordenboek voor Middeleeuws Latijn, waaraan ruim een eeuw is gewerkt.

Josho Brouwers heeft een mening over musea en licht die toe aan de hand van de vernieuwde Romeinse afdeling van het Allard Pierson-museum.

Artikel over digital humanities past binnen een trend om ze te reduceren tot doorzoekbare archieven en big data. Het wetenschappelijk interessantste, namelijk nieuwe visies op causaliteit, lijkt men niet aan te durven.

En verder: Patara en een Fenicisch scheepswrak.

======================================

BOEKEN

De boekenrubriek in de Livius Nieuwsbrief wordt verzorgd door Roel Salemink van de Amsterdamse Athenaeumboekhandel, die u de boeken snel zal leveren als u gebruik maakt van de onderstaande links.

The Roman Guide to Slave Management is een verhandeling van de fictieve Marcus Sidonius Falx, een Romeinse aristocraat bedacht door Cambridge-historicus Jerry Toner, over het houden van slaven en alles wat daar bij kwam kijken. Het boek wordt omschreven als een “darkly comic tour of Roman institutional slavery”, waarbij de slavernij in de Oudheid tegen een serieus licht wordt gehouden en wordt ingegaan op het belang van slaven in de Romeinse wereld. Met voorwoord van Mary Beard (meest recente boek: Laughter in Ancient Rome). Toner schreef eerder over rampspoed in de Romeinse tijd: Roman Disasters.

Vrouwen stonden in de oudheid net als slaven meestal ook niet op de voorgrond, maar de reeks Women in Antiquity van Oxford University Press schuift hen juist naar voren. Het nieuwste deel van Josiah Osgood gaat over een vrouw genaamd Turia: Turia. A Roman Woman’s Civil War. Uitgangspunt van dit boek is de grafinscriptie waarop de daden van een vrouw staan vermeld die tijdens de burgeroorlogen in de late Republiek haar man, staatsvijand en vogelvrij, hielp overleven. Naast dit spannende element is het ook een boek over het dagelijks leven in de late Republiek. Een eerder deel uit de serie behandelde bijvoorbeeld de Ptolemeïsche koningin Berenice II.

Onlangs werd de vertaling van het bekende werk Oidipous/Antigone van Sofokles heruitgegeven in paperback (vertaling Gerard Koolschijn). Het verhaal van Oidipous, die zijn vader vermoordde en met zijn moeder trouwde, is ook een belangrijke inspiratiebron geweest voor de boeken van Harry Mulisch. Het Nederlands Klassiek Verbond wijdt op 4 oktober een themadag aan de invloed van de klassieke Oudheid op het werk van de Nederlandse schrijver. Op deze dag zal ook een bundel worden gepresenteerd met drie van Mulisch’ verhalen vertaald in het Latijn: Tres Fabellae.

De schrijvers Sallustius, Livius en Tacitus en hun denkbeelden over politiek staan centraal Republicanism, Rhetoric and Roman Political Thought van Daniël Kapust en is nu verkrijgbaar in paperback: “this book develops interpretations of the three historians’ writings centering on their treatments of liberty, rhetoric, and social and political conflict”. Dat het meeste bronnenmateriaal uit de Oudheid niet zozeer de neerslag is van intellectuelen afkomstig uit de hoogste klassen in de samenleving, maar juist meer de wereld van middenklassen weerspiegelt is het onderwerp van Ancient Middle Classes: Urban Life and Aesthetics in the Roman Empire, 100 BCE–250 CE door Ernst Emanuel Mayer.

In het fraai uitgegeven Nationalsozialismus und der Antike gaat de Franse historicus Johann Chapoutot in op hoe Hitler en consorten het erfgoed van de antieke wereld overnamen en het ge-/misbruikten voor propagandistische doeleinden: “Was eignete sich besser als Sparta, um einen neuen Menschen zu schaffen? Welches Beispiel konnte besser sein als Rom, um ein Imperium, ein Weltreich aufzubauen?” Talrijke voorbeelden in architectuur, kunst en sport tonen de “die totalitäre Instrumentalisierung der Antike für ein verbrecherisches Weltbild”.

Top vijf september

  1. Narratology and the Classics door Irene de Jong
  2. The Last Trojan Hero: A Cultural History of Virgil’s Aeneid door Philip Hardie
  3. Delphi: Een geschiedenis van het middelpunt van de antieke wereld door Michael Scott (recensie)
  4. Rome’s World: The Peutinger Map Reconsidered door Richard Talbert
  5. Goden, monsters en helden. De mythologie van de oude Grieken door Josho Brouwers

======================================

INTERNET

Handige website met foto’s van oud-Egyptische voorwerpen.

======================================

EN TOT SLOT

Uw redacteur heeft net zijn boek over het ontstaan van het christendom en rabbijnse jodendom af en vraagt zich af hoe je dat nu presenteert zonder te vervallen tot de voorspelbare journalistieke frames. Ondertussen bent u alvast uitgenodigd voor de officiële presentatie op zondag 23 november, om 15.30, in het Rijksmuseum van Oudheden.

En u bestelt het boek alvast daar.

======================================

Oude nieuwsbrieven zijn te raadplegen via de website van het Rijksmuseum van Oudheden (2009, 2010, 2011, 2012, 2013, 2014) en bij Aantekeningen bij de Bijbel. Als u de nieuwsbrief wil steunen, kunt u een donatie doen op rekeningnummer IBAN NL26 INGB 0670 7911 21 t.n.v. Livius, o.v.v. Ondersteuning Nieuwsbrief. Dank u wel. (Als u niet in Nederland woont: BIC/SWIFT INGBNL2A.)

Tags: ,

Dit is de honderdennegende aflevering van de Livius Nieuwsbrief, een maandelijks verschijnend mailtje voor mensen met belangstelling voor de antieke wereld. Het wordt uitgegeven door Livius.

De nieuwsbrief is gratis en u kunt hem doorsturen aan wie u maar wil; voor adreswijzigingen en afmeldingen volstaan uitsluitend mailtjes naar nieuwsbrief@livius.nl.

Zomaar een greep uit het Liviusaanbod: de reis naar Griekenland (die erg leuk belooft te zijn) of de cursus over het ontstaan van de Egyptische cultuur (die ook erg leuk belooft te zijn).

Jona Lendering (redactie)

======================================

HUISHOUDELIJKE MEDEDELING

De Livius Nieuwsbrief bestaat deze maand negen jaar. We hebben 4713 abonnees, die we nooit zullen lastigvallen met abonnementsgelden of advertenties. Maar eens in het jaar bedelen we – en dat is vandaag.

Uw redacteur is per maand ongeveer twee, drie dagdelen bezig met de Nieuwsbrief: uren waarin hij niet kan werken voor de Livius-vennootschap en in feite leeft op de kosten van de vennoten. Die doen daar niet moeilijk over, maar als u hun geste wil beantwoorden en in hun kosten wil delen, overweeg dan een bijdrage te storten op IBAN NL26 INGB 0670 7911 21 (BIC/SWIFT INGBNL2A) t.n.v. Livius, o.v.v. “nieuwsbrief”. Uw steun is niet verplicht, maar wordt beslist gewaardeerd.

======================================

NIEUW OP DE LIVIUS-WEBSITE

We zijn nog volop bezig met de vernieuwing van de site, maar we breiden de reeks museumstukken vrolijk uit: een Romeinse inscriptie, een hondengraf en reliëf uit Lycië.

======================================

HET MOOISTE VAN DE MAAND

Het mooiste van de maand is dit filmpje over het maken van Egyptische dodenmaskers.

======================================

EGYPTE

Leuk bericht over het ontstaan van de Egyptische lijkbezorging.

Alsof we niet elke vijf maanden horen hoe de piramides zijn gebouwd, doen we d’r nog maar ’ns een hypothese bij. Van voorbarige theorieën is in de oudheidkunde nog nooit iemand arm geworden.

En verder: Abydos, Berenike, kunstledematen, verfsporen in Fayyumportretten, gesleep met mummies en hoe het fout blijft gaan met de bescherming van het Egyptische erfgoed: 1, 2.

======================================

HET OUDE NABIJE OOSTEN

Hoe het erfgoed in Irak verder wordt gesloopt – deprimerend voorspelbaar. Verwant: wat er met Aramese inscripties gebeurt.

De heropening van het museum in Bagdad is al enkele keren aangekondigd. Ook deze maand weer, maar het gebruikelijke berichtje dat het toch is uitgesteld, bleef achterwege, zodat we moeten concluderen dat er ook eens gewoon goed nieuws kan komen uit Irak.

En verder: Erbil, Hasanlu, Kültepe (Kanes) en Nemrud Dagi.

======================================

DE OUDE GRIEKEN

Sokrates stierf door het gebruik van dolle kervel. Dat kan niet zo harmonisch zijn gegaan als we bij Plato lezen.

Indachtig het spreekwoord dat je een archeologische vondst nooit één keer in het nieuws moet brengen als je ook twee keer naar fondsen kunt hengelen is hier Amfipolis opnieuw. Dit is de link van vorig jaar. Leuke foto’s, dat dan weer wel.

Er zat altijd een luchtje aan de Sapfo-fragmenten, want we hoorden almaar niet waarom de betrokkenen zo zeker wisten dat ze echt oud waren. Inmiddels begint dat luchtje onwelriekend te worden.

En verder: een Myceens graf bij Amfissa, de Artemistempel in Efese (eerste zin zegt Izmir), Euromos, Kavousi, Korinthe, Kouklia en Kourion.

======================================

ROME EN ZIJN RIJK

Etruskische vondsten in Montepulciano en Cetamura del Chianti.

Veertig landkaarten die de Romeinse geschiedenis illustreren.

In Boedapest zijn plannen om de residentie van de gouverneur van Pannonië in Aquincum te reconstrueren.

Keizer Augustus overleed 2000 jaar geleden. Uw redacteur interviewde iemand die ronduit geërgerd was over de hype.

Miko Flohr geeft zijn mening over de stille ontmanteling van de archeologie in Italië. En Robert Nouwen heeft een oordeel over een plan het Colosseum deels als hotel in gebruik te nemen.

Misschien werd Pompeii niet, zoals altijd aangenomen, verwoest in augustus.

En verder: Batumi, Cosa, Cyzicus, Rome (gouden huis), Sagalassos en Sofia.

======================================

BENOORDEN DE ALPEN

Fascinerend: IJzertijdskeletten in de Moezel.

Het moest een keer worden gevonden, het Romeinse fort bij Gernsheim. En dat is nu dan ook gebeurd.

De Duitse amateurarcheoloog die een enorme schat vond en zich bij de rechter moest verantwoorden, moet inderdaad voorkomen.

Tussen de regels lijkt hier te staan – maar uw redacteur kan een fractie té argwanend zijn – dat in het Belgische Gooik professionele archeologen worden genegeerd.

Het maandelijkse lijstje uit Groot-Brittannië: Colchester, Nether Compton, Warmington, York en een toiletbril uit Vindolanda.

En verder: Bibracte, Tienen, Trier en een bloedstollend mooi filmpje van het Nijmeegse Romeinenfestival.

======================================

ISRAËL, JODENDOM EN CHRISTENDOM

Wat wil het zeggen dat Jezus van Nazaret uit Nazaret kwam? Uw redacteur nam een voorschot op zijn nog te verschijnen boek.

Indachtig het al aangehaalde archeologische spreekwoord… dit keer de wijn uit Tel Kabri maar weer eens.

Even verwarrend: twee bijna identieke muntschatten van Joodse opstandelingen uit het jaar 70 en uit de Bar Kochba-opstand.

Het is niet bekend hoe het christendom in Egypte kwam. Maar je kunt over de wél bekende vroegste fasen wel leuk schrijven. Met adembenemend mooie plaatjes.

En verder: Gaza, Gezer en Jeruzalems Klaagmuur.

======================================

OVERIG

En het goud van de Krim in het Allard Piersonmuseum. Waarheen zou dat nu terug moeten?

Plunderingen in de Fezzan. Met commentaar.

Hoe het verder gaat met de digitalisering van de Loeb-serie. Alleen als je het filmpje kijkt, hoor je dat je mag betalen voor de teksten. Een sigaar uit eigen doos dus, want op het merendeel van de boeken berust geen copyright.

En verder: het ontstaan van menselijke talen, een Fenicisch wrak om helemaal blij van te worden, het graf van een zeer vroege Turk, de oudst-bekende inscriptie in een voorloper van het huidige Arabische schrift.

======================================

BOEKEN

De boekenrubriek in de Livius Nieuwsbrief wordt deze maand verzorgd door Roel Salemink van de Amsterdamse Athenaeumboekhandel, die u de boeken snel zal leveren als u gebruik maakt van de onderstaande links.

Keizer Augustus stierf op 19 augustus precies 2000 jaar geleden waardoor er veel extra aandacht voor hem is. De nieuwe biografie Augustus – From Revolutionary to Emperor van de bekende oudhistoricus Adrian Goldsworthy komt daarmee op een goed moment. Eerder schreef hij onder meer over de val van het Romeinse Rijk en een biografie van Caesar.

Het sterfjaar van Augustus is als uitgangspunt genomen voor een tentoonstelling in het Römisch-Germanisches Museum in Keulen (14 AD. Römische Herrschaft am Rhein, tot 19 oktober) waarin het Romeinse beleid in de noordelijke Rijnprovinciën in de eerste eeuw van onze jaartelling tegen het licht wordt gehouden (catalogus).

Het leven van Augustus wordt ook opgevoerd in fictieve maar zeer erudiete en meeslepende vorm in John “Stoner” Williams’ boek Augustus, zojuist verschenen in Nederlandse vertaling. Zie hier de recensie.

Van de hand van de Amsterdamse hoogleraar Oud-Grieks Irene de Jong verscheen onlangs Narratology and the Classics: a Practical Guide. Het boek is enerzijds een introductie in de verhaaltheorie en de onderliggende structuren binnen teksten, anderzijds wordt de narratologie toegepast op antieke teksten (in Grieks en Latijn) en worden deze vergeleken met modernere voorbeelden. In verband met het verschijnen van het boek organiseert Spui25 op 12 september de Estafette van de Europese Literatuur en heeft het boek een introductieprijs van €22.95.

Narratologisch interessant is ook de Griekse komedie waarover zojuist een nieuwe Cambridge Companion is verschenen: Cambridge Companion to Greek Comedy. Daarnaast is er ook een nieuwe uitgave van de Cambridge Companion to the Roman Republic.

Verhalen genoeg in het net uitgekomen Goden, Monsters en Helden. De Mythologie van de Oude Grieken van Mediterraan archeoloog (en Liviusdocent) Josho Brouwers. In dit boek gaat de auteur verder dan alleen het doorgeven van verschillende Griekse mythen omdat hij probeert ze in een context te plaatsen. (Zijn eigen commentaar is hier en een interview is daar.)

Zojuist verschenen is de vertaling van Michael Scotts Delphi: A History of the Center of the Ancient World bij uitgeverij Prometheus/Bert Bakker (Nederlands). Scott behandelt de complete geschiedenis van het het invloedrijke orakelheiligdom in Centraal Griekenland van het prille begin tot haar einde ver na de opkomst van het Christendom.

Een vergelijkbaar boek over een ander bekend Grieks heiligdom is The Parthenon Enigma door Joan Connelly over de geschiedenis en de rol van het Atheense Parthenon door de eeuwen heen. Meer oude Grieken in Edith Halls Introducing The Ancient Greeks waarin het succes van “de” Grieken wordt bekeken vanuit het perspectief van verschillende groepen Grieken die zich hadden verspreid over het hele Mediterrane gebied. Pericles of Athens van Vincent Azoulay beschrijft daarentegen het leven van één enkele, maar ook een van de meest succesvolle Grieken uit de geschiedenis.

Voor hen die zijn geïnteresseerd in de geschiedenis van de archeologie is er The Great Archaeologists een fraai geïllustreerd boek van uitgeverij Thames & Hudson met biografieën van bekende en minder bekende archeologen die het vak hebben gemaakt tot wat het nu is.

Top 5

  1. Narratology and the Classics, door Irene de Jong
  2. Onkwetsbaarheid, door Seneca (vertaling Hunink; meer)
  3. Over Vrijheid, door Epictetus (vertaling Boter en Brouwer)
  4. Constantijn, door Henk Singor
  5. Christian Beginnings From Nazareth to Nicaea, door Geza Vermes

======================================

DWAASHEID

Mocht u aarzelen of deze animatie over culturele centra de positivistische misvatting illustreert, aarzel dan niet langer. Het illustreert de positivistische misvatting.

======================================

EN TOT SLOT

Van Lego kun je alles maken. Zoals een reconstructie van de slag bij Asculum. Met olifanten. Als u het bloedbad niet meer kunt aanzien: het citaat waarop u wacht komt na 1’40”.

======================================

Oude nieuwsbrieven zijn te raadplegen via de website van het Rijksmuseum van Oudheden (2009, 2010, 2011, 2012, 2013, 2014) en bij Aantekeningen bij de Bijbel. Als u de nieuwsbrief wil steunen, kunt u een donatie doen op rekeningnummer IBAN NL26 INGB 0670 7911 21 t.n.v. Livius, o.v.v. Ondersteuning Nieuwsbrief. Dank u wel. (Als u niet in Nederland woont: BIC/SWIFT INGBNL2A.)

Tags: ,

« Older entries